Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)
Hoofdstuk 1 – Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
1.2 Afbakening van het begrip MVO
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen = het leiden van een organisatie door het maken van
vrijwillige, gebalanceerde keuzes tussen de economische aspecten, sociale aspecten en ecologische
aspecten van de bedrijfsvoering. Andere mogelijke begrippen zijn:
- Sociaal ondernemen
= duidt vaak op ondernemingen die speciaal in het leven zijn geroepen om maatschappelijke
misstanden uit de weg te ruimen.
- Maatschappelijk betrokken ondernemen
= het vrijwillige investeren van expertise, menskracht, faciliteiten en netwerken in de (lokale)
samenleving.
- Duurzaam ondernemen
= wordt vaak gezien als het besteden van aandacht aan milieu en samenleving door een
bedrijf dat daarnaast omzet- en winstdoelstellingen nastreeft.
MVO is van toepassing op zowel winstgevende als niet-winstgevende organisaties.
Winstgevende organisatie richt zich in het kader van MVO vaak op omzetverhoging, kostenverlaging
en winstmaximalisatie. Een niet-winstgevende organisatie richt zich meestal op evenwicht tussen
kosten en opbrengsten, waarbij winst maken als doelstelling afwezig is.
Binnen het MVO heb je verschillende concepten, zoals het people planet proft-concept en het cradle
to cradle-concept.
1.3 MVO en het midden- en kleinbedrijf
MVO vindt zowel plaats bij grote bedrijven, als bij het midden- en kleinbedrijf (MKB). Uiteraard zijn
het de grote bedrijven die vanwege hun schaalgrootte beschikken over bijvoorbeeld specialisten op
het gebied van MVO.
Het MKB heeft daarentegen het voordeel dat het dicht op de klanten zit en sterk betrokken is bij de
lokale en regionale omgeving.
Het centrale kenmerk van MKB-ondernemingen is de bedrijfsomvang. Volgens de Europese definitie
hebben deze ondernemingen maximaal 250 personen in dienst.
- Middelgrote bedrijven 50 tot 250 werkzame personen
- Kleine bedrijven 10 tot 50 werkzame personen
- Microbedrijven tot 10 werkzame personen (hier vallen ook de zzp’ers onder)
Het MKB heeft naast deze kwantitatieve kenmerken, ook typerende kwalitatieve kenmerken:
- De cruciale en centrale rol van de ondernemer: de ondernemer is vaak de manager én de
eigenaar van het bedrijf.
- De regionale en lokale inbedding: de belanghebbenden bij het bedrijf, ofwel stakeholders,
komen vaak uit de directe omgeving van het bedrijf.
- De gerichtheid op de korte termijn: hierdoor opereert het bedrijf vaak minder strategisch.
Het is minder gericht op de lange termijn en acteert opportunistisch, en daarmee ook
flexibel.
- De inbreng van familiebelangen: binnen veel MKB-ondernemingen heeft één familie het voor
het zeggen.
- De platte organisatie: er zijn weinig bestuurslagen in de organisatie.
- De informele omgangsvormen: veel besluiten worden zonder al te veel strakke regels en
procedures genomen en uitgevoerd.
,1.5 Impact van MVO-beleid op het bedrijf
MVO wordt binnen het bedrijfsleven gezien als het gelijktijdig aandacht besteden aan de financiële,
sociale en ecologische aspecten van de bedrijfsvoering, en niet alleen aan de financiële aspecten. Een
bedrijf dat in het kader van MVO de afweging moet maken tussen economische, sociale en
ecologische aspecten, kan tegen ethische dilemma’s aan lopen.
1.5.1 Inpassen van MVO in de organisatie van het bedrijf
Greenwashing = als een bedrijf niet in praktijk brengt wat zij belooft en slechts predikt dat de
werkwijzen duurzaam zijn, zonder werkelijk te verduurzamen.
Een goede manier om te onderzoeken naar wat een bedrijf werkelijk doet, is bijvoorbeeld om het
maatschappelijke jaarverslag te lezen en te zien wat er werkelijk terecht gekomen is.
Voor vele multinationale ondernemingen geldt dat duurzaamheid een aspect van de bedrijfsvoering
is. Het duurzaamheidsaspect van de bestaande bedrijfsvoering wordt in kaart gebracht, wordt
verbeterd, wordt beheerst en wordt uitgedragen naar de stakeholders die een belang hebben bij het
bedrijf.
Bij een groot bedrijf kan een afdeling van een beperkt aantal mensen de gehele verantwoordelijkheid
van duurzaamheid niet dragen. De afdeling kan wel managers die verantwoordelijk zijn voor de
bedrijfsvoering van de diverse werkmaatschappijen en onderdelen ondersteunen bij het vormgeven
van een duurzamer productontwerpproces, productieproces en verkoopproces. Maar de
verantwoordelijkheid voor resultaten ligt bij deze werkmaatschappijen (de lijnorganisatie), waarbij
de duurzaamheidsafdeling van het hoofdkantoor (de staffunctie) ondersteunen, faciliterend,
adviserend en richting aanwijzend optreedt.
Naast het verbeteren van bestaande bedrijven, worden er ook nieuwe bedrijven opgezet met een
ecologisch, sociaal of maatschappelijk vernieuwend idee. Ook ontstaan er commerciële bedrijven die
zicht richten op het verlenen van basale zorgdiensten voor ouderen.
1.5.2 Kenmerken van MVO binnen het bedrijf
MVO binnen het bedrijf bestaat uit vier onderdelen:
1. Vrijwilligheid
Bij MVO gaat het om beleid dat bedrijven vrijwillig voeren, het is dus een eigen keuze om al
dan niet aan MVO te doen. Het uitgangspunt van MVO is dat een bedrijf zich niet alleen aan
wet- en regelgeving houdt, maar ook extra activiteiten ontplooit voor het creëren van
ecologische en sociale waarde.
Ondanks dat een bedrijf er niet zelf voor hoeft te kiezen aan MVO te doen, als het zich niet
aan de wet- en regelgeving houdt, dan riskeert het een straf; daar kleeft veel negativiteit
aan.
Beyond compliance = dat het bedrijf verder gaat dan de verplichtingen die wet- en
regelgeving opleggen.
Omdat MVO een vrijwillige karakter heeft, ligt de verantwoordelijkheid bij het nemen van
maatschappelijke beslissingen volledig bij de bedrijfsleiding. Bedrijven kiezen er ook
regelmatig voor om samen met andere bedrijven in een gedragscode vast te leggen dat ze
zich gezamenlijk een aantal zelf opgelegde plichten en werkwijzen houden.
ISO (International Standardization Organization) = internationale standaarden waarmee
bedrijven de duurzame intenties en praktijken van hun organisatie kunnen vormgeven.
ISO 14000 = deze geeft richtlijnen en specificaties voor het inrichten van milieumanagement
in een bedrijf.
ISO 26000 = beschrijft bijvoorbeeld alle kenmerken waaraan een bedrijf kan voldoen als het
streeft naar een toppositie op het gebied van MVO.
, 2. Commerciële of niet-winst gedreven organisatie
De leiding van een organisatie ligt in handen van één of meer ondernemers, een raad van
bestuur, een directie, een managementteam of een ander besturend orgaan. Deze personen
nemen de beslissingen in de organisatie. Ze kunnen worden beïnvloed worden door hun
omgeving. Beïnvloeding kan bijvoorbeeld komen van de interne bedrijfsomgeving of van de
externe omgeving.
3. Gebalanceerde keuzes
Keuzes de keuzes die de bedrijfsleiding maakt, moeten aansluiten bij de doelstellingen van
het bedrijf. Hiermee maken de keuzes deel uit van de strategie.
Balanceren hierbij wordt gedoeld op het maken van een afweging (tussen sociaal,
ecologisch en economisch). Keuzes kunnen positief uitpakken voor het ene aspect, maar
negatief voor het andere aspect.
Keuzes met tegenstrijdige uitkomsten
Beknopte voorbeelden van tegenstrijdige keuzes zijn:
- Het bedrijf koop goedkoop goederen bij buitenlandse fabrieken waar kinderarbeid wordt
verricht.
- Het bedrijf neemt mensen in dienst met een verstandelijke beperking.
- Het bedrijf voert afvalscheiding binnen het bedrijf door, verder dan wet- en regelgeving
verplicht.
- Het bedrijf schaft machines aan die sneller produceren, maar ook meer stroom gebruiken.
- Het bedrijf stelt auto’s beschikbaar aan het personeel.
Keuzes die positief uitpakken
Als dit het geval is, dan dragen deze keuzes dubbel bij aan de waardecreatie door het bedrijf.
4. Economische aspecten, sociale aspecten en ecologische aspecten van de bedrijfsvoering
Economische aspecten hebben betrekking op winstgevendheid, groei, continuïteit en
arbeidsproductiviteit van het bedrijf.
Sociale aspecten hebben betrekking op mensen binnen en buiten het bedrijf.
Ecologische aspecten hebben betrekking op de impact die het bedrijf heeft op het milieu. Het
gebruik van schaarse natuurlijke hulpbronnen en het al dan niet veroorzaken van
milieuverontreiniging staan hierbij centraal.
Duurzaamheid kan beoordeeld worden door duurzaamheidsindicatoren te volgen en de
bijbehorende maten vast te stellen en te meten.
Duurzaamheidsindicator = een aspect of variabele van de bedrijfsvoering die inzicht verschaft
in het MVO-gehalte van de bedrijfsvoering.
Een maat = een eenheid, gemiddelde, aantal, percentage of ratio waarmee de waarde van de
duurzaamheidsindicator wordt gekwantificeerd.
Door voor verschillende aspecten van de bedrijfsvoering duurzaamheidsindicatoren te
benoemen, de maten vast te stellen en te meten, krijgt het bedrijf een goed inzicht in de
duurzaamheidsprestaties van zijn bedrijfsvoering.
Hoofdstuk 1 – Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
1.2 Afbakening van het begrip MVO
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen = het leiden van een organisatie door het maken van
vrijwillige, gebalanceerde keuzes tussen de economische aspecten, sociale aspecten en ecologische
aspecten van de bedrijfsvoering. Andere mogelijke begrippen zijn:
- Sociaal ondernemen
= duidt vaak op ondernemingen die speciaal in het leven zijn geroepen om maatschappelijke
misstanden uit de weg te ruimen.
- Maatschappelijk betrokken ondernemen
= het vrijwillige investeren van expertise, menskracht, faciliteiten en netwerken in de (lokale)
samenleving.
- Duurzaam ondernemen
= wordt vaak gezien als het besteden van aandacht aan milieu en samenleving door een
bedrijf dat daarnaast omzet- en winstdoelstellingen nastreeft.
MVO is van toepassing op zowel winstgevende als niet-winstgevende organisaties.
Winstgevende organisatie richt zich in het kader van MVO vaak op omzetverhoging, kostenverlaging
en winstmaximalisatie. Een niet-winstgevende organisatie richt zich meestal op evenwicht tussen
kosten en opbrengsten, waarbij winst maken als doelstelling afwezig is.
Binnen het MVO heb je verschillende concepten, zoals het people planet proft-concept en het cradle
to cradle-concept.
1.3 MVO en het midden- en kleinbedrijf
MVO vindt zowel plaats bij grote bedrijven, als bij het midden- en kleinbedrijf (MKB). Uiteraard zijn
het de grote bedrijven die vanwege hun schaalgrootte beschikken over bijvoorbeeld specialisten op
het gebied van MVO.
Het MKB heeft daarentegen het voordeel dat het dicht op de klanten zit en sterk betrokken is bij de
lokale en regionale omgeving.
Het centrale kenmerk van MKB-ondernemingen is de bedrijfsomvang. Volgens de Europese definitie
hebben deze ondernemingen maximaal 250 personen in dienst.
- Middelgrote bedrijven 50 tot 250 werkzame personen
- Kleine bedrijven 10 tot 50 werkzame personen
- Microbedrijven tot 10 werkzame personen (hier vallen ook de zzp’ers onder)
Het MKB heeft naast deze kwantitatieve kenmerken, ook typerende kwalitatieve kenmerken:
- De cruciale en centrale rol van de ondernemer: de ondernemer is vaak de manager én de
eigenaar van het bedrijf.
- De regionale en lokale inbedding: de belanghebbenden bij het bedrijf, ofwel stakeholders,
komen vaak uit de directe omgeving van het bedrijf.
- De gerichtheid op de korte termijn: hierdoor opereert het bedrijf vaak minder strategisch.
Het is minder gericht op de lange termijn en acteert opportunistisch, en daarmee ook
flexibel.
- De inbreng van familiebelangen: binnen veel MKB-ondernemingen heeft één familie het voor
het zeggen.
- De platte organisatie: er zijn weinig bestuurslagen in de organisatie.
- De informele omgangsvormen: veel besluiten worden zonder al te veel strakke regels en
procedures genomen en uitgevoerd.
,1.5 Impact van MVO-beleid op het bedrijf
MVO wordt binnen het bedrijfsleven gezien als het gelijktijdig aandacht besteden aan de financiële,
sociale en ecologische aspecten van de bedrijfsvoering, en niet alleen aan de financiële aspecten. Een
bedrijf dat in het kader van MVO de afweging moet maken tussen economische, sociale en
ecologische aspecten, kan tegen ethische dilemma’s aan lopen.
1.5.1 Inpassen van MVO in de organisatie van het bedrijf
Greenwashing = als een bedrijf niet in praktijk brengt wat zij belooft en slechts predikt dat de
werkwijzen duurzaam zijn, zonder werkelijk te verduurzamen.
Een goede manier om te onderzoeken naar wat een bedrijf werkelijk doet, is bijvoorbeeld om het
maatschappelijke jaarverslag te lezen en te zien wat er werkelijk terecht gekomen is.
Voor vele multinationale ondernemingen geldt dat duurzaamheid een aspect van de bedrijfsvoering
is. Het duurzaamheidsaspect van de bestaande bedrijfsvoering wordt in kaart gebracht, wordt
verbeterd, wordt beheerst en wordt uitgedragen naar de stakeholders die een belang hebben bij het
bedrijf.
Bij een groot bedrijf kan een afdeling van een beperkt aantal mensen de gehele verantwoordelijkheid
van duurzaamheid niet dragen. De afdeling kan wel managers die verantwoordelijk zijn voor de
bedrijfsvoering van de diverse werkmaatschappijen en onderdelen ondersteunen bij het vormgeven
van een duurzamer productontwerpproces, productieproces en verkoopproces. Maar de
verantwoordelijkheid voor resultaten ligt bij deze werkmaatschappijen (de lijnorganisatie), waarbij
de duurzaamheidsafdeling van het hoofdkantoor (de staffunctie) ondersteunen, faciliterend,
adviserend en richting aanwijzend optreedt.
Naast het verbeteren van bestaande bedrijven, worden er ook nieuwe bedrijven opgezet met een
ecologisch, sociaal of maatschappelijk vernieuwend idee. Ook ontstaan er commerciële bedrijven die
zicht richten op het verlenen van basale zorgdiensten voor ouderen.
1.5.2 Kenmerken van MVO binnen het bedrijf
MVO binnen het bedrijf bestaat uit vier onderdelen:
1. Vrijwilligheid
Bij MVO gaat het om beleid dat bedrijven vrijwillig voeren, het is dus een eigen keuze om al
dan niet aan MVO te doen. Het uitgangspunt van MVO is dat een bedrijf zich niet alleen aan
wet- en regelgeving houdt, maar ook extra activiteiten ontplooit voor het creëren van
ecologische en sociale waarde.
Ondanks dat een bedrijf er niet zelf voor hoeft te kiezen aan MVO te doen, als het zich niet
aan de wet- en regelgeving houdt, dan riskeert het een straf; daar kleeft veel negativiteit
aan.
Beyond compliance = dat het bedrijf verder gaat dan de verplichtingen die wet- en
regelgeving opleggen.
Omdat MVO een vrijwillige karakter heeft, ligt de verantwoordelijkheid bij het nemen van
maatschappelijke beslissingen volledig bij de bedrijfsleiding. Bedrijven kiezen er ook
regelmatig voor om samen met andere bedrijven in een gedragscode vast te leggen dat ze
zich gezamenlijk een aantal zelf opgelegde plichten en werkwijzen houden.
ISO (International Standardization Organization) = internationale standaarden waarmee
bedrijven de duurzame intenties en praktijken van hun organisatie kunnen vormgeven.
ISO 14000 = deze geeft richtlijnen en specificaties voor het inrichten van milieumanagement
in een bedrijf.
ISO 26000 = beschrijft bijvoorbeeld alle kenmerken waaraan een bedrijf kan voldoen als het
streeft naar een toppositie op het gebied van MVO.
, 2. Commerciële of niet-winst gedreven organisatie
De leiding van een organisatie ligt in handen van één of meer ondernemers, een raad van
bestuur, een directie, een managementteam of een ander besturend orgaan. Deze personen
nemen de beslissingen in de organisatie. Ze kunnen worden beïnvloed worden door hun
omgeving. Beïnvloeding kan bijvoorbeeld komen van de interne bedrijfsomgeving of van de
externe omgeving.
3. Gebalanceerde keuzes
Keuzes de keuzes die de bedrijfsleiding maakt, moeten aansluiten bij de doelstellingen van
het bedrijf. Hiermee maken de keuzes deel uit van de strategie.
Balanceren hierbij wordt gedoeld op het maken van een afweging (tussen sociaal,
ecologisch en economisch). Keuzes kunnen positief uitpakken voor het ene aspect, maar
negatief voor het andere aspect.
Keuzes met tegenstrijdige uitkomsten
Beknopte voorbeelden van tegenstrijdige keuzes zijn:
- Het bedrijf koop goedkoop goederen bij buitenlandse fabrieken waar kinderarbeid wordt
verricht.
- Het bedrijf neemt mensen in dienst met een verstandelijke beperking.
- Het bedrijf voert afvalscheiding binnen het bedrijf door, verder dan wet- en regelgeving
verplicht.
- Het bedrijf schaft machines aan die sneller produceren, maar ook meer stroom gebruiken.
- Het bedrijf stelt auto’s beschikbaar aan het personeel.
Keuzes die positief uitpakken
Als dit het geval is, dan dragen deze keuzes dubbel bij aan de waardecreatie door het bedrijf.
4. Economische aspecten, sociale aspecten en ecologische aspecten van de bedrijfsvoering
Economische aspecten hebben betrekking op winstgevendheid, groei, continuïteit en
arbeidsproductiviteit van het bedrijf.
Sociale aspecten hebben betrekking op mensen binnen en buiten het bedrijf.
Ecologische aspecten hebben betrekking op de impact die het bedrijf heeft op het milieu. Het
gebruik van schaarse natuurlijke hulpbronnen en het al dan niet veroorzaken van
milieuverontreiniging staan hierbij centraal.
Duurzaamheid kan beoordeeld worden door duurzaamheidsindicatoren te volgen en de
bijbehorende maten vast te stellen en te meten.
Duurzaamheidsindicator = een aspect of variabele van de bedrijfsvoering die inzicht verschaft
in het MVO-gehalte van de bedrijfsvoering.
Een maat = een eenheid, gemiddelde, aantal, percentage of ratio waarmee de waarde van de
duurzaamheidsindicator wordt gekwantificeerd.
Door voor verschillende aspecten van de bedrijfsvoering duurzaamheidsindicatoren te
benoemen, de maten vast te stellen en te meten, krijgt het bedrijf een goed inzicht in de
duurzaamheidsprestaties van zijn bedrijfsvoering.
