,1.1 Historische achtergrond
Omgevingscriminologie
Deze wetenschappelijke benadering verklaart criminaliteit vanuit de interactie tussen het individu en de
fysieke en sociale omgeving. In plaats van te focussen op individuele daderkenmerken, onderzoekt het
waarom delicten op specifieke plaatsen, tijden en onder bepaalde omstandigheden plaatsvinden.
Criminal events
Dit concept beschouwt misdrijven als incidenten die voortkomen uit de samenkomst van daders en
slachtoffers binnen een specifieke setting. De focus ligt hierbij op de ecologische context en de
randvoorwaarden die het plegen van een delict op een bepaald moment mogelijk maken.
Ruimtelijke en temporele component
Criminaliteit is nooit willekeurig verdeeld, maar bezit altijd een specifieke dimensie in ruimte en tijd. Het
begrijpen van deze patronen is essentieel om te verklaren waarom bepaalde locaties of tijdstippen vaker
gepaard gaan met criminele activiteiten.
Concentratie van criminaliteit
Dit fenomeen beschrijft dat een klein percentage van daders, slachtoffers en geografische gebieden
verantwoordelijk is voor het merendeel van de misdrijven. Zo blijkt uit onderzoek dat vaak slechts tien
procent van de geografische gebieden verantwoordelijk is voor zestig procent van alle delicten.
Adriano Balbi en André-Michel Guerry
Deze negentiende-eeuwse onderzoekers worden beschouwd als de grondleggers van het systematisch in
kaart brengen van criminaliteit. Zij combineerden strafrechtelijke statistieken met demografische
gegevens zoals armoede en onderwijs om ruimtelijke patronen in criminaliteit te ontdekken.
Criminaliteitskaarten
2
,Dit zijn visuele weergaven die gebruikt worden om de geografische spreiding van misdrijven en de
samenhang met gebiedskenmerken te analyseren. Door criminaliteitscijfers te koppelen aan
volkstellingen, boden deze kaarten de eerste wetenschappelijke inzichten in de ecologische context van
misdaad.
Adolphe Quetelet
Deze Belgische wiskundige toonde met statistische analyses aan dat verdachten vaak jonge, arme
mannen waren, maar dat arme gebieden niet altijd de hoogste criminaliteitscijfers hadden. Hij
concludeerde dat criminaliteit voortkomt uit de ruimtelijke verdeling van ongelijkheid en kansen in
plaats van uitsluitend individuele kenmerken.
Ongelijkheid als prikkel
Volgens Quetelet vormt ongelijkheid een centrale verklarende factor voor het ontstaan van criminaliteit
in een gebied. Omdat daders vaak buiten hun eigen arme leefomgeving toeslaan op plekken met meer
gelegenheid, vallen de daderlocatie en de delictlocatie niet noodzakelijk samen.
Beperkingen van vroege ruimtelijke analyse
In de late 19e eeuw nam de interesse in geografische criminologie af omdat het zonder computers
technisch zeer lastig was om criminaliteitskaarten en censusgegevens zinvol te vergelijken. Daarnaast
was de brede beschikbaarheid van systematische data over criminaliteit en de bevolking in deze periode
nog uiterst beperkt.
1.2 Wat is space?
Place (plek)
Place verwijst naar een concrete, individueel afgebakende en specifieke locatie waar een delict
plaatsvindt. Voorbeelden hiervan zijn een specifiek woonhuis, een bepaald bedrijfspand of een exact
adres.
Space (omgeving)
Dit begrip duidt op een groter ruimtelijk geheel, zoals een buurt, wijk of postcodegebied, waarbinnen
verschillende individuele plaatsen liggen. Het onderscheid is essentieel omdat de bredere omgeving de
factoren bepaalt die criminaliteit op een specifieke plek mogelijk maken of juist beperken.
3
, Officiële grenzen
Dit zijn formele en bestuurlijke afbakeningen van een gebied die door officiële instanties zijn vastgelegd.
Voorbeelden van deze harde grenzen zijn landsgrenzen, gemeentegrenzen of de indeling van officiële
postcodegebieden.
Informele grenzen
Deze grenzen zijn niet wettelijk vastgelegd, maar gebaseerd op sociale interacties of functionele
indelingen in de praktijk. Men kan hierbij denken aan het territorium van een specifieke gang of de
interne indeling van werkgebieden door de politie.
Persoonlijke grenzen
Dit betreft subjectieve afbakeningen die voortkomen uit de individuele cognitieve kaart of mentale
beleving van een omgeving. Een bewoner kan bijvoorbeeld de straat aan de achterzijde van een gebouw
als een volstrekt andere zone ervaren dan de straat aan de voorzijde.
Geografische ruimte
Geografische ruimte verwijst naar de fysieke ruimtelijke eenheden waarin een gebied is onderverdeeld.
Hieronder vallen tastbare categorieën zoals een land, een specifieke stad of een woonwijk.
Functionele ruimte
Bij deze vorm van ruimte wordt de afbakening niet bepaald door geografische grenzen, maar door de
specifieke functie van de locatie. Voorbeelden van functionele ruimtes zijn stations, scholen of
bedrijventerreinen die een specifieke gebruiksdoel hebben.
1.2.1 Micro-, meso- en macroniveau
Microniveau
Op dit niveau ligt de focus op de directe situatie en de kenmerken van zeer specifieke, concrete plekken.
Onderzoekers analyseren hier hoe de onmiddellijke omstandigheden van bijvoorbeeld een station,
gebouw of straat criminaliteit faciliteren of bemoeilijken.
Mesoniveau
4
Omgevingscriminologie
Deze wetenschappelijke benadering verklaart criminaliteit vanuit de interactie tussen het individu en de
fysieke en sociale omgeving. In plaats van te focussen op individuele daderkenmerken, onderzoekt het
waarom delicten op specifieke plaatsen, tijden en onder bepaalde omstandigheden plaatsvinden.
Criminal events
Dit concept beschouwt misdrijven als incidenten die voortkomen uit de samenkomst van daders en
slachtoffers binnen een specifieke setting. De focus ligt hierbij op de ecologische context en de
randvoorwaarden die het plegen van een delict op een bepaald moment mogelijk maken.
Ruimtelijke en temporele component
Criminaliteit is nooit willekeurig verdeeld, maar bezit altijd een specifieke dimensie in ruimte en tijd. Het
begrijpen van deze patronen is essentieel om te verklaren waarom bepaalde locaties of tijdstippen vaker
gepaard gaan met criminele activiteiten.
Concentratie van criminaliteit
Dit fenomeen beschrijft dat een klein percentage van daders, slachtoffers en geografische gebieden
verantwoordelijk is voor het merendeel van de misdrijven. Zo blijkt uit onderzoek dat vaak slechts tien
procent van de geografische gebieden verantwoordelijk is voor zestig procent van alle delicten.
Adriano Balbi en André-Michel Guerry
Deze negentiende-eeuwse onderzoekers worden beschouwd als de grondleggers van het systematisch in
kaart brengen van criminaliteit. Zij combineerden strafrechtelijke statistieken met demografische
gegevens zoals armoede en onderwijs om ruimtelijke patronen in criminaliteit te ontdekken.
Criminaliteitskaarten
2
,Dit zijn visuele weergaven die gebruikt worden om de geografische spreiding van misdrijven en de
samenhang met gebiedskenmerken te analyseren. Door criminaliteitscijfers te koppelen aan
volkstellingen, boden deze kaarten de eerste wetenschappelijke inzichten in de ecologische context van
misdaad.
Adolphe Quetelet
Deze Belgische wiskundige toonde met statistische analyses aan dat verdachten vaak jonge, arme
mannen waren, maar dat arme gebieden niet altijd de hoogste criminaliteitscijfers hadden. Hij
concludeerde dat criminaliteit voortkomt uit de ruimtelijke verdeling van ongelijkheid en kansen in
plaats van uitsluitend individuele kenmerken.
Ongelijkheid als prikkel
Volgens Quetelet vormt ongelijkheid een centrale verklarende factor voor het ontstaan van criminaliteit
in een gebied. Omdat daders vaak buiten hun eigen arme leefomgeving toeslaan op plekken met meer
gelegenheid, vallen de daderlocatie en de delictlocatie niet noodzakelijk samen.
Beperkingen van vroege ruimtelijke analyse
In de late 19e eeuw nam de interesse in geografische criminologie af omdat het zonder computers
technisch zeer lastig was om criminaliteitskaarten en censusgegevens zinvol te vergelijken. Daarnaast
was de brede beschikbaarheid van systematische data over criminaliteit en de bevolking in deze periode
nog uiterst beperkt.
1.2 Wat is space?
Place (plek)
Place verwijst naar een concrete, individueel afgebakende en specifieke locatie waar een delict
plaatsvindt. Voorbeelden hiervan zijn een specifiek woonhuis, een bepaald bedrijfspand of een exact
adres.
Space (omgeving)
Dit begrip duidt op een groter ruimtelijk geheel, zoals een buurt, wijk of postcodegebied, waarbinnen
verschillende individuele plaatsen liggen. Het onderscheid is essentieel omdat de bredere omgeving de
factoren bepaalt die criminaliteit op een specifieke plek mogelijk maken of juist beperken.
3
, Officiële grenzen
Dit zijn formele en bestuurlijke afbakeningen van een gebied die door officiële instanties zijn vastgelegd.
Voorbeelden van deze harde grenzen zijn landsgrenzen, gemeentegrenzen of de indeling van officiële
postcodegebieden.
Informele grenzen
Deze grenzen zijn niet wettelijk vastgelegd, maar gebaseerd op sociale interacties of functionele
indelingen in de praktijk. Men kan hierbij denken aan het territorium van een specifieke gang of de
interne indeling van werkgebieden door de politie.
Persoonlijke grenzen
Dit betreft subjectieve afbakeningen die voortkomen uit de individuele cognitieve kaart of mentale
beleving van een omgeving. Een bewoner kan bijvoorbeeld de straat aan de achterzijde van een gebouw
als een volstrekt andere zone ervaren dan de straat aan de voorzijde.
Geografische ruimte
Geografische ruimte verwijst naar de fysieke ruimtelijke eenheden waarin een gebied is onderverdeeld.
Hieronder vallen tastbare categorieën zoals een land, een specifieke stad of een woonwijk.
Functionele ruimte
Bij deze vorm van ruimte wordt de afbakening niet bepaald door geografische grenzen, maar door de
specifieke functie van de locatie. Voorbeelden van functionele ruimtes zijn stations, scholen of
bedrijventerreinen die een specifieke gebruiksdoel hebben.
1.2.1 Micro-, meso- en macroniveau
Microniveau
Op dit niveau ligt de focus op de directe situatie en de kenmerken van zeer specifieke, concrete plekken.
Onderzoekers analyseren hier hoe de onmiddellijke omstandigheden van bijvoorbeeld een station,
gebouw of straat criminaliteit faciliteren of bemoeilijken.
Mesoniveau
4
