HAVO Scheikunde Herkansing
Prioriteit 1: Chemisch rekenen
Leerdoelen, uitleg, voorbeelden en checklijst
Waarom dit document?
Doel: zo snel mogelijk betrouwbare punten pakken voor de HAVO scheikunde herkansing.
Leidend: officiële examenstof HAVO scheikunde, vooral subdomein C2 Chemisch rekenen en de syllabus 2026, sfeer
(Chemisch) Rekenen & Analyse.
Kernzin uit de examenstof: de kandidaat kan met kennis van chemische reacties en behoudswetten berekeningen
maken over een proces.
Gebruik dit document als checklist: pas door naar het volgende leerdoel als de voorbeeldopgaven zonder hulp
lukken.
Examenaanpak bij elke rekenvraag
1. Onderstreep wat gevraagd wordt en welke eenheid het antwoord moet hebben.
2. Schrijf de gegevens op met symbool en eenheid: m, M, n, V, c, pH, enzovoort.
3. Zet altijd eerst om naar de juiste eenheden: mL naar L, mg naar g, kg naar g.
4. Gebruik bij reacties bijna altijd de mol als tussenstap.
5. Schrijf tussenstappen op. Dat levert deelpunten op, ook als het eindantwoord fout is.
6. Controleer of het antwoord logisch is: te groot, te klein of verkeerde eenheid? Dan terugkijken.
Overzicht leerdoelen
Nr. Leerdoel Moet kunnen Prioriteit
1 Grootheden, symbolen en m, M, n, V, c, dichtheid, pH ★★★★★
eenheden herkennen en gebruiken
2 Molaire massa Molaire massa bepalen uit ★★★★★
atoommassa’s/BINAS
3 Mol <-> gram n = m / M en m = n x M ★★★★★
foutloos toepassen
4 Reactieverhoudingen Molverhouding uit ★★★★★
reactievergelijking
gebruiken
5 Ondermaat/overmaat Bepalen welke stof opraakt ★★★★
en hoeveel product
ontstaat
6 Concentratie c = n / V en n = c x V ★★★★★
gebruiken
7 Verdunnen Verhoudingsdenken met c ★★★★
x V toepassen
8 Rendement Werkelijke opbrengst ★★★★
HAVO Scheikunde - Chemisch rekenen | Leerdoelen en oefening
, vergelijken met
theoretische opbrengst
9 Percentage, ppm, ppb Samenstelling, zuiverheid ★★★
en kleine concentraties
berekenen
10 Dichtheid en volume rho = m / V gebruiken en ★★★
omrekenen
11 pH rekenen pH, pOH, [H+] en [OH-] ★★★★
gebruiken
12 Significante cijfers Afronden volgens ★★★
meetwaarden en eenheden
netjes houden
Officiële basis uit de examenstof
C2 Chemisch rekenen: berekeningen maken over een proces met behulp van kennis van chemische reacties en
behoudswetten.
Syllabus 2026, R&A1 Grootheden en relaties: rekenen aan chemische processen met massaverhouding,
molverhouding/stoichiometrische verhouding, ondermaat/overmaat en rendement. Daarnaast gebruikt de kandidaat
grootheden en relaties zoals massa, molaire massa, chemische hoeveelheid, volume, dichtheid, concentratie en pH-
relaties.
Belangrijk: de syllabus zegt ook dat berekeningen met formules of met verhoudingsrekenen mogen. Als een examen echt
een specifieke formule verlangt, wordt die in de vraag gegeven. Toch is het verstandig om de standaardformules uit dit
document uit het hoofd te kennen.
Leerdoel 1 - Grootheden, symbolen en eenheden
Hij moet herkennen welke grootheid bij welke letter en eenheid hoort. Dit voorkomt dat hij formules verkeerd invult.
Grootheid Symbool Eenheid Waarvoor gebruik je het?
massa m g of kg hoeveel stof in
gram/kilogram
molaire massa M(X) g mol-1 gram per mol van een stof
chemische hoeveelheid n mol aantal mol deeltjes
volume V L of m3 hoeveel ruimte een
stof/oplossing inneemt
concentratie c(X) of [X] mol L-1 mol per liter oplossing
dichtheid rho g L-1 of kg m-3 massa per volume
pH / pOH pH, pOH geen eenheid zuurgraad/basische sterkte
Controle
Kan hij bij een opgave meteen zien of hij gram, mol, liter of mol/L nodig heeft?
Kan hij mL omzetten naar L voordat hij c = n / V gebruikt?
Kan hij bij dichtheid uitleggen dat rho = massa gedeeld door volume?
HAVO Scheikunde - Chemisch rekenen | Leerdoelen en oefening
Prioriteit 1: Chemisch rekenen
Leerdoelen, uitleg, voorbeelden en checklijst
Waarom dit document?
Doel: zo snel mogelijk betrouwbare punten pakken voor de HAVO scheikunde herkansing.
Leidend: officiële examenstof HAVO scheikunde, vooral subdomein C2 Chemisch rekenen en de syllabus 2026, sfeer
(Chemisch) Rekenen & Analyse.
Kernzin uit de examenstof: de kandidaat kan met kennis van chemische reacties en behoudswetten berekeningen
maken over een proces.
Gebruik dit document als checklist: pas door naar het volgende leerdoel als de voorbeeldopgaven zonder hulp
lukken.
Examenaanpak bij elke rekenvraag
1. Onderstreep wat gevraagd wordt en welke eenheid het antwoord moet hebben.
2. Schrijf de gegevens op met symbool en eenheid: m, M, n, V, c, pH, enzovoort.
3. Zet altijd eerst om naar de juiste eenheden: mL naar L, mg naar g, kg naar g.
4. Gebruik bij reacties bijna altijd de mol als tussenstap.
5. Schrijf tussenstappen op. Dat levert deelpunten op, ook als het eindantwoord fout is.
6. Controleer of het antwoord logisch is: te groot, te klein of verkeerde eenheid? Dan terugkijken.
Overzicht leerdoelen
Nr. Leerdoel Moet kunnen Prioriteit
1 Grootheden, symbolen en m, M, n, V, c, dichtheid, pH ★★★★★
eenheden herkennen en gebruiken
2 Molaire massa Molaire massa bepalen uit ★★★★★
atoommassa’s/BINAS
3 Mol <-> gram n = m / M en m = n x M ★★★★★
foutloos toepassen
4 Reactieverhoudingen Molverhouding uit ★★★★★
reactievergelijking
gebruiken
5 Ondermaat/overmaat Bepalen welke stof opraakt ★★★★
en hoeveel product
ontstaat
6 Concentratie c = n / V en n = c x V ★★★★★
gebruiken
7 Verdunnen Verhoudingsdenken met c ★★★★
x V toepassen
8 Rendement Werkelijke opbrengst ★★★★
HAVO Scheikunde - Chemisch rekenen | Leerdoelen en oefening
, vergelijken met
theoretische opbrengst
9 Percentage, ppm, ppb Samenstelling, zuiverheid ★★★
en kleine concentraties
berekenen
10 Dichtheid en volume rho = m / V gebruiken en ★★★
omrekenen
11 pH rekenen pH, pOH, [H+] en [OH-] ★★★★
gebruiken
12 Significante cijfers Afronden volgens ★★★
meetwaarden en eenheden
netjes houden
Officiële basis uit de examenstof
C2 Chemisch rekenen: berekeningen maken over een proces met behulp van kennis van chemische reacties en
behoudswetten.
Syllabus 2026, R&A1 Grootheden en relaties: rekenen aan chemische processen met massaverhouding,
molverhouding/stoichiometrische verhouding, ondermaat/overmaat en rendement. Daarnaast gebruikt de kandidaat
grootheden en relaties zoals massa, molaire massa, chemische hoeveelheid, volume, dichtheid, concentratie en pH-
relaties.
Belangrijk: de syllabus zegt ook dat berekeningen met formules of met verhoudingsrekenen mogen. Als een examen echt
een specifieke formule verlangt, wordt die in de vraag gegeven. Toch is het verstandig om de standaardformules uit dit
document uit het hoofd te kennen.
Leerdoel 1 - Grootheden, symbolen en eenheden
Hij moet herkennen welke grootheid bij welke letter en eenheid hoort. Dit voorkomt dat hij formules verkeerd invult.
Grootheid Symbool Eenheid Waarvoor gebruik je het?
massa m g of kg hoeveel stof in
gram/kilogram
molaire massa M(X) g mol-1 gram per mol van een stof
chemische hoeveelheid n mol aantal mol deeltjes
volume V L of m3 hoeveel ruimte een
stof/oplossing inneemt
concentratie c(X) of [X] mol L-1 mol per liter oplossing
dichtheid rho g L-1 of kg m-3 massa per volume
pH / pOH pH, pOH geen eenheid zuurgraad/basische sterkte
Controle
Kan hij bij een opgave meteen zien of hij gram, mol, liter of mol/L nodig heeft?
Kan hij mL omzetten naar L voordat hij c = n / V gebruikt?
Kan hij bij dichtheid uitleggen dat rho = massa gedeeld door volume?
HAVO Scheikunde - Chemisch rekenen | Leerdoelen en oefening
