I&M 4: colleges recht en ethiek

I&M 4: Recht en ethiek

Deel 1: Recht

Hoorcollege 1:

Wanneer iemand niet in behandeling is (geen behandelrelatie), mag je niet in zijn privé
gegevens (dossier) kijken als verpleegkundige dokter of wie dan ook. Wanneer dit wel
gebeurt en kan iemand naar de tuchtrechter stappen.

“Iedere burger wordt geacht de wet te kennen” De vragen van de toets worden gericht op
de praktijk.

Voorbeeld tentamen vraag: Een net afgestudeerde HBO-verpleegkundige heeft zich in het
BIG-register ingeschreven. Welke stelling is juist?
 Deze verpleegkundige mag op eigen indicatie een injectie geven, mits hij/zij
bekwaam is.
 Deze verpleegkundige mag medicatie verstrekken en valt onder het tuchtrecht.
 Deze verpleegkundige mag een infuus inbrengen als hij/zij zelfstandig bevoegd is.

Wat is gezondheidsrecht? = recht met betrekking tot zorg voor de gezondheid (recht op
gezondheidszorg). Recht met betrekking tot de positie van individuen in dat verband.
Rechten van de patiënt en het recht op gezondheidszorg. Ethiek en aansprakelijkheid spelen
hierbij een belangrijke rol.
Twee grondslagen in het gezondheidsrecht:
1. Zelfbeschikkingsbeginsel (begrensd)
 Recht op onaantastbaarheid van het lichaam (je mag niet gedwongen behandeld
worden, je hebt zelfbeschikking over eigen lichaam).
 Recht op eerbieding van persoonlijke levenssfeer (privacy, beroepsgeheim etc.)
 Recht op zelfmanipulatie (bijv. ik wil mijn lippen op laten spuiten of ik wil
euthanasie).
2. Recht op gezondheidszorg
 Waarborgen kwaliteit
 Waarborgen toegankelijkheid

Rechten van patiënten:
Patiënte perspectief centraal in gezondheidszorg. De patiënt is kwetsbaar, omdat hij/
zij een ziekte of aandoening heeft.
Versnipperd in meerdere wetten o.a.:
 WGBO
 Wet BIG
 BOPZ
 WMO
 WKKGZ


Wet BIG:

,Staat voor “wet op beroepen in de individuele gezondheidszorg”

Vroeger (1865) was deze wet “algemeen verbod op uitoefening geneeskunst. Opgedeeld in
een wet voor artsen en verpleegkundigen:
 Arts: beroepsbescherming
- Onbevoegd uitoefenen beroep  strafbaar
 Verpleegkundige & verzorgende: titelbescherming
- Onbevoegd uitoefenen titel  strafbaar
- Voor verpleegkundigen: de speld

Tegenwoordig: de wet BIG (1997):
 Bevorderen en bewaken kwaliteit van beroepsuitoefening
 Bescherming van publiek tegen ondeskundigheid en onzorgvuldig handelen door
beroepsbeoefenaars.
Achterliggende gedacht: uitoefening van geneeskunst is vrij, met uitzondering van
voorbehouden handeling. (op deze manier kan de patiënt zelf kiezen door wij hij/zij zich laat
behandelen). Maar alleen met toezicht/ handhaving van verantwoorde beroepsuitoefening.

Geneeskunst = mag iedereen doen. Alle verrichtingen, die te maken hebben met het stellen
van een diagnose, het behandelen van een ziekte of het voorkomen daarvan.

Titelbeschermingen = een regeling voor artsen en verpleegkundigen.

Andere beroepen zoals verzorgende, diëtist, logopedist, mondhygiënist vallen onder “lichte”
regeling. Zij hebben een beschermende opleidingstitel en vallen ook niet onder het BIG-
register en hebben geen tuchtrecht.

“Zware” regeling geldt voor artsen, verpleegkundigen, apothekers & verloskundigen. Zij
hebben een beschermende beroepstitel. Staan in het BIG-register (moet je je wel
inschrijven). Je valt onder het systeem van voorbehouden handeling en tuchtrecht.

Dit zijn allen voorbehouden handelingen:
 het verrichten van heelkundige handelingen: artsen, tandartsen en
verloskundigen
 verloskundige handelingen: artsen en verloskundigen
 het verrichten van endoscopieën: artsen
 het verrichten van catheterisaties: artsen en verloskundigen
 het geven van injecties: artsen, tandartsen, verloskundigen
 het verrichten van puncties: artsen en verloskundigen
 onder narcose brengen: artsen en tandartsen
 gebruikmaking van radioactieve stoffen of ioniserende straling: artsen en
tandartsen
 het verrichten van een cardioversie: artsen
 het toepassen van defibrillatie: artsen
 het toepassen van elektroconvulsietherapie ('elektroshocktherapie'): artsen
 het verrichten van geneeskundige steenvergruizing: artsen
 in-vitrofertilisatie: artsen

,  het voorschrijven van UR-geneesmiddelen: artsen, tandartsen, verloskundigen,
verpleegkundigen

Bevoegd = bezitten van toestemming om een handeling te mogen verrichten.
Bekwaam = je hebt hiervoor de juiste papieren en dat je de handeling beheerst.
“ONBEKWAAM maakt ONBEVOEGD”
Voor de bovenstaande handelingen geldt dat
alleen de zelfstandig bevoegde het mag
uitvoeren. Jij als verpleegkundige mag dit
alleen uitvoeren als een zelfstandig bevoegde
je de opdracht geeft.
Functionele bevoegdheid = handelingen die je
bijv. op school hebt geleerd. Maar ook deze
moeten in opdracht van een zelfstandig
bevoegde. De verpleegkundig specialist is in
sommige gevallen wel zelfstandig bevoegd.

Op www.bigregister.nl staat alle verpleegkundige, arts etc. opgeschreven. Hier kan je je
eigen arts bijv. in vinden. Ook als je voor de tuchtrechter hebt moeten komen en je hebt 1
van deze maatregelen op gekregen komt het daarop te staan:
 beperking van bevoegdheid
 berisping  aard van vergrijp
 geldboete  aard van vergrijp
 schorsing  aard vergrijp

Als jij een titel draagt wordt er van je verwacht dat je je houdt aan die titel. Je kan dus niet
een titel dragen die je niet hebt. IGZ = inspectie voor de gezondheidszorg. Let op het
tuchtrecht, een bestuurlijke boete en zorgt voor strafsancties.

Hoorcollege 2:

WGBO = wet op geneeskundige behandelovereenkomst. Deze wet gaan over
overeenkomsten tussen burgers (privaatrecht). Doel van de wet: bescherming van in
afhankelijke positie kwetsbare persoon.
 Informed consent = informatie en toestemming. De arts moet uitleggen wat je
hebt, welke behandelingen er zijn, wat er gebeurd wanneer je geen behandeling
ondergaat, wat risico’s zijn, wat alternatieven zijn en vervolgens moet de patiënt
een besluit kunnen nemen. Dit noemen we ook wel shared decision making.
Therapeutische exceptie = een hulpverlener heeft een informatieplicht, maar bij
therapeutische exceptie mag de hulpverlener informatie onthouden. Dit is
zeldzaam en zeer uitzonderlijk. Het mag alleen in collegiaal overleg en wanneer
informatie ernstig nadeel voor de patiënt op zou leveren. Denk aan: een ernstig
suïcidale patiënt die mag je bepaalde informatie onthouden, omdat de kans groot
is wanneer je de patiënt wel die informatie verschaft hij/ zij zelfmoord pleegt.
Wilsonbekwaam: besluitvorming kan niet plaatsvinden. Dit kan doordat de
patiënt de informatie niet begrijpt, de gevolgen van een besluit niet overziet.
Wilsbekwaam: betekent dus dat je wel zelf een besluit kan nemen.