Samenvatting C&V
, Samenvatting C&V
Casus week 12
Precontractuele fase
In beginsel mogen onderhandelingen in elk stadium worden afgebroken. Dit brengt echter
problemen met zich mee wanneer de wederpartij erop heeft mogen vertrouwen
(gerechtvaardigd) dat er wel een overeenkomst tot stand zou komen. Bij precontractuele
aansprakelijkheid zijn 2 arresten van belang:
1. Baris/Riezenkamp (1957): Door in onderhandeling te treden, ontstaat een bijzondere
rechtsverhouding, beheerst door de redelijkheid en billijkheid. Partijen moeten rekening
houden met elkaars gerechtvaardigde belangen.
2. CBB/JPO (2005): Contractsvrijheid staat voorop (hoofdregel: afbreken mag altijd). Dit is
alleen anders (strenge en terughoudende toets) als afbreken onaanvaardbaar is door
gerechtvaardigd vertrouwen in de deal óf overige omstandigheden van het geval.
→Wanneer is er gerechtvaardigd vertrouwen?
Dit hangt af van hoever men is in de onderhandeling. De HR stelt dat dit terughoudend wordt
getoetst
→Wanneer sprake van overige omstandigheden?
De andere omstandigheden zijn bijvoorbeeld wanneer er een groot maatschappelijk belang
gediend is bij de onderhandelingen (bijvoorbeeld een nieuwe cao) en een partij loopt weg.
Stappenplan aansprakelijkheid in de precontractuele schade
1. Partijen moeten rekening houden met wederzijdse belangen (HR Baris/Riezenkamp)
2. Is het afbreken onaanvaardbaar op grond van het gerechtvaardigd vertrouwen of op
grond van de overige omstandigheden van het geval, dan volgt precontractuele
aansprakelijkheid (HR CBB/JPO).
3. Precontractuele aansprakelijkheid heeft tot gevolg dat de schade verhaald kan worden
op degene die de onderhandeling op onaanvaardbare wijze afbrak, namelijk ogv;
a. Positief contractsbelang: de schade die vergoed wordt is het bedrag dat
gewonnen zou worden indien de overeenkomst tot stand was gekomen. (Je doet
hierbij alsof het contract tot stand was gekomen)
b. Negatief contractsbelang: de schade die vergoed wordt is het bedrag dat de
onderhandelingen heeft gekost. (Je doet hierbij alsof je er helemaal niet is
onderhandeld)
c. Vordering tot dooronderhandelen (art.3:296 BW)
→Er mag hierbij maar één grond gekozen worden
Wordt er wel aanvaardbaar afgebroken, dan geldt een vergoeding in de onderhandelingskosten
en een kosten vergoedingsplicht op grond van art.6:212 BW (indien aangetoond kan worden dat
de wederpartij verrijkt is) (ongerechtvaardigde verrijking): (HR Quint/Te Poel)
,Algemene voorwaarden
De wet definieert algemene voorwaarden als een of meer bedingen die zijn opgesteld om in een
vrijwel onbeperkt aantal overeenkomsten te worden opgenomen (art.6:231 sub a BW).
● Bepalingen die de kern van de prestatie weergeven zijn kernbedingen en worden niet
aangemerkt als algemene voorwaarden in de zin van art.6:231 sub a BW (HR
Assoud/SNS)
→Assoud/SNS = kernbedingen zijn geen algemene voorwaarden
Wanneer gebonden aan de AV?
Op grond van art.6:232 BW ben je snel gebonden aan de AV. Het maakt hiervoor niet uit of je
de inhoud van de AV hebt begrepen of hebt gelezen. Er zijn echter wel situatie wanneer je dit
anders is:
Wanneer niet gebonden aan de AV
Je bent in beginsel altijd gebonden aan de AV op grond van art.6:232 BW, ook als je de inhoud
van de AV niet kende. Er gelden wel twee soorten vernietigingsgronden (art.6:233 BW);
● Formele toets van sub b
○ Dit houdt in dat de gebruiker niet een redelijke mogelijkheid heeft geboden om de
wederpartij van de AV kennis te kunnen nemen. Dit kan door een niet gedane of
foutieve terhandstelling. Art.6:230c BW is alleen mogelijk als de gebruiker een
dienstverlener is.
○ Zie hiervoor art.6:234 BW
○ Alsnog gebonden indien de wederpartij de AV kende of geacht werd te kennen
(HR Geurtzen/Kampstaal). Bijvoorbeeld door bestaande/lange handelsrelatie
● Inhoudelijke toets van sub a
○ Zwarte en grijze lijst van art.236 en 237 BW
→Beroep op vernietigingsgronden van art.6:233 BW is niet altijd mogelijk gezien de
reflexwerking van art.6:235 BW!
Niet voldaan aan de formele of inhoudelijke toets, dan ben je in beginsel nog steeds gebonden,
maar dan kan het beding of de hele av vernietigd worden (art.6:233 BW) wat terugwerkende
kracht tot gevolg heeft (art.3:53 BW). Hierdoor ben je achteraf gezien nooit gebonden geweest
aan de AV.
C&V week 13
, Exoneratiebeding
Een exoneratiebeding sluit de schade die mogelijk aangericht wordt door het ten uitvoer
brengen van de overeenkomst op voorhand uit. Hierbij dient opgemerkt te worden dat een partij
(die dit heeft bedongen) zich hier niet altijd op kan beroepen. In bepaalde gevallen is dit naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar en speelt de derogerende werking
van de redelijkheid en billijkheid een rol (art.6:248 lid 2 BW). Uit het arrest HR Saladin/HBU kijkt
de rechter of het beroep op het exoneratiebeding is aanvaardbaar is naar de volgende
kenmerken:
HR Saladin/HBU
1. De zwaarte van de schuld (is er sprake van grove schuld of opzet?)
2. De aard en inhoud van de overeenkomst
● Hierbij is het relevant of er sprake is van een risicovolle transactie of van een
alledaagse dienstverlening.
○ Bij een risicovolle transactie is een exoneratiebeding sneller
aanvaardbaar.
3. De maatschappelijke positie en onderlinge verhoudingen van partijen
● Bijvoorbeeld deskundigen onderling of een deskundige tegenover een
onwetende consument
4. De wijze waarop het beding is ontstaan
● Is over het beding onderhandeld of is dit eenzijdig opgenomen in de kleine
lettertjes
5. De mate waarin de wederpartij zich van de clausule bewust was
● Wist de wederpartij daadwerkelijk dat dit risico was uitgesloten of werd zij er pas
achteraf mee geconfronteerd?
HR Kuunders/Swinkels: Indien er schade is ontstaan die is veroorzaakt door opzet of bewuste
roekeloosheid aan de kant van de schuldenaar, dan is een beroep op het exoneratiebeding
vrijwel altijd onaanvaardbaar naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid.
Uitleg van overeenkomsten
HR Haviltex: Overeenkomsten worden niet enkel uitgelegd op basis van een zuiver taalkundige
uitleg. Daarnaast dient er ook gekeken te worden naar hetgeen dat partijen gezien de
omstandigheden redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten (=Haviltex-norm)
HR Uitleg vaststellingsovereenkomsten: De toepassing van Haviltex-norm (ter uitlegging van
het contract) mag door partijen in het contract worden uitgesloten. Het gevolg is dan dat de
grammaticale betekenis doorslaggevend is.
● Nuance is dat het contract niet in strijd mag zijn met de wet of de redelijkheid en
billijkheid (dit is altijd onaanvaardbaar).
● Het uitsluitingsbeding zelf wordt dan wel gehaviltext, voordat de rechter het kan
toepassen. De rechter moet dus eerst vaststellen wat partijen met het beding precies
bedoeld hebben. Staat vast dat ze hiermee hebben bedoeld dat het contract enkel op
grammaticale wijze wordt uitgelegd, dan is de haviltex norm ook uitgesloten.
, Samenvatting C&V
Casus week 12
Precontractuele fase
In beginsel mogen onderhandelingen in elk stadium worden afgebroken. Dit brengt echter
problemen met zich mee wanneer de wederpartij erop heeft mogen vertrouwen
(gerechtvaardigd) dat er wel een overeenkomst tot stand zou komen. Bij precontractuele
aansprakelijkheid zijn 2 arresten van belang:
1. Baris/Riezenkamp (1957): Door in onderhandeling te treden, ontstaat een bijzondere
rechtsverhouding, beheerst door de redelijkheid en billijkheid. Partijen moeten rekening
houden met elkaars gerechtvaardigde belangen.
2. CBB/JPO (2005): Contractsvrijheid staat voorop (hoofdregel: afbreken mag altijd). Dit is
alleen anders (strenge en terughoudende toets) als afbreken onaanvaardbaar is door
gerechtvaardigd vertrouwen in de deal óf overige omstandigheden van het geval.
→Wanneer is er gerechtvaardigd vertrouwen?
Dit hangt af van hoever men is in de onderhandeling. De HR stelt dat dit terughoudend wordt
getoetst
→Wanneer sprake van overige omstandigheden?
De andere omstandigheden zijn bijvoorbeeld wanneer er een groot maatschappelijk belang
gediend is bij de onderhandelingen (bijvoorbeeld een nieuwe cao) en een partij loopt weg.
Stappenplan aansprakelijkheid in de precontractuele schade
1. Partijen moeten rekening houden met wederzijdse belangen (HR Baris/Riezenkamp)
2. Is het afbreken onaanvaardbaar op grond van het gerechtvaardigd vertrouwen of op
grond van de overige omstandigheden van het geval, dan volgt precontractuele
aansprakelijkheid (HR CBB/JPO).
3. Precontractuele aansprakelijkheid heeft tot gevolg dat de schade verhaald kan worden
op degene die de onderhandeling op onaanvaardbare wijze afbrak, namelijk ogv;
a. Positief contractsbelang: de schade die vergoed wordt is het bedrag dat
gewonnen zou worden indien de overeenkomst tot stand was gekomen. (Je doet
hierbij alsof het contract tot stand was gekomen)
b. Negatief contractsbelang: de schade die vergoed wordt is het bedrag dat de
onderhandelingen heeft gekost. (Je doet hierbij alsof je er helemaal niet is
onderhandeld)
c. Vordering tot dooronderhandelen (art.3:296 BW)
→Er mag hierbij maar één grond gekozen worden
Wordt er wel aanvaardbaar afgebroken, dan geldt een vergoeding in de onderhandelingskosten
en een kosten vergoedingsplicht op grond van art.6:212 BW (indien aangetoond kan worden dat
de wederpartij verrijkt is) (ongerechtvaardigde verrijking): (HR Quint/Te Poel)
,Algemene voorwaarden
De wet definieert algemene voorwaarden als een of meer bedingen die zijn opgesteld om in een
vrijwel onbeperkt aantal overeenkomsten te worden opgenomen (art.6:231 sub a BW).
● Bepalingen die de kern van de prestatie weergeven zijn kernbedingen en worden niet
aangemerkt als algemene voorwaarden in de zin van art.6:231 sub a BW (HR
Assoud/SNS)
→Assoud/SNS = kernbedingen zijn geen algemene voorwaarden
Wanneer gebonden aan de AV?
Op grond van art.6:232 BW ben je snel gebonden aan de AV. Het maakt hiervoor niet uit of je
de inhoud van de AV hebt begrepen of hebt gelezen. Er zijn echter wel situatie wanneer je dit
anders is:
Wanneer niet gebonden aan de AV
Je bent in beginsel altijd gebonden aan de AV op grond van art.6:232 BW, ook als je de inhoud
van de AV niet kende. Er gelden wel twee soorten vernietigingsgronden (art.6:233 BW);
● Formele toets van sub b
○ Dit houdt in dat de gebruiker niet een redelijke mogelijkheid heeft geboden om de
wederpartij van de AV kennis te kunnen nemen. Dit kan door een niet gedane of
foutieve terhandstelling. Art.6:230c BW is alleen mogelijk als de gebruiker een
dienstverlener is.
○ Zie hiervoor art.6:234 BW
○ Alsnog gebonden indien de wederpartij de AV kende of geacht werd te kennen
(HR Geurtzen/Kampstaal). Bijvoorbeeld door bestaande/lange handelsrelatie
● Inhoudelijke toets van sub a
○ Zwarte en grijze lijst van art.236 en 237 BW
→Beroep op vernietigingsgronden van art.6:233 BW is niet altijd mogelijk gezien de
reflexwerking van art.6:235 BW!
Niet voldaan aan de formele of inhoudelijke toets, dan ben je in beginsel nog steeds gebonden,
maar dan kan het beding of de hele av vernietigd worden (art.6:233 BW) wat terugwerkende
kracht tot gevolg heeft (art.3:53 BW). Hierdoor ben je achteraf gezien nooit gebonden geweest
aan de AV.
C&V week 13
, Exoneratiebeding
Een exoneratiebeding sluit de schade die mogelijk aangericht wordt door het ten uitvoer
brengen van de overeenkomst op voorhand uit. Hierbij dient opgemerkt te worden dat een partij
(die dit heeft bedongen) zich hier niet altijd op kan beroepen. In bepaalde gevallen is dit naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar en speelt de derogerende werking
van de redelijkheid en billijkheid een rol (art.6:248 lid 2 BW). Uit het arrest HR Saladin/HBU kijkt
de rechter of het beroep op het exoneratiebeding is aanvaardbaar is naar de volgende
kenmerken:
HR Saladin/HBU
1. De zwaarte van de schuld (is er sprake van grove schuld of opzet?)
2. De aard en inhoud van de overeenkomst
● Hierbij is het relevant of er sprake is van een risicovolle transactie of van een
alledaagse dienstverlening.
○ Bij een risicovolle transactie is een exoneratiebeding sneller
aanvaardbaar.
3. De maatschappelijke positie en onderlinge verhoudingen van partijen
● Bijvoorbeeld deskundigen onderling of een deskundige tegenover een
onwetende consument
4. De wijze waarop het beding is ontstaan
● Is over het beding onderhandeld of is dit eenzijdig opgenomen in de kleine
lettertjes
5. De mate waarin de wederpartij zich van de clausule bewust was
● Wist de wederpartij daadwerkelijk dat dit risico was uitgesloten of werd zij er pas
achteraf mee geconfronteerd?
HR Kuunders/Swinkels: Indien er schade is ontstaan die is veroorzaakt door opzet of bewuste
roekeloosheid aan de kant van de schuldenaar, dan is een beroep op het exoneratiebeding
vrijwel altijd onaanvaardbaar naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid.
Uitleg van overeenkomsten
HR Haviltex: Overeenkomsten worden niet enkel uitgelegd op basis van een zuiver taalkundige
uitleg. Daarnaast dient er ook gekeken te worden naar hetgeen dat partijen gezien de
omstandigheden redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten (=Haviltex-norm)
HR Uitleg vaststellingsovereenkomsten: De toepassing van Haviltex-norm (ter uitlegging van
het contract) mag door partijen in het contract worden uitgesloten. Het gevolg is dan dat de
grammaticale betekenis doorslaggevend is.
● Nuance is dat het contract niet in strijd mag zijn met de wet of de redelijkheid en
billijkheid (dit is altijd onaanvaardbaar).
● Het uitsluitingsbeding zelf wordt dan wel gehaviltext, voordat de rechter het kan
toepassen. De rechter moet dus eerst vaststellen wat partijen met het beding precies
bedoeld hebben. Staat vast dat ze hiermee hebben bedoeld dat het contract enkel op
grammaticale wijze wordt uitgelegd, dan is de haviltex norm ook uitgesloten.
