,Vaders geschiedenis en aandacht voor vaders in onderzoek en
maatschappij
Directe effecten
Vaders beïnvloeden de ontwikkeling van hun kind rechtstreeks via hun fysieke en mentale gezondheid en
neurobiologische veranderingen tijdens de zwangerschap. Na de geboorte vertaalt dit zich in de kwaliteit
en kwantiteit van hun zorggedrag en hun eigen welzijn.
Indirecte effecten
Deze effecten verlopen via externe factoren, zoals de emotionele steun aan de zwangere partner of de
financiële investeringen in de ouder-kindrelatie. Ook de kwaliteit van de partnerrelatie en de mate van
ondersteunende coparenting beïnvloeden op indirecte wijze de ontwikkeling van het kind.
Maternal gatekeeping
Dit fenomeen treedt op wanneer de moeder alle zorgtaken naar zich toe trekt en daarmee de interactie
tussen de andere ouder en het kind belemmert. Het kan fungeren als een barrière die de actieve
betrokkenheid van de vader binnen het gezin in de weg staat.
Geschiedenis van het vaderschap
Morele leider
Tot ongeveer 1850 werd de vader gezien als het hiërarchische hoofd van het gezin dat verantwoordelijk
was voor de morele en religieuze opvoeding van de kinderen. In deze periode was er sprake van een
autoritaire rol waarbij de vader verder niet betrokken was bij de dagelijkse verzorging.
Kostwinnaar
2
,Tijdens de industrialisatie verschoof de vaderrol naar die van de primaire verdiener die buitenshuis
werkte om het gezin financieel te onderhouden. De opvoeding werd in deze fase grotendeels
overgelaten aan de moeder, terwijl de vaderlijke kwaliteit vooral werd afgemeten aan het verschaffen
van voldoende geld en voedsel.
Psychoanalytische theorie
Binnen de stroming van Freud werd voor het eerst expliciet gesproken over sekserollen in de opvoeding.
Deze theorie legde de basis voor het denken over hoe de specifieke rol van de vader de psychoseksuele
ontwikkeling van het kind beïnvloedt.
Behaviorisme
Deze stroming stelt dat alle gedrag en persoonlijkheidskenmerken van een kind zijn aangeleerd door
conditionering. In deze visie speelde emotionele warmte in de opvoeding geen rol, aangezien de focus
lag op het aanleren van gewenst gedrag.
Rolmodel
Na de Tweede Wereldoorlog werd de vader primair gezien als een psychologisch voorbeeld, waarbij zijn
aanwezigheid cruciaal werd geacht voor de psychosociale ontwikkeling van met name zonen. De
afwezigheid van vaders in deze periode werd gekoppeld aan problemen in schoolprestaties en de
algemene ontwikkeling.
Attachment theory
Bowlby's hechtingstheorie richt zich op de veilige ontwikkeling van het kind door een sterke band met
opvoeders. In de beginjaren van deze theorie lag de focus echter bijna uitsluitend op de moeder als de
primaire gehechtheidsfiguur.
Zorgende vader
Vanaf 1970 ontstond het beeld van de vader als actieve mede-verzorger die even competent is in het
huishouden en de opvoeding als de moeder. Er wordt van hem verwacht dat hij deze taken uitvoert
vanuit een intrinsieke betrokkenheid bij het kind en niet enkel om de partner te ontlasten.
Betrokkenheid van vaders
3
, Lamb-pleck conceptualizations
Dit model uit de jaren 80 definieert vaderbetrokkenheid aan de hand van de drie kerncomponenten
accessibility, engagement en responsibility. Het bood voor het eerst een wetenschappelijk kader om de
verschillende dimensies van het vaderschap meetbaar te maken.
Accessibility
Deze component verwijst naar de fysieke en psychologische beschikbaarheid van de ouder voor het kind.
De vader is hierbij in dezelfde ruimte aanwezig en aanspreekbaar, zonder dat er noodzakelijkerwijs
sprake is van directe interactie.
Engagement
Engagement beslaat de directe interactie tussen vader en kind, zoals samen spelen of het uitvoeren van
verzorgingstaken. Het gaat hierbij om de actieve tijd en aandacht die de vader rechtstreeks aan het kind
besteedt.
Responsibility
Dit betreft de eindverantwoordelijkheid voor de organisatie van de zorg, zoals het maken van afspraken
bij de huisarts of het regelen van opvang. De focus ligt hierbij op het managen van de behoeften van het
kind in plaats van enkel de uitvoering van taken.
Pleck (2010) domeinen
Deze herziene versie splitst betrokkenheid op in primaire directe componenten en secundaire indirecte
componenten. Het omvat nieuwe dimensies zoals warmte, responsiviteit en disciplinering om een
vollediger beeld van het vaderschap te schetsen.
Positive engagement activities
Dit zijn positieve interacties waarbij de vader bewust tijd doorbrengt met het kind om betrokken te zijn
bij zijn of haar belevingswereld. Het doel is het versterken van de band door middel van actieve
deelname aan activiteiten.
Warmth responsiveness
Deze component meet de mate waarin een vader warmte toont en het gevoel geeft dat hij het kind
waardeert. Het gaat om de emotionele beschikbaarheid en de sensitieve reactie op de signalen van het
kind.
4
maatschappij
Directe effecten
Vaders beïnvloeden de ontwikkeling van hun kind rechtstreeks via hun fysieke en mentale gezondheid en
neurobiologische veranderingen tijdens de zwangerschap. Na de geboorte vertaalt dit zich in de kwaliteit
en kwantiteit van hun zorggedrag en hun eigen welzijn.
Indirecte effecten
Deze effecten verlopen via externe factoren, zoals de emotionele steun aan de zwangere partner of de
financiële investeringen in de ouder-kindrelatie. Ook de kwaliteit van de partnerrelatie en de mate van
ondersteunende coparenting beïnvloeden op indirecte wijze de ontwikkeling van het kind.
Maternal gatekeeping
Dit fenomeen treedt op wanneer de moeder alle zorgtaken naar zich toe trekt en daarmee de interactie
tussen de andere ouder en het kind belemmert. Het kan fungeren als een barrière die de actieve
betrokkenheid van de vader binnen het gezin in de weg staat.
Geschiedenis van het vaderschap
Morele leider
Tot ongeveer 1850 werd de vader gezien als het hiërarchische hoofd van het gezin dat verantwoordelijk
was voor de morele en religieuze opvoeding van de kinderen. In deze periode was er sprake van een
autoritaire rol waarbij de vader verder niet betrokken was bij de dagelijkse verzorging.
Kostwinnaar
2
,Tijdens de industrialisatie verschoof de vaderrol naar die van de primaire verdiener die buitenshuis
werkte om het gezin financieel te onderhouden. De opvoeding werd in deze fase grotendeels
overgelaten aan de moeder, terwijl de vaderlijke kwaliteit vooral werd afgemeten aan het verschaffen
van voldoende geld en voedsel.
Psychoanalytische theorie
Binnen de stroming van Freud werd voor het eerst expliciet gesproken over sekserollen in de opvoeding.
Deze theorie legde de basis voor het denken over hoe de specifieke rol van de vader de psychoseksuele
ontwikkeling van het kind beïnvloedt.
Behaviorisme
Deze stroming stelt dat alle gedrag en persoonlijkheidskenmerken van een kind zijn aangeleerd door
conditionering. In deze visie speelde emotionele warmte in de opvoeding geen rol, aangezien de focus
lag op het aanleren van gewenst gedrag.
Rolmodel
Na de Tweede Wereldoorlog werd de vader primair gezien als een psychologisch voorbeeld, waarbij zijn
aanwezigheid cruciaal werd geacht voor de psychosociale ontwikkeling van met name zonen. De
afwezigheid van vaders in deze periode werd gekoppeld aan problemen in schoolprestaties en de
algemene ontwikkeling.
Attachment theory
Bowlby's hechtingstheorie richt zich op de veilige ontwikkeling van het kind door een sterke band met
opvoeders. In de beginjaren van deze theorie lag de focus echter bijna uitsluitend op de moeder als de
primaire gehechtheidsfiguur.
Zorgende vader
Vanaf 1970 ontstond het beeld van de vader als actieve mede-verzorger die even competent is in het
huishouden en de opvoeding als de moeder. Er wordt van hem verwacht dat hij deze taken uitvoert
vanuit een intrinsieke betrokkenheid bij het kind en niet enkel om de partner te ontlasten.
Betrokkenheid van vaders
3
, Lamb-pleck conceptualizations
Dit model uit de jaren 80 definieert vaderbetrokkenheid aan de hand van de drie kerncomponenten
accessibility, engagement en responsibility. Het bood voor het eerst een wetenschappelijk kader om de
verschillende dimensies van het vaderschap meetbaar te maken.
Accessibility
Deze component verwijst naar de fysieke en psychologische beschikbaarheid van de ouder voor het kind.
De vader is hierbij in dezelfde ruimte aanwezig en aanspreekbaar, zonder dat er noodzakelijkerwijs
sprake is van directe interactie.
Engagement
Engagement beslaat de directe interactie tussen vader en kind, zoals samen spelen of het uitvoeren van
verzorgingstaken. Het gaat hierbij om de actieve tijd en aandacht die de vader rechtstreeks aan het kind
besteedt.
Responsibility
Dit betreft de eindverantwoordelijkheid voor de organisatie van de zorg, zoals het maken van afspraken
bij de huisarts of het regelen van opvang. De focus ligt hierbij op het managen van de behoeften van het
kind in plaats van enkel de uitvoering van taken.
Pleck (2010) domeinen
Deze herziene versie splitst betrokkenheid op in primaire directe componenten en secundaire indirecte
componenten. Het omvat nieuwe dimensies zoals warmte, responsiviteit en disciplinering om een
vollediger beeld van het vaderschap te schetsen.
Positive engagement activities
Dit zijn positieve interacties waarbij de vader bewust tijd doorbrengt met het kind om betrokken te zijn
bij zijn of haar belevingswereld. Het doel is het versterken van de band door middel van actieve
deelname aan activiteiten.
Warmth responsiveness
Deze component meet de mate waarin een vader warmte toont en het gevoel geeft dat hij het kind
waardeert. Het gaat om de emotionele beschikbaarheid en de sensitieve reactie op de signalen van het
kind.
4
