Neurologie Jaar 1, blok 4
Inhoud
AFP ............................................................................................................................................................................................. 3
Zenuwstelsel .......................................................................................................................................................................... 3
Anatomie Centrale zenuwstelsel ........................................................................................................................................... 3
Hersenzenuwen ..................................................................................................................................................................... 4
4 hersenkwabben .................................................................................................................................................................. 4
De zenuwcel / neuron ........................................................................................................................................................... 5
3 soorten zenuwcellen/neuron: ............................................................................................................................................ 5
Fysiologie van zenuwcellen ................................................................................................................................................... 5
De reis van de prikkels: .......................................................................................................................................................... 6
Het motorisch eindplaatje ..................................................................................................................................................... 6
Exciterende en inhiberende neurotransmitters .................................................................................................................... 6
Hart en vaatziekte / Hersenletsel: .............................................................................................................................................. 8
Wat veroorzaakt nu precies een hersenletsel: ...................................................................................................................... 8
CVA ........................................................................................................................................................................................ 8
CVA symptomen ..............................................................................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Taal in de hersenen: .............................................................................................................................................................. 9
Spraak in de hersenen: .......................................................................................................................................................... 9
Nosologie (ziekteleer) ............................................................................................................................................................ 9
Slikken in de hersenen:.......................................................................................................................................................... 9
Herstel: ..................................................................................................................................................................................... 10
Herstelmechanismen ........................................................................................................................................................... 10
Fasen na beroerte: .............................................................................................................................................................. 10
Fasen na CVA ....................................................................................................................................................................... 10
Belangrijke factoren in het herstel ...................................................................................................................................... 11
Gevolgen bij revalidatie ....................................................................................................................................................... 11
Gevolgen: logopedisch ........................................................................................................................................................ 11
Multidisciplinaire aanpak: ................................................................................................................................................... 11
Afasie ........................................................................................................................................................................................ 12
Hersenkwabben: ................................................................................................................................................................. 12
4 taalmodaliteiten: .............................................................................................................................................................. 12
Soorten afasie ...................................................................................................................................................................... 13
Afasie Syndromen................................................................................................................................................................ 13
Afasie Symptomen............................................................................................................................................................... 14
Fasen na een beroerte ............................................................................................................................................................. 15
Fasen in afasietherapie:....................................................................................................................................................... 15
Doelen acute fase ................................................................................................................................................................ 16
Doelen revalidatiefase ......................................................................................................................................................... 17
Doelen chronische fase ....................................................................................................................................................... 17
Diagnostiek: ......................................................................................................................................................................... 18
1
, Neurologie Jaar 1, blok 4
Diagnostiek instumenten volgens het ICF ........................................................................................................................... 19
Dysartrie ................................................................................................................................................................................... 20
Wat is dysartrie? .................................................................................................................................................................. 20
Spraakapraxie ...................................................................................................................................................................... 20
Buccofaciale apraxie: ........................................................................................................................................................... 20
Hoe ontstaat Dysartrie? ........................................................................................................................................................... 21
Cerebrale aandoening van het centrale zenuwstelsel: ........................................................................................................ 21
Neurodegeneratieve aandoeningen .................................................................................................................................... 21
Neuromusculaire aandoeningen: ........................................................................................................................................ 21
5 hersenzenuwen: ............................................................................................................................................................... 21
Indelingen Dysartrie ................................................................................................................................................................. 22
Slappe dysartrie ................................................................................................................................................................... 22
Spastische dysartrie ............................................................................................................................................................. 22
Hypokinetische dysartrie ..................................................................................................................................................... 22
Hyperkinetische dysartrie .................................................................................................................................................... 23
Atactische of cerebellaire dysartrie ..................................................................................................................................... 23
Gemengde dysartrie ............................................................................................................................................................ 23
Screenings instrument: ........................................................................................................................................................ 24
NDO-V.................................................................................................................................................................................. 24
Anamnese vragen dysartrie...................................................................................................................................................... 25
Gevolgen van dysartrie ........................................................................................................................................................ 25
Dysfagie .................................................................................................................................................................................... 26
4 slikfasen ............................................................................................................................................................................ 26
Etiologie: Oorzaken van dysfagie ......................................................................................................................................... 27
Diagnostiek: ......................................................................................................................................................................... 28
Diagnostiek Klinimtrie bij dysfagie ...................................................................................................................................... 30
Ziektebeelden:.......................................................................................................................................................................... 32
Ziekte van Parkinson............................................................................................................................................................ 32
Multiple Sclerose (MS) ........................................................................................................................................................ 33
Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS) ................................................................................................................................ 34
Ziekte van Huntington ......................................................................................................................................................... 35
Cerebellaire ataxie ............................................................................................................................................................... 36
Toets vragen ............................................................................................................................................................................. 37
2
, Neurologie Jaar 1, blok 4
AFP (anatomie, fysiologie en pathologie)
Zenuwstelsel
Indelingen van het zenuwstelsel:
- Indeling o.b.v. plaats in het lichaam → anatomie
- Indeling o.b.v. functie → fysiologie
Het zenuwstelsel bestaat uit zo’n 100 miljard zenuwcellen en nog meer gliacellen (= voedingscellen).
Het zenuwstelsel bestaat anatomisch uit 2 delen:
Het centrale zenuwstelsel (CZS) omvat de hersenen en het ruggenmerg. Het is het deel van het
zenuwstelsel dat een benig omhulsel heeft. Het andere deel is het perifere zenuwstelsel (PZS)
1. Centrale zenuwstelsel (dit zijn de hersenen (groot, klein, hersenstam) en het ruggenmerg die
beiden beschermd worden door bot zoals schedel en wervels.)
2. Perifere zenuwstelsel (alles wat niet met de hersenen zelf te maken heeft, maar met de
lijntjes naar de spieren en klieren, zenuwen. Denk: bij een PC de draden richting de printer.)
Er zijn 12 paar hersenzenuwen die direct uit de hersenen komen. Er zijn 32 paar
hersenzenuwen die uit het ruggenmerg komen.
Anatomie Centrale zenuwstelsel
• Cerebrum: grote hersenen → de grote hersenen hebben en regelen verschillende functies.
Vaak zijn die functies bewust. Dit bewustzijn is in te delen in activering en inhoud. Activering
is de mate van aandacht hebben voor de omgeving, en de inhoud zijn waarnemingen,
gevoelens, gedachten en intenties waarvan men zich bewust is. (Verschillende functies)! De
linker hemisfeer stuurt het rechterdeel van het lichaam aan en andersom. Rechtse
verlamming = meestal spraakprobleem, linkse verlamming = meestal cognitief probleem.
• Corpus calosum: hersenbalk → zorgt ervoor dat beide hersenhelften met elkaar
communiceren. (Laat de linkerkant met de rechterkant communiceren)
• Cerebellum: kleine hersenen → voornamelijk voor coördinatie van bewegingen, de spraak en
het evenwicht. Wanneer meerdere activiteiten met elkaar gecoördineerd moeten worden,
gebeurt dat in de kleine hersenen.
• Truncus cerebri: hersenstam → zorgt voor vitale levensfuncties, zoals lichaamstemperatuur,
hartslag, ademhaling en bloeddruk. Ook is de hersenstam belangrijk voor het behouden van
een slaapritme, huilen, plassen, kauwen en het veranderen van pupilgrootte.
• Cortex: buitenste laag van de grote hersenen.
3
, Neurologie Jaar 1, blok 4
Hersenzenuwen
- N.1 hersenzenuw I (Nervus olfactorius / reukzenuw) : zenuw van de geur.
- N.2 hersenzenuw II (Nervus opticus/ oogzenuw): Dit is een van de zenuwen van het oog die
een functie hebben bij de visus.
- N.3 hersenzenuw III (Nervus oculomotorius): Dit is een andere zenuw dat een deel van het
oog controleert. Deze zenuw is verantwoordelijk voor de verandering van pupilgrootte en de
beweging van het oog.
- N.4 hersenzenuw IV (Nervus trochlearis zenuw): Deze zenuw helpt ook bij de beweging van
de ogen.
- N.5 hersenzenuw V (nervus trigeminus): Deze zenuw zorgt voor vele functies, inclusief de
mogelijkheid om het gezicht te voelen en het gevoel in de mond. Daarnaast verplaatst deze
de spieren die nodig zijn om te kauwen.
- N.6 hersenzenuw VI (Nervus abducens zenuw): Deze zenuw helpt bij de beweging van de
ogen.
- N.7 hersenzenuw VII (nervus facialis): deze zenuw is verantwoordelijk voor verschillende
functies, waaronder de beweging van de gezichtsspieren en smaak.
- N.8 hersenzenuw VIII (Nervus vestibulocochlearis/ gehoorzenuw): Deze zenuw is betrokken
bij het gehoor.
- N.9 hersenzenuw IX (glossofaryngeus zenuw): Deze zenuw is betrokken bij tong en smaak.
- N.10 hersenzenuw X (nervus vagus): Deze zenuw is voornamelijk verantwoordelijk voor het
vermogen om te slikken, de wurgreflex (kokhalsreflex) en enkele smaaksensaties.
- N.11 hersenzenuw SHBG (nervus accessoire zenuw): Deze zenuw is betrokken bij de
beweging van de schouders en nek.
- N.12 hersenzenuw XII (nervus hypoglossus): De laatste hersenzenuw is voornamelijk
verantwoordelijk voor de beweging van de tong.
De grote hersenen zijn verdeeld over de linker en rechterhemisfeer en verdeeld over
4 hersenkwabben:
1. Voorzijde hersenen (frontaalkwab)
2. Middenhersenen (pariëtaalkwab)
3. Achterzijde hersenen (occipitaalkwab)
4. Zijkant hersenen (temporaalkwab)
Frontaalkwab: motoriek, articulatie, taal/grammatica, cognitie. Controle van het denken, handelen
en spreken, en plannen.
Pariëtaalkwab: sensorische informatie, gevoel, geheugen voor tijd en ruimte. Ruimtelijke
representatie van lichaam en ruimte. (Hand inzetten om iets te pakken, zien/voelen waar je bent)
Occipitaalkwab: visus. Betrokken bij het zien, Representatie van de visuele kenmerken van de
buitenwereld.
Temporaalkwab: gehoor, auditieve analyse, spraak-motorische bewegingen. Herkennen en
onthouden van objecten, gezichten, gezichtsexpressies.
4
Inhoud
AFP ............................................................................................................................................................................................. 3
Zenuwstelsel .......................................................................................................................................................................... 3
Anatomie Centrale zenuwstelsel ........................................................................................................................................... 3
Hersenzenuwen ..................................................................................................................................................................... 4
4 hersenkwabben .................................................................................................................................................................. 4
De zenuwcel / neuron ........................................................................................................................................................... 5
3 soorten zenuwcellen/neuron: ............................................................................................................................................ 5
Fysiologie van zenuwcellen ................................................................................................................................................... 5
De reis van de prikkels: .......................................................................................................................................................... 6
Het motorisch eindplaatje ..................................................................................................................................................... 6
Exciterende en inhiberende neurotransmitters .................................................................................................................... 6
Hart en vaatziekte / Hersenletsel: .............................................................................................................................................. 8
Wat veroorzaakt nu precies een hersenletsel: ...................................................................................................................... 8
CVA ........................................................................................................................................................................................ 8
CVA symptomen ..............................................................................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Taal in de hersenen: .............................................................................................................................................................. 9
Spraak in de hersenen: .......................................................................................................................................................... 9
Nosologie (ziekteleer) ............................................................................................................................................................ 9
Slikken in de hersenen:.......................................................................................................................................................... 9
Herstel: ..................................................................................................................................................................................... 10
Herstelmechanismen ........................................................................................................................................................... 10
Fasen na beroerte: .............................................................................................................................................................. 10
Fasen na CVA ....................................................................................................................................................................... 10
Belangrijke factoren in het herstel ...................................................................................................................................... 11
Gevolgen bij revalidatie ....................................................................................................................................................... 11
Gevolgen: logopedisch ........................................................................................................................................................ 11
Multidisciplinaire aanpak: ................................................................................................................................................... 11
Afasie ........................................................................................................................................................................................ 12
Hersenkwabben: ................................................................................................................................................................. 12
4 taalmodaliteiten: .............................................................................................................................................................. 12
Soorten afasie ...................................................................................................................................................................... 13
Afasie Syndromen................................................................................................................................................................ 13
Afasie Symptomen............................................................................................................................................................... 14
Fasen na een beroerte ............................................................................................................................................................. 15
Fasen in afasietherapie:....................................................................................................................................................... 15
Doelen acute fase ................................................................................................................................................................ 16
Doelen revalidatiefase ......................................................................................................................................................... 17
Doelen chronische fase ....................................................................................................................................................... 17
Diagnostiek: ......................................................................................................................................................................... 18
1
, Neurologie Jaar 1, blok 4
Diagnostiek instumenten volgens het ICF ........................................................................................................................... 19
Dysartrie ................................................................................................................................................................................... 20
Wat is dysartrie? .................................................................................................................................................................. 20
Spraakapraxie ...................................................................................................................................................................... 20
Buccofaciale apraxie: ........................................................................................................................................................... 20
Hoe ontstaat Dysartrie? ........................................................................................................................................................... 21
Cerebrale aandoening van het centrale zenuwstelsel: ........................................................................................................ 21
Neurodegeneratieve aandoeningen .................................................................................................................................... 21
Neuromusculaire aandoeningen: ........................................................................................................................................ 21
5 hersenzenuwen: ............................................................................................................................................................... 21
Indelingen Dysartrie ................................................................................................................................................................. 22
Slappe dysartrie ................................................................................................................................................................... 22
Spastische dysartrie ............................................................................................................................................................. 22
Hypokinetische dysartrie ..................................................................................................................................................... 22
Hyperkinetische dysartrie .................................................................................................................................................... 23
Atactische of cerebellaire dysartrie ..................................................................................................................................... 23
Gemengde dysartrie ............................................................................................................................................................ 23
Screenings instrument: ........................................................................................................................................................ 24
NDO-V.................................................................................................................................................................................. 24
Anamnese vragen dysartrie...................................................................................................................................................... 25
Gevolgen van dysartrie ........................................................................................................................................................ 25
Dysfagie .................................................................................................................................................................................... 26
4 slikfasen ............................................................................................................................................................................ 26
Etiologie: Oorzaken van dysfagie ......................................................................................................................................... 27
Diagnostiek: ......................................................................................................................................................................... 28
Diagnostiek Klinimtrie bij dysfagie ...................................................................................................................................... 30
Ziektebeelden:.......................................................................................................................................................................... 32
Ziekte van Parkinson............................................................................................................................................................ 32
Multiple Sclerose (MS) ........................................................................................................................................................ 33
Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS) ................................................................................................................................ 34
Ziekte van Huntington ......................................................................................................................................................... 35
Cerebellaire ataxie ............................................................................................................................................................... 36
Toets vragen ............................................................................................................................................................................. 37
2
, Neurologie Jaar 1, blok 4
AFP (anatomie, fysiologie en pathologie)
Zenuwstelsel
Indelingen van het zenuwstelsel:
- Indeling o.b.v. plaats in het lichaam → anatomie
- Indeling o.b.v. functie → fysiologie
Het zenuwstelsel bestaat uit zo’n 100 miljard zenuwcellen en nog meer gliacellen (= voedingscellen).
Het zenuwstelsel bestaat anatomisch uit 2 delen:
Het centrale zenuwstelsel (CZS) omvat de hersenen en het ruggenmerg. Het is het deel van het
zenuwstelsel dat een benig omhulsel heeft. Het andere deel is het perifere zenuwstelsel (PZS)
1. Centrale zenuwstelsel (dit zijn de hersenen (groot, klein, hersenstam) en het ruggenmerg die
beiden beschermd worden door bot zoals schedel en wervels.)
2. Perifere zenuwstelsel (alles wat niet met de hersenen zelf te maken heeft, maar met de
lijntjes naar de spieren en klieren, zenuwen. Denk: bij een PC de draden richting de printer.)
Er zijn 12 paar hersenzenuwen die direct uit de hersenen komen. Er zijn 32 paar
hersenzenuwen die uit het ruggenmerg komen.
Anatomie Centrale zenuwstelsel
• Cerebrum: grote hersenen → de grote hersenen hebben en regelen verschillende functies.
Vaak zijn die functies bewust. Dit bewustzijn is in te delen in activering en inhoud. Activering
is de mate van aandacht hebben voor de omgeving, en de inhoud zijn waarnemingen,
gevoelens, gedachten en intenties waarvan men zich bewust is. (Verschillende functies)! De
linker hemisfeer stuurt het rechterdeel van het lichaam aan en andersom. Rechtse
verlamming = meestal spraakprobleem, linkse verlamming = meestal cognitief probleem.
• Corpus calosum: hersenbalk → zorgt ervoor dat beide hersenhelften met elkaar
communiceren. (Laat de linkerkant met de rechterkant communiceren)
• Cerebellum: kleine hersenen → voornamelijk voor coördinatie van bewegingen, de spraak en
het evenwicht. Wanneer meerdere activiteiten met elkaar gecoördineerd moeten worden,
gebeurt dat in de kleine hersenen.
• Truncus cerebri: hersenstam → zorgt voor vitale levensfuncties, zoals lichaamstemperatuur,
hartslag, ademhaling en bloeddruk. Ook is de hersenstam belangrijk voor het behouden van
een slaapritme, huilen, plassen, kauwen en het veranderen van pupilgrootte.
• Cortex: buitenste laag van de grote hersenen.
3
, Neurologie Jaar 1, blok 4
Hersenzenuwen
- N.1 hersenzenuw I (Nervus olfactorius / reukzenuw) : zenuw van de geur.
- N.2 hersenzenuw II (Nervus opticus/ oogzenuw): Dit is een van de zenuwen van het oog die
een functie hebben bij de visus.
- N.3 hersenzenuw III (Nervus oculomotorius): Dit is een andere zenuw dat een deel van het
oog controleert. Deze zenuw is verantwoordelijk voor de verandering van pupilgrootte en de
beweging van het oog.
- N.4 hersenzenuw IV (Nervus trochlearis zenuw): Deze zenuw helpt ook bij de beweging van
de ogen.
- N.5 hersenzenuw V (nervus trigeminus): Deze zenuw zorgt voor vele functies, inclusief de
mogelijkheid om het gezicht te voelen en het gevoel in de mond. Daarnaast verplaatst deze
de spieren die nodig zijn om te kauwen.
- N.6 hersenzenuw VI (Nervus abducens zenuw): Deze zenuw helpt bij de beweging van de
ogen.
- N.7 hersenzenuw VII (nervus facialis): deze zenuw is verantwoordelijk voor verschillende
functies, waaronder de beweging van de gezichtsspieren en smaak.
- N.8 hersenzenuw VIII (Nervus vestibulocochlearis/ gehoorzenuw): Deze zenuw is betrokken
bij het gehoor.
- N.9 hersenzenuw IX (glossofaryngeus zenuw): Deze zenuw is betrokken bij tong en smaak.
- N.10 hersenzenuw X (nervus vagus): Deze zenuw is voornamelijk verantwoordelijk voor het
vermogen om te slikken, de wurgreflex (kokhalsreflex) en enkele smaaksensaties.
- N.11 hersenzenuw SHBG (nervus accessoire zenuw): Deze zenuw is betrokken bij de
beweging van de schouders en nek.
- N.12 hersenzenuw XII (nervus hypoglossus): De laatste hersenzenuw is voornamelijk
verantwoordelijk voor de beweging van de tong.
De grote hersenen zijn verdeeld over de linker en rechterhemisfeer en verdeeld over
4 hersenkwabben:
1. Voorzijde hersenen (frontaalkwab)
2. Middenhersenen (pariëtaalkwab)
3. Achterzijde hersenen (occipitaalkwab)
4. Zijkant hersenen (temporaalkwab)
Frontaalkwab: motoriek, articulatie, taal/grammatica, cognitie. Controle van het denken, handelen
en spreken, en plannen.
Pariëtaalkwab: sensorische informatie, gevoel, geheugen voor tijd en ruimte. Ruimtelijke
representatie van lichaam en ruimte. (Hand inzetten om iets te pakken, zien/voelen waar je bent)
Occipitaalkwab: visus. Betrokken bij het zien, Representatie van de visuele kenmerken van de
buitenwereld.
Temporaalkwab: gehoor, auditieve analyse, spraak-motorische bewegingen. Herkennen en
onthouden van objecten, gezichten, gezichtsexpressies.
4
