Complete samenvatting Openbaar Bestuur, Organisatie & Politiek Bovens, M. (2013)

Bestuurskunde
Boek: Openbaar Bestuur, beleid organisatie en politiek
Bovens, M. (2013)


Hoofdstuk 1. De wereld van het Openbaar Bestuur

Openbaar bestuur: Verzameling partijen binnen / buiten overheid die zich
bezighouden met inrichting / sturing van samenleving


Openbaar Bestuur (OB): Problemen bij leren kennen
 Variëteit aan organisaties
 Verscheidenheid aan taken / activiteiten
 Verschillende niveaus van bestuur
o Niveaus
 Lokaal
 Regionaal
 Provinciaal
 Nationaal
 Europees
 Internationaal
o Gedecentraliseerde eenheidsstaat
 Gedecentraliseerd: gemeente / provincies hebben belangrijke
eigen stem
 Eenheidsstaat: Uniform bestuursstelsel met duidelijk primaat
landelijke overheid
 Vage grenzen wat wel / niet onder OB valt
o Beslissingen OB hebben bindend karakter  Naleving ervan kan
(eventueel met geweld) worden afgedwongen


Wel / geen publieke organisatie
1. Rechtsvorm
 Publiek  Publieke rechtspersonen
 Particulier  Stichtingen
2. Financiering
 Publiek  Publieke middelen (belasting / subsidies)
 Particulier  Markt / donaties / contributies
3. Doel
 Publiek  Publieke belangen
 Particulier  Eigen belangen / maken winst
4. Gezag

,  Publiek  Publieke bevoegdheden, eventueel geweld
 Particulier  Onderhandelen / afspraken / contracten
5. Verantwoording
 Publiek  Openbaar aan politieke fora
 Particulier  Achter gesloten deuren aan algemene ledenvergadering /
raad commissarissen / aandeelhoudersvergadering


“Good Governance” model VN: 8 criteria goede overheid
1. Consensusgericht
2. Participatief
3. Vraaggericht
4. Effectief / Efficiënt
5. Publieke verantwoording
6. Transparant
7. Onpartijdig / open
8. Rechtszeker


4 Typeringen bestuurlijke kwaliteit Nederland
1. Democratie: Responsief bestuur
2. Rechtmatigheid: Behoorlijk bestuur
 Monopolies OB: Belasting heffen, wetten uitvaardigen, rechtspreken,
geweld gebruiken
 Juridisering: Toename formele regels + formele vormen
conflictbeslechting
o Rechtsbescherming tegen overheid sterk uitgebreid
o Hogere juridische eisen gesteld aan optreden OB
3. Doeltreffendheid & doelmatigheid: Presterend bestuur
 Doeltreffendheid: Mate van doelbereiking (effectiviteit)
 Doelmatigheid: Optimaal gebruik van middelen (efficiency)
 Reorganisaties: Vergroten doeltreffendheid / doelmatigheid
4. Integriteit: Onkreukbaar bestuur
 Beroepsethische normen


Spanningsvelden vereisten goed bestuur
 Doelmatigheid vs. Rechtmatigheid
 Democratie vs. Rechtmatigheid
 Democratie vs. Doelmatigheid
 Integriteit vs. Democratie


Geschiedenis bestuursvormen
1. Regenten, nachtwakers & verzorgers (1648 – 1930)
 Regenten in de Republiek (1648 – 1795)

, o Vrijwel ontbreken ambtelijk apparaat
o Politieke macht bij 7 onafhankelijke staten (provincies)
o Grote mate zelfregulering organisaties
o Zwak centraal gezag in Republiek der Nederlanden
 Nachtwakers in de eenheidsstaat (1795 – 1870)
o Van Bataafse Republiek naar Koninkrijk der Nederlanden
o Centralisatie staat bij koning Willem I
o Nauwelijks democratie
o Besturen voor vele bijbaan
 Professionals in de verzorgingsstaat (1870)
o Industrialisatie  Groei overheidsingrijpen
o Professionalisering overheidsapparaat
2. Groei van de verzorgingsstaat (1930 – 1973)
 Crisisbestrijding & overheidsexpansie
o ’30 wereldwijde recessie
o Keynesiaanse politiek: Overheid stimuleert economische groei &
wederopbouw door actieve overheid
o Uitvouw verzorgingsstaat  Evolutie minimalistische liberale
rechtsstaat 19e eeuw naar breed actieve sociale rechtsstaat
waarin burgers uit alle klassen een beroep kunnen doen op
steun van de overheid
3. Van “Zorg voor” naar “Zorgen dat” (1973 – nu)
 Van expansie naar beheersing
o Hervormingspogingen: relativering sturingsambities
o New Public Management (NPM): Bedrijfsleven + markt als
voorbeeld
 OB niet zelf roeien, alleen sturen
o Normen stellen wat bereikt moet worden, minder details hoe
bereiken
o Verbeteren relatie burger – overheid door meer kwaliteit
dienstverlening & werktempo vergroten
 Van government naar gevernance
o Minder “staat’ als centraal bestuursorgaan
o Overheid netwerkpartij i.p.v. bestuurscentrum
 Van verzorging naar activering
o Doel: Mensen aan het werk helpen / houden



Hoofdstuk 2. Sturing & Beleid in het Openbaar Bestuur


Overheidssturing
 3 alternatieve sturingsvormen
o Maatschappelijke zelfsturing