1.1 Hoe werken de financiële markten?
Sparen
Sparen= “iets niet uitgeven” ® Je gebruikt dus iets niet.
↳ In de financiële dienstverlening: “het reserveren van geld”. ® Wordt meestal gedaan op een
spaarrekening.
Over het gereserveerde (gespaarde) geld wordt vaak een rentevergoeding gegeven.
↳ Hoe langer het geld op de spaarrekening moet blijven staan des te hoger (doorgaans) rente.
Belangrijkste kenmerk sparen: spaarsaldo wordt in de meeste gevallen niet minder zolang het geld niet
wordt opgenomen.
Rentevergoeding in basis gegarandeerd ® vorm van vermogensopbouw met laag rendement.
Ontsparen = gespaarde geld dat wordt uitgegeven (consumptie)
Beleggen
Beleggen= met geld iets kopen waarvan je hoopt dat het in de toekomst meer waard wordt.
Belangrijkste kenmerken:
• Er bestaat niet meer aan een verwachting over vermogensopbouw ® er is geen garantie voor
vermogensopbouw.
• Het is makkelijk verhandelbaar
• Historisch gezien hoger rendement ® wel hoger risico ® kans dat de belegging minder waard
of zelfs waardeloos wordt.
Beleggen pas geadviseerd als iemand geld ‘over’ heeft.
Investeren
Beleggen is eigenlijk een vorm van investeren ® je investeert indirect in een bedrijf.
↳ Investeren verwant aan beleggen, maar niet hetzelfde.
Investeringen meestal betrekkingen op hoge bedragen ® kenmerk: met het geld worden
kapitaalgoederen gekocht (machines, bedrijfspand etc.) ® terwijl bij beleggen makkelijk
verhandelbare goederen.
Investeren in een bedrijf betekent dat ze het geld gebruikt om te groeien of projecten te financieren.
Als een bedrijf goed presteert, kan de waarde van de investering stijgen, maar bij tegenvallende groei
kan de die dalen en bij faillissement zelfs volledig verloren gaan.
↳ Brengt dus risico’s mee.
Vergoedingen over diverse beleggingscategorieën hebben verschillende namen:
Beleggingscategorie Rendement
Liquiditeiten Rente
Obligaties Couponrente, koerswinst
Aandelen Dividend, koerswinst
Beleggingsobjecten Opbrengst object
Investeringen Opbrengst object
Opties geven een recht om binnen een afgesproken periode een goed te kopen of te verkopen ® soms
voor een vastgestelde prijs ® hierover wordt dus geen vergoeding uitgekeerd.
,Economische kringloop
• Fase 1: consument ontvangt meer loon
• Fase 2: consument koopt meer producten
• Fase 3: producenten produceren meer
• Fase 4: de werkgelegenheid is groter
De economische kringloop bevat verloop van goederen- en
geldstroom in een economie.
↳ Het beschrijft hoe goederen en geld continu tussen
gezinnen (consumenten) en bedrijven (producenten)
bewegen. Gezinnen ontvangen meestal loon of een
uitkering en besteden dit aan producten die bedrijven
maken. Daardoor krijgen bedrijven inkomsten kunnen ze blijven produceren.
Consument en producent zijn wederzijds afhankelijk:
• Als consumenten genoeg kunnen besteden, kunnen bedrijven blijven produceren
• Als bedrijven genoeg produceren, kunnen consumenten blijven kopen
2 soorten huishoudens in kringloop
Er zijn 2 typen huishoudens:
• Overschothuishoudens: houden geld over (inkomen>uitgaven) ® ze kunnen dit sparen of
beleggen en zorgen daarmee voor aanbod van vermogen.
• Tekorthuishoudens: komen geldtekort (uitgaven>inkomen) ® ze hebben vraag naar vermogen
en kunnen ontsparen of lenen.
Samen zorgen ze voor vraag naar en aanbod van geld: de een spaart en de ander leent. ® Hiermee
vormen zij een markt: de financieel markt of vermogensmarkt.
Rol bank op financiële markt
Financiële instellingen (vooral banken) brengen vraag en aanbod van geld bij elkaar:
• Banken halen spaargeld op bij overschothuishoudens en betalen daarvoor spaarrente.
• Dat geld lenen ze uit aan bijvoorbeeld tekorthuishoudens tegen een hogere rente.
• De bank verdient aan het verschil tussen de rente die ze ontvangt en de rente die ze betaalt
Verder geldt:
• Hoe hoger de spaarrente, hoe sneller consumenten hun spaargeld bij die bank stallen.
• Hoe meer spaargeld de bank aantrekt, hoe meer ze kan uitlenen en hoe meer ze kan verdienen.
• Naast uitlenen kan een bank geld ook investeren, bijvoorbeeld in bedrijven of gebouwen.
levensfasemodel
Mensen hebben in verschillende levensfasen andere wensen en financiële doelen. Om te bepalen of een
doel haalbaar is, heb je inzicht nodig in de financiële situatie. Dat inzicht krijg je met een
liquiditeitsplan.
Doelen van een liquiditeitsplan:
• Inzicht krijgen in inkomsten en uitgaven.
• Beoordelen of die passen bij de haalbaarheid van het doel.
Als het doel en het benodigde spaargedrag bekend zijn, kun je gerichter inschatten:
• Of het spaardoel haalbaar is.
• Welke spaartermijn daarvoor nodig is.
Het levensfasemodel is een algemeen hulpmiddel (geen vaste wet) dat, passend bij de huidige
samenleving (o.a. eenoudergezinnen, eenpersoonshuishoudens, tweeverdieners), de verschillende
,levensfasen beschrijft. Het geeft per fase een beeld van behoeften, kansen en zorgen. Het bestaat uit
leeftijdsgroepen met bijbehorende fasenamen (die leeftijden zijn slecht indicatief en verschillen per
persoon):
Levensfase Eigenschappen
Vroege jeugd • Sterk afhankelijk van anderen
• Eventueel al sparen en betalen
• Weinig eigen bezit
Jongvolwassenheid • Scholieren en studenten
• Vaak een eerste baan
• Weinig zware financiële verplichtingen
• Trouwen
• Koopwoning
Middenfase • Drukke fase
• Geboorte van en zorg voor kinderen
• Financiële verplichtingen nemen toe
• Echtscheiding
• Overlijden
• Werkloosheid
• Arbeidsongeschiktheid
Actieve ouderdom • Gestopt met werken
• Nog in goede gezondheid
• Pensioen
• Ontsparen van opgebouwd vermogen
Afhankelijke ouderdom • Gezondheid neemt af
• Toename zorgkosten
• Toename afhankelijkheid van anderen
• Vermogensplanning over de erfenis
De levensfase van een consument helpt om te bepalen welke (grote) toekomstige uitgaven nog komen,
zoals de aankoop van een woning. Ook wordt bekeken welke termijnkeuzes daarbij passen: korte,
middellange of lange termijn sparen/beslissen.
1.2 Betalen en sparen
Betaalrekeningen
Voor het openen van een rekening is er een standaardproces om fraude te voorkomen dit zijn een paar
stappen en handelingen die doorlopen moeten worden:
• Vaststelling identiteit aan de hand van een geldig legitimatiebewijs
• Controle aanvrager in verschillende (fraude)systemen (voorbeelden: het Bureau Krediet
Registratie (BKR), Verificatie Informatie Systeem (VIS) en Externe Verwijzings Applicatie (EVA))
• Opname klantgegevens (NAW-gegevens)
• Toekenning rekeningnummer
• Opmaak overeenkomst rekening-courant en ondertekening van de Algemene Voorwaarden
• Opmaak handtekeningenkaart om vast te leggen wie gerechtigd is tot de rekening (toekomstige
controlemogelijkheid)
• Activering rekeningnummer en verzending bankpas en
• Activering bankpas en rekeningnummer
, Een betaalrekening, ook wel privérekening genoemd, is essentieel voor het uitvoeren van betalingen. Bij
het openen van deze rekening wordt een rekening-courant overeenkomst ondertekend, die de rechten
en plichten van zowel de rekeninghouder(s) als de bank vastlegt.
Belangrijke aspecten van deze overeenkomst zijn:
• Aansprakelijkheid bij verlies of diefstal van de bankpas.
• Verantwoordelijkheid voor eventuele tekorten op de rekening, oftewel “rood staan”.
Op de betaalrekening wordt vaak het salaris gestort en worden automatische afschrijvingen verwerkt.
De dagelijkse betalingen die niet contant worden gedaan, verlopen via deze rekening.
En/of-rekening
Een betaalrekening kan op naam staan van één of meerdere rekeninghouders. Als er meerdere
rekeninghouders zijn, heet dit een en/of-rekening (compte joint).
• Naast de normale rekening-courantovereenkomst wordt een extra verklaring opgesteld: de cj-
verklaring. Daarin staat dat alle rekeninghouders afzonderlijk verantwoordelijk en
aansprakelijk zijn voor eventuele tekorten op de rekening.
• Elke rekeninghouder heeft vrije toegang tot het saldo en kan met een eigen bankpas betalingen
doen.
• Vaak gebruikten partners in een huishouden zo’n rekening om beide salarissen te ontvangen en
gezamenlijke uitgaven te betalen.
• Ook ondernemingen kunnen een en/of-rekening hebben; het KvK-uittreksel vermeld dan vaak
tot welk bedrag iemand zelfstandig bevoegd is om betalingen te doen.
↳ Voorbeeld: Marieke en Maaike hebben samen een vennootschap onder firma (vof). Het banksaldo is € 30.000,-. Uit het uittreksel van
de KvK blijkt dat Maaike zelfstandig tekenbevoegd is tot een bedrag van € 45.000,-. Maaike mag dus over het hele saldo zélf een besluit
nemen zonder dat zij hiervoor toestemming nodig heeft van Marieke.
Overlijden rekeninghouder
Bij het overlijden van één van de rekeninghouders van een en/of-rekening kan de rekening worden
geblokkeerd, maar alleen als de erfgenamen van de overledene dit verzoeken. Zonder zo’n verzoek
blijft de rekening doorgaans niet geblokkeerd.
Om na het overlijden de tenaamstelling van de en/of-rekening te wijzigen, moet worden aangeleverd:
• Akte van overlijden
• Uittreksel uit het Centraal Testamentenregister
• Verklaring van erfrecht
En/en-rekening
Een en/en-rekening is een rekening waarbij voor elke handeling (zoals betalingen of opnames)
toestemming van beide rekeninghouders nodig is.
• Dit is handig voor mensen die controle willen houden op (grote) uitgaven of uitgaven alleen
gezamenlijk willen doen.
• Over het saldo wordt vermogensrendementsheffing geheven.
• Elke rekeninghouder moet jaarlijks bij de Belastingdienst aangifte doen van het deel/bedrag
dat hij zelf op de rekening heeft gezet.
Geldvormen
Sparen
Sparen= “iets niet uitgeven” ® Je gebruikt dus iets niet.
↳ In de financiële dienstverlening: “het reserveren van geld”. ® Wordt meestal gedaan op een
spaarrekening.
Over het gereserveerde (gespaarde) geld wordt vaak een rentevergoeding gegeven.
↳ Hoe langer het geld op de spaarrekening moet blijven staan des te hoger (doorgaans) rente.
Belangrijkste kenmerk sparen: spaarsaldo wordt in de meeste gevallen niet minder zolang het geld niet
wordt opgenomen.
Rentevergoeding in basis gegarandeerd ® vorm van vermogensopbouw met laag rendement.
Ontsparen = gespaarde geld dat wordt uitgegeven (consumptie)
Beleggen
Beleggen= met geld iets kopen waarvan je hoopt dat het in de toekomst meer waard wordt.
Belangrijkste kenmerken:
• Er bestaat niet meer aan een verwachting over vermogensopbouw ® er is geen garantie voor
vermogensopbouw.
• Het is makkelijk verhandelbaar
• Historisch gezien hoger rendement ® wel hoger risico ® kans dat de belegging minder waard
of zelfs waardeloos wordt.
Beleggen pas geadviseerd als iemand geld ‘over’ heeft.
Investeren
Beleggen is eigenlijk een vorm van investeren ® je investeert indirect in een bedrijf.
↳ Investeren verwant aan beleggen, maar niet hetzelfde.
Investeringen meestal betrekkingen op hoge bedragen ® kenmerk: met het geld worden
kapitaalgoederen gekocht (machines, bedrijfspand etc.) ® terwijl bij beleggen makkelijk
verhandelbare goederen.
Investeren in een bedrijf betekent dat ze het geld gebruikt om te groeien of projecten te financieren.
Als een bedrijf goed presteert, kan de waarde van de investering stijgen, maar bij tegenvallende groei
kan de die dalen en bij faillissement zelfs volledig verloren gaan.
↳ Brengt dus risico’s mee.
Vergoedingen over diverse beleggingscategorieën hebben verschillende namen:
Beleggingscategorie Rendement
Liquiditeiten Rente
Obligaties Couponrente, koerswinst
Aandelen Dividend, koerswinst
Beleggingsobjecten Opbrengst object
Investeringen Opbrengst object
Opties geven een recht om binnen een afgesproken periode een goed te kopen of te verkopen ® soms
voor een vastgestelde prijs ® hierover wordt dus geen vergoeding uitgekeerd.
,Economische kringloop
• Fase 1: consument ontvangt meer loon
• Fase 2: consument koopt meer producten
• Fase 3: producenten produceren meer
• Fase 4: de werkgelegenheid is groter
De economische kringloop bevat verloop van goederen- en
geldstroom in een economie.
↳ Het beschrijft hoe goederen en geld continu tussen
gezinnen (consumenten) en bedrijven (producenten)
bewegen. Gezinnen ontvangen meestal loon of een
uitkering en besteden dit aan producten die bedrijven
maken. Daardoor krijgen bedrijven inkomsten kunnen ze blijven produceren.
Consument en producent zijn wederzijds afhankelijk:
• Als consumenten genoeg kunnen besteden, kunnen bedrijven blijven produceren
• Als bedrijven genoeg produceren, kunnen consumenten blijven kopen
2 soorten huishoudens in kringloop
Er zijn 2 typen huishoudens:
• Overschothuishoudens: houden geld over (inkomen>uitgaven) ® ze kunnen dit sparen of
beleggen en zorgen daarmee voor aanbod van vermogen.
• Tekorthuishoudens: komen geldtekort (uitgaven>inkomen) ® ze hebben vraag naar vermogen
en kunnen ontsparen of lenen.
Samen zorgen ze voor vraag naar en aanbod van geld: de een spaart en de ander leent. ® Hiermee
vormen zij een markt: de financieel markt of vermogensmarkt.
Rol bank op financiële markt
Financiële instellingen (vooral banken) brengen vraag en aanbod van geld bij elkaar:
• Banken halen spaargeld op bij overschothuishoudens en betalen daarvoor spaarrente.
• Dat geld lenen ze uit aan bijvoorbeeld tekorthuishoudens tegen een hogere rente.
• De bank verdient aan het verschil tussen de rente die ze ontvangt en de rente die ze betaalt
Verder geldt:
• Hoe hoger de spaarrente, hoe sneller consumenten hun spaargeld bij die bank stallen.
• Hoe meer spaargeld de bank aantrekt, hoe meer ze kan uitlenen en hoe meer ze kan verdienen.
• Naast uitlenen kan een bank geld ook investeren, bijvoorbeeld in bedrijven of gebouwen.
levensfasemodel
Mensen hebben in verschillende levensfasen andere wensen en financiële doelen. Om te bepalen of een
doel haalbaar is, heb je inzicht nodig in de financiële situatie. Dat inzicht krijg je met een
liquiditeitsplan.
Doelen van een liquiditeitsplan:
• Inzicht krijgen in inkomsten en uitgaven.
• Beoordelen of die passen bij de haalbaarheid van het doel.
Als het doel en het benodigde spaargedrag bekend zijn, kun je gerichter inschatten:
• Of het spaardoel haalbaar is.
• Welke spaartermijn daarvoor nodig is.
Het levensfasemodel is een algemeen hulpmiddel (geen vaste wet) dat, passend bij de huidige
samenleving (o.a. eenoudergezinnen, eenpersoonshuishoudens, tweeverdieners), de verschillende
,levensfasen beschrijft. Het geeft per fase een beeld van behoeften, kansen en zorgen. Het bestaat uit
leeftijdsgroepen met bijbehorende fasenamen (die leeftijden zijn slecht indicatief en verschillen per
persoon):
Levensfase Eigenschappen
Vroege jeugd • Sterk afhankelijk van anderen
• Eventueel al sparen en betalen
• Weinig eigen bezit
Jongvolwassenheid • Scholieren en studenten
• Vaak een eerste baan
• Weinig zware financiële verplichtingen
• Trouwen
• Koopwoning
Middenfase • Drukke fase
• Geboorte van en zorg voor kinderen
• Financiële verplichtingen nemen toe
• Echtscheiding
• Overlijden
• Werkloosheid
• Arbeidsongeschiktheid
Actieve ouderdom • Gestopt met werken
• Nog in goede gezondheid
• Pensioen
• Ontsparen van opgebouwd vermogen
Afhankelijke ouderdom • Gezondheid neemt af
• Toename zorgkosten
• Toename afhankelijkheid van anderen
• Vermogensplanning over de erfenis
De levensfase van een consument helpt om te bepalen welke (grote) toekomstige uitgaven nog komen,
zoals de aankoop van een woning. Ook wordt bekeken welke termijnkeuzes daarbij passen: korte,
middellange of lange termijn sparen/beslissen.
1.2 Betalen en sparen
Betaalrekeningen
Voor het openen van een rekening is er een standaardproces om fraude te voorkomen dit zijn een paar
stappen en handelingen die doorlopen moeten worden:
• Vaststelling identiteit aan de hand van een geldig legitimatiebewijs
• Controle aanvrager in verschillende (fraude)systemen (voorbeelden: het Bureau Krediet
Registratie (BKR), Verificatie Informatie Systeem (VIS) en Externe Verwijzings Applicatie (EVA))
• Opname klantgegevens (NAW-gegevens)
• Toekenning rekeningnummer
• Opmaak overeenkomst rekening-courant en ondertekening van de Algemene Voorwaarden
• Opmaak handtekeningenkaart om vast te leggen wie gerechtigd is tot de rekening (toekomstige
controlemogelijkheid)
• Activering rekeningnummer en verzending bankpas en
• Activering bankpas en rekeningnummer
, Een betaalrekening, ook wel privérekening genoemd, is essentieel voor het uitvoeren van betalingen. Bij
het openen van deze rekening wordt een rekening-courant overeenkomst ondertekend, die de rechten
en plichten van zowel de rekeninghouder(s) als de bank vastlegt.
Belangrijke aspecten van deze overeenkomst zijn:
• Aansprakelijkheid bij verlies of diefstal van de bankpas.
• Verantwoordelijkheid voor eventuele tekorten op de rekening, oftewel “rood staan”.
Op de betaalrekening wordt vaak het salaris gestort en worden automatische afschrijvingen verwerkt.
De dagelijkse betalingen die niet contant worden gedaan, verlopen via deze rekening.
En/of-rekening
Een betaalrekening kan op naam staan van één of meerdere rekeninghouders. Als er meerdere
rekeninghouders zijn, heet dit een en/of-rekening (compte joint).
• Naast de normale rekening-courantovereenkomst wordt een extra verklaring opgesteld: de cj-
verklaring. Daarin staat dat alle rekeninghouders afzonderlijk verantwoordelijk en
aansprakelijk zijn voor eventuele tekorten op de rekening.
• Elke rekeninghouder heeft vrije toegang tot het saldo en kan met een eigen bankpas betalingen
doen.
• Vaak gebruikten partners in een huishouden zo’n rekening om beide salarissen te ontvangen en
gezamenlijke uitgaven te betalen.
• Ook ondernemingen kunnen een en/of-rekening hebben; het KvK-uittreksel vermeld dan vaak
tot welk bedrag iemand zelfstandig bevoegd is om betalingen te doen.
↳ Voorbeeld: Marieke en Maaike hebben samen een vennootschap onder firma (vof). Het banksaldo is € 30.000,-. Uit het uittreksel van
de KvK blijkt dat Maaike zelfstandig tekenbevoegd is tot een bedrag van € 45.000,-. Maaike mag dus over het hele saldo zélf een besluit
nemen zonder dat zij hiervoor toestemming nodig heeft van Marieke.
Overlijden rekeninghouder
Bij het overlijden van één van de rekeninghouders van een en/of-rekening kan de rekening worden
geblokkeerd, maar alleen als de erfgenamen van de overledene dit verzoeken. Zonder zo’n verzoek
blijft de rekening doorgaans niet geblokkeerd.
Om na het overlijden de tenaamstelling van de en/of-rekening te wijzigen, moet worden aangeleverd:
• Akte van overlijden
• Uittreksel uit het Centraal Testamentenregister
• Verklaring van erfrecht
En/en-rekening
Een en/en-rekening is een rekening waarbij voor elke handeling (zoals betalingen of opnames)
toestemming van beide rekeninghouders nodig is.
• Dit is handig voor mensen die controle willen houden op (grote) uitgaven of uitgaven alleen
gezamenlijk willen doen.
• Over het saldo wordt vermogensrendementsheffing geheven.
• Elke rekeninghouder moet jaarlijks bij de Belastingdienst aangifte doen van het deel/bedrag
dat hij zelf op de rekening heeft gezet.
Geldvormen
