BoK FC3 2023-2024
Borstkanker en prostaatkanker
Anatomie en Fysiologie
• Je kunt uitleggen hoe de celcyclus bij de mens verloopt.
De celcyclus bij de mens bestaat uit verschillende fasen: G1-fase (groei en
voorbereiding), S-fase (DNA-replicatie), G2-fase (verdere groei en voorbereiding op
deling) en M-fase (mitose of celdeling). In de G1-fase groeit de cel en bereidt zich voor
op de replicatie van het DNA. In de S-fase vindt de replicatie van het DNA plaats. In de
G2-fase groeit de cel verder en bereidt zich voor op de celdeling. In de M-fase verdeelt
de cel het DNA en de celorganellen over twee dochtercellen.
• Je kunt uitleggen dat kanker ontstaat door een verstoring in de celcyclus (waarbij
apoptose en celdeling niet meer in evenwicht zijn).
Kanker ontstaat door een verstoring in de celcyclus, waarbij apoptose
(geprogrammeerde celdood) en celdeling niet meer in evenwicht zijn. Normaal
gesproken zorgt het evenwicht tussen apoptose en celdeling ervoor dat beschadigde
cellen worden opgeruimd en nieuwe gezonde cellen worden geproduceerd. Bij kanker
kunnen cellen zich ongecontroleerd delen en blijven groeien, waardoor een tumor
ontstaat.
• Je kunt uitleggen hoe de carcinogenese verloopt (de rol van genen: oncogenen en
tumorsuppressorgenen, DNA-herstelgenen en telomerase).
Carcinogenese is het proces waarbij normale cellen veranderen in kankercellen. Genen
spelen hierbij een belangrijke rol. Oncogenen zijn genen die de groei en deling van
cellen stimuleren. Mutaties in deze genen kunnen ervoor zorgen dat ze continu actief
zijn, waardoor de cel ongecontroleerd gaat delen. Tumorsuppressorgenen zijn genen die
normaal gesproken de groei van cellen remmen en celdood induceren. Mutaties in deze
genen kunnen ervoor zorgen dat ze niet meer goed functioneren, waardoor de cel
ongecontroleerd blijft groeien. DNA-herstelgenen zijn genen die beschadigd DNA
kunnen repareren. Mutaties in deze genen kunnen leiden tot een verhoogde kans op
DNA-schade en kanker. Telomerase is een enzym dat de telomeren, de beschermende
uiteinden van chromosomen, kan verlengen. Bij kanker kunnen cellen telomerase
activeren, waardoor ze onsterfelijk worden en onbeperkt kunnen blijven delen.
• Je kunt uitleggen wat een tumor is, en wat het verschil is tussen een benigne en
maligne tumor.
Een tumor is een abnormale groei van cellen. Een benigne tumor is goedaardig en groeit
langzaam. Deze tumor blijft op de plaats waar hij ontstaat en verspreidt zich niet naar
andere delen van het lichaam. Een maligne tumor is kwaadaardig en groeit snel. Deze
tumor kan invasief worden en zich verspreiden naar andere delen van het lichaam via
het bloed of lymfestelsel, waardoor uitzaaiingen ontstaan.
,Pathologie kanker
• Je kunt de meest voorkomende vormen van kanker benoemen: prostaatkanker,
longkanker, borstkanker en colonkanker.
• Je kunt een indeling geven van verschillende soorten kanker, afhankelijk van het
soort cellen dat onbeperkt groeit:
Kanker kan worden ingedeeld op basis van het soort cellen dat onbeperkt groeit. De
indeling omvat
- Carcinomen: Kanker die ontstaat in epitheelcellen, zoals huidkanker en longkanker.
- Sarcomen: Kanker die ontstaat in bindweefsel, zoals botkanker en spierkanker.
- Blastomen: Kanker die ontstaat in embryonaal weefsel, zoals neuroblastoom bij
kinderen.
- Lymfomen: Kanker die ontstaat in lymfatisch weefsel, zoals non-Hodgkin-lymfoom.
- Hematologische maligniteiten: Kanker die ontstaat in bloedcellen, zoals leukemie.
• Je kunt uitleggen wat angiogenese is en hoe dit fenomeen tot stand komt.
Angiogenese is het proces waarbij nieuwe bloedvaten worden gevormd. Dit fenomeen is
belangrijk voor de groei en verspreiding van tumoren, omdat ze voedingsstoffen en
zuurstof nodig hebben om te groeien. Tumoren scheiden stoffen uit die de vorming van
nieuwe bloedvaten stimuleren, waardoor ze worden voorzien van een bloedtoevoer.
• Je kunt uitleggen wat metastasen zijn en beschrijven hoe ze ontstaan.
Metastasen zijn uitzaaiingen van kanker naar andere delen van het lichaam. Ze ontstaan
wanneer kankercellen losraken van de oorspronkelijke tumor, de bloedbaan of
lymfevaten binnendringen en zich vestigen in andere organen of weefsels. Dit proces
wordt vergemakkelijkt door de eigenschappen van kankercellen, zoals hun vermogen
om zich los te maken en te migreren.
• Je kunt uitleggen dat de aanwezigheid van metastasen deels voorspellend is voor
de overleving van de patiënt.
De aanwezigheid van metastasen is deels voorspellend voor de overleving van de
patiënt, omdat het aangeeft dat de kanker zich heeft verspreid naar andere delen van
het lichaam. Metastasen maken de behandeling vaak complexer en verminderen de
kans op volledige genezing.
• Je kunt uitleggen wat bedoeld wordt met het TNM-systeem om kanker in
verschillende stadia in te delen.
Het TNM-systeem wordt gebruikt om kanker in verschillende stadia in te delen. TNM
staat voor tumor (omvang van de primaire tumor), lymfeklieren (aanwezigheid van
kankercellen in de lymfeklieren) en metastasen (aanwezigheid van uitzaaiingen). Elk van
deze aspecten wordt beoordeeld en geclassificeerd op basis van specifieke criteria,
zoals de grootte van de tumor, het aantal aangetaste lymfeklieren en de aanwezigheid
van metastasen.
, • Je kunt uitleggen hoe de TNM-classificatie bij borstkanker en prostaatkanker is
opgebouwd.
Bij borstkanker wordt de TNM-classificatie bepaald door de grootte van de tumor (T),
betrokkenheid van lymfeklieren (N) en aanwezigheid van metastasen (M). Bij
prostaatkanker wordt de classificatie bepaald door de grootte en uitbreiding van de
tumor in de prostaat (T), betrokkenheid van lymfeklieren (N) en aanwezigheid van
metastasen (M).
• Je kunt uitleggen waarom onderzoek van de schildwachtklier (op metastasen)
belangrijk is om de situatie van een patiënt met borstkanker te kunnen
beoordelen.
Onderzoek van de schildwachtklier is belangrijk om de situatie van een patiënt met
borstkanker te beoordelen, omdat de schildwachtklier vaak de eerste lymfeklier is waar
de kankercellen naartoe kunnen uitzaaien. Door het onderzoeken van de
schildwachtklier kan de verspreiding van de kanker naar andere lymfeklieren worden
beoordeeld.
• Je kunt uitleggen wat een gleasonscore is en waarom deze score een belangrijk is
om de situatie van een patiënt met prostaatkanker te kunnen beoordelen.
Een Gleasonscore is een classificatiesysteem dat wordt gebruikt om de agressiviteit van
prostaatkanker te beoordelen. Het is gebaseerd op de mate van verandering in de
structuur van de prostaatkliercellen. Een hogere Gleasonscore geeft een agressievere
vorm van prostaatkanker aan, wat van invloed kan zijn op de behandelingsopties en
prognose van de patiënt.
• Je kunt uitleggen wat belang is van een PSA-classificatie bij verdenking op
prostaatkanker en welke invloed de PSA-waarde heeft op de keuzen in
behandeling.
Een PSA-classificatie is belangrijk bij verdenking op prostaatkanker. PSA staat voor
prostaatspecifiek antigeen, een eiwit dat wordt geproduceerd door de prostaat. Hoge
PSA-waarden kunnen wijzen op prostaatkanker. De PSA-waarde heeft invloed op de
keuze van de behandeling, omdat een hogere PSA-waarde kan wijzen op een
agressievere vorm van prostaatkanker die mogelijk agressievere behandeling vereist.
Farmacologie
• Je kunt uitleggen dat er drie soorten behandelingen zijn van kanker:
1. Chirurgie,
2. Radiotherapie
3. Behandeling met geneesmiddelen.
Borstkanker en prostaatkanker
Anatomie en Fysiologie
• Je kunt uitleggen hoe de celcyclus bij de mens verloopt.
De celcyclus bij de mens bestaat uit verschillende fasen: G1-fase (groei en
voorbereiding), S-fase (DNA-replicatie), G2-fase (verdere groei en voorbereiding op
deling) en M-fase (mitose of celdeling). In de G1-fase groeit de cel en bereidt zich voor
op de replicatie van het DNA. In de S-fase vindt de replicatie van het DNA plaats. In de
G2-fase groeit de cel verder en bereidt zich voor op de celdeling. In de M-fase verdeelt
de cel het DNA en de celorganellen over twee dochtercellen.
• Je kunt uitleggen dat kanker ontstaat door een verstoring in de celcyclus (waarbij
apoptose en celdeling niet meer in evenwicht zijn).
Kanker ontstaat door een verstoring in de celcyclus, waarbij apoptose
(geprogrammeerde celdood) en celdeling niet meer in evenwicht zijn. Normaal
gesproken zorgt het evenwicht tussen apoptose en celdeling ervoor dat beschadigde
cellen worden opgeruimd en nieuwe gezonde cellen worden geproduceerd. Bij kanker
kunnen cellen zich ongecontroleerd delen en blijven groeien, waardoor een tumor
ontstaat.
• Je kunt uitleggen hoe de carcinogenese verloopt (de rol van genen: oncogenen en
tumorsuppressorgenen, DNA-herstelgenen en telomerase).
Carcinogenese is het proces waarbij normale cellen veranderen in kankercellen. Genen
spelen hierbij een belangrijke rol. Oncogenen zijn genen die de groei en deling van
cellen stimuleren. Mutaties in deze genen kunnen ervoor zorgen dat ze continu actief
zijn, waardoor de cel ongecontroleerd gaat delen. Tumorsuppressorgenen zijn genen die
normaal gesproken de groei van cellen remmen en celdood induceren. Mutaties in deze
genen kunnen ervoor zorgen dat ze niet meer goed functioneren, waardoor de cel
ongecontroleerd blijft groeien. DNA-herstelgenen zijn genen die beschadigd DNA
kunnen repareren. Mutaties in deze genen kunnen leiden tot een verhoogde kans op
DNA-schade en kanker. Telomerase is een enzym dat de telomeren, de beschermende
uiteinden van chromosomen, kan verlengen. Bij kanker kunnen cellen telomerase
activeren, waardoor ze onsterfelijk worden en onbeperkt kunnen blijven delen.
• Je kunt uitleggen wat een tumor is, en wat het verschil is tussen een benigne en
maligne tumor.
Een tumor is een abnormale groei van cellen. Een benigne tumor is goedaardig en groeit
langzaam. Deze tumor blijft op de plaats waar hij ontstaat en verspreidt zich niet naar
andere delen van het lichaam. Een maligne tumor is kwaadaardig en groeit snel. Deze
tumor kan invasief worden en zich verspreiden naar andere delen van het lichaam via
het bloed of lymfestelsel, waardoor uitzaaiingen ontstaan.
,Pathologie kanker
• Je kunt de meest voorkomende vormen van kanker benoemen: prostaatkanker,
longkanker, borstkanker en colonkanker.
• Je kunt een indeling geven van verschillende soorten kanker, afhankelijk van het
soort cellen dat onbeperkt groeit:
Kanker kan worden ingedeeld op basis van het soort cellen dat onbeperkt groeit. De
indeling omvat
- Carcinomen: Kanker die ontstaat in epitheelcellen, zoals huidkanker en longkanker.
- Sarcomen: Kanker die ontstaat in bindweefsel, zoals botkanker en spierkanker.
- Blastomen: Kanker die ontstaat in embryonaal weefsel, zoals neuroblastoom bij
kinderen.
- Lymfomen: Kanker die ontstaat in lymfatisch weefsel, zoals non-Hodgkin-lymfoom.
- Hematologische maligniteiten: Kanker die ontstaat in bloedcellen, zoals leukemie.
• Je kunt uitleggen wat angiogenese is en hoe dit fenomeen tot stand komt.
Angiogenese is het proces waarbij nieuwe bloedvaten worden gevormd. Dit fenomeen is
belangrijk voor de groei en verspreiding van tumoren, omdat ze voedingsstoffen en
zuurstof nodig hebben om te groeien. Tumoren scheiden stoffen uit die de vorming van
nieuwe bloedvaten stimuleren, waardoor ze worden voorzien van een bloedtoevoer.
• Je kunt uitleggen wat metastasen zijn en beschrijven hoe ze ontstaan.
Metastasen zijn uitzaaiingen van kanker naar andere delen van het lichaam. Ze ontstaan
wanneer kankercellen losraken van de oorspronkelijke tumor, de bloedbaan of
lymfevaten binnendringen en zich vestigen in andere organen of weefsels. Dit proces
wordt vergemakkelijkt door de eigenschappen van kankercellen, zoals hun vermogen
om zich los te maken en te migreren.
• Je kunt uitleggen dat de aanwezigheid van metastasen deels voorspellend is voor
de overleving van de patiënt.
De aanwezigheid van metastasen is deels voorspellend voor de overleving van de
patiënt, omdat het aangeeft dat de kanker zich heeft verspreid naar andere delen van
het lichaam. Metastasen maken de behandeling vaak complexer en verminderen de
kans op volledige genezing.
• Je kunt uitleggen wat bedoeld wordt met het TNM-systeem om kanker in
verschillende stadia in te delen.
Het TNM-systeem wordt gebruikt om kanker in verschillende stadia in te delen. TNM
staat voor tumor (omvang van de primaire tumor), lymfeklieren (aanwezigheid van
kankercellen in de lymfeklieren) en metastasen (aanwezigheid van uitzaaiingen). Elk van
deze aspecten wordt beoordeeld en geclassificeerd op basis van specifieke criteria,
zoals de grootte van de tumor, het aantal aangetaste lymfeklieren en de aanwezigheid
van metastasen.
, • Je kunt uitleggen hoe de TNM-classificatie bij borstkanker en prostaatkanker is
opgebouwd.
Bij borstkanker wordt de TNM-classificatie bepaald door de grootte van de tumor (T),
betrokkenheid van lymfeklieren (N) en aanwezigheid van metastasen (M). Bij
prostaatkanker wordt de classificatie bepaald door de grootte en uitbreiding van de
tumor in de prostaat (T), betrokkenheid van lymfeklieren (N) en aanwezigheid van
metastasen (M).
• Je kunt uitleggen waarom onderzoek van de schildwachtklier (op metastasen)
belangrijk is om de situatie van een patiënt met borstkanker te kunnen
beoordelen.
Onderzoek van de schildwachtklier is belangrijk om de situatie van een patiënt met
borstkanker te beoordelen, omdat de schildwachtklier vaak de eerste lymfeklier is waar
de kankercellen naartoe kunnen uitzaaien. Door het onderzoeken van de
schildwachtklier kan de verspreiding van de kanker naar andere lymfeklieren worden
beoordeeld.
• Je kunt uitleggen wat een gleasonscore is en waarom deze score een belangrijk is
om de situatie van een patiënt met prostaatkanker te kunnen beoordelen.
Een Gleasonscore is een classificatiesysteem dat wordt gebruikt om de agressiviteit van
prostaatkanker te beoordelen. Het is gebaseerd op de mate van verandering in de
structuur van de prostaatkliercellen. Een hogere Gleasonscore geeft een agressievere
vorm van prostaatkanker aan, wat van invloed kan zijn op de behandelingsopties en
prognose van de patiënt.
• Je kunt uitleggen wat belang is van een PSA-classificatie bij verdenking op
prostaatkanker en welke invloed de PSA-waarde heeft op de keuzen in
behandeling.
Een PSA-classificatie is belangrijk bij verdenking op prostaatkanker. PSA staat voor
prostaatspecifiek antigeen, een eiwit dat wordt geproduceerd door de prostaat. Hoge
PSA-waarden kunnen wijzen op prostaatkanker. De PSA-waarde heeft invloed op de
keuze van de behandeling, omdat een hogere PSA-waarde kan wijzen op een
agressievere vorm van prostaatkanker die mogelijk agressievere behandeling vereist.
Farmacologie
• Je kunt uitleggen dat er drie soorten behandelingen zijn van kanker:
1. Chirurgie,
2. Radiotherapie
3. Behandeling met geneesmiddelen.
