Inleiding straf-en strafpocesrecht
HOORCOLLEGE 1, week 37
Strafrecht: een illustratie
De zaak K.
Meneer K rijdt met zijn zwarte citroen rond. Tijdens het rijden ziet hij Meneer T langs de weg staan,
meneer K haat meneer T. Meneer K ging direct in achteruit om vervolgens te draaien en volgas op meneer
T af te stromen. Meneer T probeert uit te wijken maar alsnog raakt meneer K hem. Meneer T word
meegesleept met de auto en breekt zijn sleutelbeen.
» Het gedrag van meneer K levert een strafbaar feit op.
Dit is een poging tot doodslag, dat is strafbaar gesteld in art. 287 van het wetboek van strafrecht in
verbinding met art. 45 van het wetboek van strafrecht.
Art. 287: doodslag
Art. 45: poging tot misdrijf
Meneer K heeft voor deze poging tot doodslag (in dit specifieke geval, in hoger beroep)3 jaar
gevangenisstraf gekregen. En bovendien nog 3 jaar een rijverbod.
(Hoger beroep = als je het oneens bent met een vonnis kan je in hoger beroep gaan. Je zaak wordt dan
opnieuw bekeken door een hogere rechter)
Maar het was in hoger beroep…
De rechtbank had in 1ste aanleg een gevangenisstraf van 30maanden opgelegd, waarvan 10 maanden
voorwaardelijk. Dat betekend dus dat meneer K. 20 maanden daadwerkelijk in de gevangenis moet zitten
en zich daarna goed moet gedragen anders moet hij nog een extra 10 maanden + hij heeft een rijverbod
van 3jaar.
Maar in hoger beroep werd het dus een zwaardere straf, namelijk 3jaar gevangenisstraf en 3 jaar
rijontzegging.
Strafrecht: de ingang
In onze samenleving bestaan er heel veel uiteenlopende normen (dus opvattingen omtrent gewenst
gedrag).
Bv: op het voetbalveld willen we niet dat de spits buitenspel staat, in het arbeidsrecht willen we dat onze
baas zich gedraagt als een goed wetgever dit vind je terug in het BW boek 7
uit de enorm grote variatie van normen zijn er maar een beperkt aantal normen voor onze overheid de
moeite waard gebleven om strafrechtelijk te handhaven strafrechtelijke handhaving van normen
, in het strafrecht: door straf te stellen op bepaald gedrag in strijd met die norm
Straf is de meest ingrijpende machtsmiddel dat de overheid tot zijn beschikking heeft.
o Straf is iltimum remedium
Het uiterste middel. Een zo ingrijpend middel, als de gevangenisstraf, mag je als overheid alleen maar
inzetten als andere (niet) juridische middel NIET helpen om normen overtredingen te keren.
o Wetboek strafrecht 1868
In 1868 trad ons wetboek van strafrecht in werking. In die tijd was minister Modderman de minister van
justitie
o Minister van Justitie Modderman:
“in beginsel mag alleen onrecht worden gestraft”. Het moet dan ook gaan om een onrecht dat door geen
andere middelen behoorlijk is te bedwingen.
Onrecht = iets dat volgens de wet niet eerlijk is
Wanneer gedrag strafbaar stellen?
Wanneer is bepaald ongewenst gedrag aan te maken als onrecht en dat bestraft zal moeten worden?
Criteria voor strafbaarstelling:
- Schade (harm principle)
- Subsidiariteit (ultimum remedium)
Beginsel waarbij een lagere bestuurlaag (zoals privaatrecht, …) wordt ingezet om een handhavingsdoel te
bereiken. De overheid met het strafrecht is alleen toegestaan als met een lagere bestuurlaag niet kan
worden volstaan.
Vb: ik koop een fiets en ik betaal deze niet, dit kan worden opgelost via het privaatrecht en niet direct
met het strafrecht.
- Proportionaliteit (evenredigheid)
Als je bepaalt gedrag via het strafrecht wilt aanpakken dan moet de overheidsreactie niet
disproportioneel zijn.
Bv: iemand 20jaar opsluiten wegens wildplassen is een te zware straf
HOORCOLLEGE 1, week 37
Strafrecht: een illustratie
De zaak K.
Meneer K rijdt met zijn zwarte citroen rond. Tijdens het rijden ziet hij Meneer T langs de weg staan,
meneer K haat meneer T. Meneer K ging direct in achteruit om vervolgens te draaien en volgas op meneer
T af te stromen. Meneer T probeert uit te wijken maar alsnog raakt meneer K hem. Meneer T word
meegesleept met de auto en breekt zijn sleutelbeen.
» Het gedrag van meneer K levert een strafbaar feit op.
Dit is een poging tot doodslag, dat is strafbaar gesteld in art. 287 van het wetboek van strafrecht in
verbinding met art. 45 van het wetboek van strafrecht.
Art. 287: doodslag
Art. 45: poging tot misdrijf
Meneer K heeft voor deze poging tot doodslag (in dit specifieke geval, in hoger beroep)3 jaar
gevangenisstraf gekregen. En bovendien nog 3 jaar een rijverbod.
(Hoger beroep = als je het oneens bent met een vonnis kan je in hoger beroep gaan. Je zaak wordt dan
opnieuw bekeken door een hogere rechter)
Maar het was in hoger beroep…
De rechtbank had in 1ste aanleg een gevangenisstraf van 30maanden opgelegd, waarvan 10 maanden
voorwaardelijk. Dat betekend dus dat meneer K. 20 maanden daadwerkelijk in de gevangenis moet zitten
en zich daarna goed moet gedragen anders moet hij nog een extra 10 maanden + hij heeft een rijverbod
van 3jaar.
Maar in hoger beroep werd het dus een zwaardere straf, namelijk 3jaar gevangenisstraf en 3 jaar
rijontzegging.
Strafrecht: de ingang
In onze samenleving bestaan er heel veel uiteenlopende normen (dus opvattingen omtrent gewenst
gedrag).
Bv: op het voetbalveld willen we niet dat de spits buitenspel staat, in het arbeidsrecht willen we dat onze
baas zich gedraagt als een goed wetgever dit vind je terug in het BW boek 7
uit de enorm grote variatie van normen zijn er maar een beperkt aantal normen voor onze overheid de
moeite waard gebleven om strafrechtelijk te handhaven strafrechtelijke handhaving van normen
, in het strafrecht: door straf te stellen op bepaald gedrag in strijd met die norm
Straf is de meest ingrijpende machtsmiddel dat de overheid tot zijn beschikking heeft.
o Straf is iltimum remedium
Het uiterste middel. Een zo ingrijpend middel, als de gevangenisstraf, mag je als overheid alleen maar
inzetten als andere (niet) juridische middel NIET helpen om normen overtredingen te keren.
o Wetboek strafrecht 1868
In 1868 trad ons wetboek van strafrecht in werking. In die tijd was minister Modderman de minister van
justitie
o Minister van Justitie Modderman:
“in beginsel mag alleen onrecht worden gestraft”. Het moet dan ook gaan om een onrecht dat door geen
andere middelen behoorlijk is te bedwingen.
Onrecht = iets dat volgens de wet niet eerlijk is
Wanneer gedrag strafbaar stellen?
Wanneer is bepaald ongewenst gedrag aan te maken als onrecht en dat bestraft zal moeten worden?
Criteria voor strafbaarstelling:
- Schade (harm principle)
- Subsidiariteit (ultimum remedium)
Beginsel waarbij een lagere bestuurlaag (zoals privaatrecht, …) wordt ingezet om een handhavingsdoel te
bereiken. De overheid met het strafrecht is alleen toegestaan als met een lagere bestuurlaag niet kan
worden volstaan.
Vb: ik koop een fiets en ik betaal deze niet, dit kan worden opgelost via het privaatrecht en niet direct
met het strafrecht.
- Proportionaliteit (evenredigheid)
Als je bepaalt gedrag via het strafrecht wilt aanpakken dan moet de overheidsreactie niet
disproportioneel zijn.
Bv: iemand 20jaar opsluiten wegens wildplassen is een te zware straf
