Samenvatting Interventie en interventieonderzoek
Vermande, M. & Bodden, D. (2012)
Niet alle interventies zijn onderzocht, terwijl er wel wordt aangenomen dat ze effectief zijn. Dit
brengt risico’s met zich mee:
Minst erge geval: verspilling van tijd
Ergste geval: problemen nemen toe in plaats van af.
In dit artikel staat de vraag over hoe we de effectiviteit of werkzaamheid van interventies
beoordelen centraal. Verder wordt besproken wat interventies zijn en welke soort interventies
er bestaan. Ook laten we zien dat niet alle interventies helpen en er wordt ingegaan op
effectiviteitsonderzoek (ook wel interventieonderzoek). Hierin komen de 5 W’s aan bod (vragen
die in het effectiviteitsonderzoek worden gesteld: Wat Werkt Wanneer, voor Wie en Waarom?
Tot slot wordt ook de kosteneffectiviteit besproken en wordt er in gegaan op de niveaus van
Erkenning die de Erkenningscommissie (Jeugd)Interventies hanteert.
Wat is een interventie?
Interventie betekent letterlijk “tussenkomst”. Een interventie heeft een aantal kenmerken:
1. Doelgericht.
Het doel van interventies is de psychische, sociale en/of cognitieve ontwikkeling van
kinderen te bevorderen en om risico’s en problemen in de ontwikkeling te voorkomen.
Interventies zijn niet alleen gericht op het kind, maar ook op het bevorderen van het
welzijn van alle betrokkenen (gezin, buurt en bredere maatschappij).
2. “Extra” of “toegevoegde” activiteiten.
Hiermee wordt bedoeld dat een interventie geen activiteit is die kinderen of ouders
normaal krijgen, zoals les op school. Een antipestprogramma op school is wel een
interventie.
3. De vorm van een project of programma.
Interventies zijn planmatig: doelen zijn goed omschreven en kunnen geëvalueerd
worden, activiteiten en randvoorwaarden om de doelen te bereiken zijn goed
gedefinieerd en activiteitenzijn afgebakend of gefaseerd in de tijd.
Het interventiespectrum
Er zijn verschillende soorten interventies, te onderscheiden door het moment waarop ze
ingrijpen:
Behandeling en voortgezette zorg (probleem is al zichtbaar aanwezig)
Promotie en preventie (het probleem is zich aan het ontwikkelen)
Deze behandelingen zijn aan elkaar verwant. Sommige behandelinterventies kunnen
bijvoorbeeld op de lange termijn preventief werken voor andere problemen. Ook kan een
interventie voor zowel behandeling als preventie gebruikt worden. Behandeling, voortgezette
,zorg, promotie en preventie worden dan ook niet meer gezien als kwalitatief verschillende
activiteiten, maar als een continuüm van hulpvormen. Zie onderstaande figuur.
Promotie
Promotie is gericht op de algemene bevolking. Doel: versterken positieve factoren en daardoor
het risico op latere problemen verkleinen en de kans op een gunstige ontwikkeling vergroten. In
het model gaat promotie vooraf aan preventie, maar het is ook belangrijk tijdens de preventie,
behandeling en voortgezette zorg (bijv. vergroten sociale vaardigheden).
Taakspel is een interventie die een voorbeeld is van promotie (in het kader van pesten en
regelovertredend gedrag). Doel: scheppen positief en veilig klassenklimaat
Preventie
Drie soorten:
1. Universele preventie
Is gericht op de algemene bevolking of deel van de populatie zonder verhoogd risico. Het
is wenselijk voor iedereen (bijv. campagnes tegen zinloos geweld, Stop Digitaal Pesten
van SIRE).
2. Selectieve preventie
Gericht op risicogroepen die nog geen problemen of klachten hebben. Er is een
gemeenschappelijke risicofactor die aangepakt wordt door middel van selectieve
preventie. Het is niet gebaseerd op screening of symptomen van het kind.
, 3. Geïndiceerde preventie
Gericht op individuen die niet voldoen aan diagnostische criteria voor een stoornis, maar
wel een aantal symptomen of beginnende klachten hebben.
Promotie en preventie kunnen niet alleen problemen voorkomen, maar ook de vraag naar
behandeling en voortgezette zorg verminderen. Daarom is er veel vraag naar in de jeugdzorg en
het onderwijs.
Behandeling
Bestaat uit identificatie en reguliere behandeling.
Identificatie: vaststellen van stoornissen of problemen via screening en diagnostiek.
Reguliere behandeling: behandeling gericht op een vastgestelde stoornis of op een
vastgesteld probleem. Het gaat om een beperkte periode van zorg (bijv. 12 sessies).
Voortgezette zorg
Langdurige behandeling en nazorg voor personen bij wie de stoornis of het probleem
persisteert. Belangrijke doelen: verbetering van de kwaliteit van leven, verminderen negatieve
consequenties van de stoornis (ook voor mensen in de omgeving).
Langdurige behandeling: aanvullende behandeling met als doel het versterken of
uitbreiden van het resultaat van de reguliere behandeling bij personen die een grote
kans hebben op terugval of die niet volledig hebben geprofiteerd van de behandeling.
Nazorg: rehabilitatie staat voorop: het sociale en schoolse of beroepsmatige
functioneren wordt bevorderd.
Noodzaak van effectonderzoek
Niet goed onderzochte interventies kunnen averechts werken.
Voorbeeld: Groepsinterventie voor delinquente jongeren.
Na één en na drie jaar vertoonde de deelnemende tieners meer delinquent gedrag dan de
controlegroep. Deze negatieve effecten werden verklaard door de term ‘deviancy
training’. De jongeren werden beloond door de groep wanneer ze vertelden over hun
daden.
Er zijn allerlei interventies die kunnen leiden tot een toename van de problemen, op allerlei
gebieden en het betreft zowel individuele als groepsinterventies. Ook wanneer problemen niet
verergeren maar ook niet verminderen door een interventie, levert dit schade op. Het is
namelijk een verspilling van geld, tijd, moeite en menskracht. Daarnaast ontstaat er bij de
cliënten demoralisatie: hopeloosheid en verminderde bereidheid om in de toekomst hulp te
zoeken en te aanvaarden.
Vermande, M. & Bodden, D. (2012)
Niet alle interventies zijn onderzocht, terwijl er wel wordt aangenomen dat ze effectief zijn. Dit
brengt risico’s met zich mee:
Minst erge geval: verspilling van tijd
Ergste geval: problemen nemen toe in plaats van af.
In dit artikel staat de vraag over hoe we de effectiviteit of werkzaamheid van interventies
beoordelen centraal. Verder wordt besproken wat interventies zijn en welke soort interventies
er bestaan. Ook laten we zien dat niet alle interventies helpen en er wordt ingegaan op
effectiviteitsonderzoek (ook wel interventieonderzoek). Hierin komen de 5 W’s aan bod (vragen
die in het effectiviteitsonderzoek worden gesteld: Wat Werkt Wanneer, voor Wie en Waarom?
Tot slot wordt ook de kosteneffectiviteit besproken en wordt er in gegaan op de niveaus van
Erkenning die de Erkenningscommissie (Jeugd)Interventies hanteert.
Wat is een interventie?
Interventie betekent letterlijk “tussenkomst”. Een interventie heeft een aantal kenmerken:
1. Doelgericht.
Het doel van interventies is de psychische, sociale en/of cognitieve ontwikkeling van
kinderen te bevorderen en om risico’s en problemen in de ontwikkeling te voorkomen.
Interventies zijn niet alleen gericht op het kind, maar ook op het bevorderen van het
welzijn van alle betrokkenen (gezin, buurt en bredere maatschappij).
2. “Extra” of “toegevoegde” activiteiten.
Hiermee wordt bedoeld dat een interventie geen activiteit is die kinderen of ouders
normaal krijgen, zoals les op school. Een antipestprogramma op school is wel een
interventie.
3. De vorm van een project of programma.
Interventies zijn planmatig: doelen zijn goed omschreven en kunnen geëvalueerd
worden, activiteiten en randvoorwaarden om de doelen te bereiken zijn goed
gedefinieerd en activiteitenzijn afgebakend of gefaseerd in de tijd.
Het interventiespectrum
Er zijn verschillende soorten interventies, te onderscheiden door het moment waarop ze
ingrijpen:
Behandeling en voortgezette zorg (probleem is al zichtbaar aanwezig)
Promotie en preventie (het probleem is zich aan het ontwikkelen)
Deze behandelingen zijn aan elkaar verwant. Sommige behandelinterventies kunnen
bijvoorbeeld op de lange termijn preventief werken voor andere problemen. Ook kan een
interventie voor zowel behandeling als preventie gebruikt worden. Behandeling, voortgezette
,zorg, promotie en preventie worden dan ook niet meer gezien als kwalitatief verschillende
activiteiten, maar als een continuüm van hulpvormen. Zie onderstaande figuur.
Promotie
Promotie is gericht op de algemene bevolking. Doel: versterken positieve factoren en daardoor
het risico op latere problemen verkleinen en de kans op een gunstige ontwikkeling vergroten. In
het model gaat promotie vooraf aan preventie, maar het is ook belangrijk tijdens de preventie,
behandeling en voortgezette zorg (bijv. vergroten sociale vaardigheden).
Taakspel is een interventie die een voorbeeld is van promotie (in het kader van pesten en
regelovertredend gedrag). Doel: scheppen positief en veilig klassenklimaat
Preventie
Drie soorten:
1. Universele preventie
Is gericht op de algemene bevolking of deel van de populatie zonder verhoogd risico. Het
is wenselijk voor iedereen (bijv. campagnes tegen zinloos geweld, Stop Digitaal Pesten
van SIRE).
2. Selectieve preventie
Gericht op risicogroepen die nog geen problemen of klachten hebben. Er is een
gemeenschappelijke risicofactor die aangepakt wordt door middel van selectieve
preventie. Het is niet gebaseerd op screening of symptomen van het kind.
, 3. Geïndiceerde preventie
Gericht op individuen die niet voldoen aan diagnostische criteria voor een stoornis, maar
wel een aantal symptomen of beginnende klachten hebben.
Promotie en preventie kunnen niet alleen problemen voorkomen, maar ook de vraag naar
behandeling en voortgezette zorg verminderen. Daarom is er veel vraag naar in de jeugdzorg en
het onderwijs.
Behandeling
Bestaat uit identificatie en reguliere behandeling.
Identificatie: vaststellen van stoornissen of problemen via screening en diagnostiek.
Reguliere behandeling: behandeling gericht op een vastgestelde stoornis of op een
vastgesteld probleem. Het gaat om een beperkte periode van zorg (bijv. 12 sessies).
Voortgezette zorg
Langdurige behandeling en nazorg voor personen bij wie de stoornis of het probleem
persisteert. Belangrijke doelen: verbetering van de kwaliteit van leven, verminderen negatieve
consequenties van de stoornis (ook voor mensen in de omgeving).
Langdurige behandeling: aanvullende behandeling met als doel het versterken of
uitbreiden van het resultaat van de reguliere behandeling bij personen die een grote
kans hebben op terugval of die niet volledig hebben geprofiteerd van de behandeling.
Nazorg: rehabilitatie staat voorop: het sociale en schoolse of beroepsmatige
functioneren wordt bevorderd.
Noodzaak van effectonderzoek
Niet goed onderzochte interventies kunnen averechts werken.
Voorbeeld: Groepsinterventie voor delinquente jongeren.
Na één en na drie jaar vertoonde de deelnemende tieners meer delinquent gedrag dan de
controlegroep. Deze negatieve effecten werden verklaard door de term ‘deviancy
training’. De jongeren werden beloond door de groep wanneer ze vertelden over hun
daden.
Er zijn allerlei interventies die kunnen leiden tot een toename van de problemen, op allerlei
gebieden en het betreft zowel individuele als groepsinterventies. Ook wanneer problemen niet
verergeren maar ook niet verminderen door een interventie, levert dit schade op. Het is
namelijk een verspilling van geld, tijd, moeite en menskracht. Daarnaast ontstaat er bij de
cliënten demoralisatie: hopeloosheid en verminderde bereidheid om in de toekomst hulp te
zoeken en te aanvaarden.
