Samenvatting H14 Nectar Biologie VWO 5

14 .
/
zintuigcellen :
THNX .


Evenwichtszin tuig :




zintuigcellen =
gespecialiseerde cellen die
reageren op specifieke prikkel ( =
adequate
prikkel ) .




In evenwicht zintuigen zintuigcellen die reageren op beweging
:
.




Evenwichtszin tuig zie in oor en registreert welke bewegingen je hoofd maakt .




Lo bestaat uit 2 delen ,
beide gevuld met vloeistof (endolymfe ) :




vestibularis ( centrale deel ) - °
maculae neemt rechtl nige versnellingen waar

en stand van je hoofd tov de zwaartekracht .




'




zintuigcellen
Twee macucae
per s oor .
Haarcellen (

lange ciliën
) met zintuig daaraan ( -




haren ) steken in geceicaag .
bovenop laagje
Daar

kalk steentjes ( bron 2 ) ,
drukken op ciliën vd

haarcellen Aan begin / einde
versnelling /
vertraging
.




of door zwaartekracht verschuiven
kalksteen tja tov ciciën -
☐ ciciën buigen in

bepaalde richting → die info
geven haarcellen
Bron 1
door aan hersenen .




drie
drie
halfcirkelvormige kanalen in
°
staan
-




vlakken loodrecht op elkaar ( × ds ) Info
g z -

, ,
.




knikken ( boven kanaal )
over
draaibewegingen hoofd ja
: -


,



) hoofd linker
nee schudden (
Z kanaal en van naar
-




rechter schouder laten zakken ( achter kanaal ) .




Elk kanaal heeft knobbel - °
haar -




cel met
lange ciiiën ,
ciliën
steken in gelei massa =

Capua
:


Bron 2

beweegt heen en weer met enao -




draaiing hoofd bewegen kanalen mee endo
lymfe B .
,
-




lymfe door
traagheid niet direct Capua beweegt in endocymte aan .




begin en einde draaiing ciciën
buigen haarcellen - ☐ -
☐



eraan '
impulsen evenwicht S centrum in hersenstam
←
sturen naar .




Zintuigcellen :




← sensorische
zintuigcellen reageren op veranderingen in prikkel sterkte ,
=




zenuw a a n
receptor cel :
verzamelt er info mee .




Mechano receptor ( macucae en
cupucae)
=

gevoelig voor mechanische prikkeling
( drukker ) ciliën
(
buigen
☐



Thermo receptor =
gevoelig voor temperatuurverandering
Chemo receptoren
gevoelig voor bepaalde stof
=




Fotoreceptoren
gevoelig voor licht
=




Receptor cellen hebben rust potentiaal over membraan .

Adequate prikkel leidt tot

verandering membraanpotentiaal openen / sluiten ion poorten B mechano :
.
-




receptoren gebeurt die door vormverandering celmembraan B thermoreceptor .
door

warmte gevoelig eiwit B chemo en foto receptoren door signaal Cascade
.
-
en

secundaire boodschapperstof ( net als hormonen ) :
sec .
Doods .
bindt aan doelwit -




moleculen op ion poorten / dicht
gaan open
-
°
.




ij
ij ij

, "
Prikkeldrempel receptorcelmembraan bereikt -
°
depolarisatie -
o (a -


poorten
ionen stromen naar binnen
"
(a receptor cellen lozen excileren de
neurotransmitter
open
- ☐ - - ☐




sensorisch in neuron
synaps met .




Hoeveelheid neurotransmitter die vr komt bepaalt impuls frequentie ( info over
sterke vd prikkel sterke prikkel
hoge impuls frequentie )
: =




P nreceptoren z n geen zintuigcellen maar zenuwuiteinden die reageren op ,




prikkels die schade kunnen leveren Info via ruggenmerg naar p ncentra .
.




hogere prikkeldrempel aan zintuigcellen
↳ veel
.




Constante prikkels :




Door langdurige constante prikkel kan prikkeldrempel receptor cel omhooggaan
minder op
gewenning / adaptatie
<
reageert adequate prikkel
0
receptor cel de
-
•




In meeste receptoren adaptatie ,
in
sommigen sneller dan in anderen

oppervlakkige tastzintuigen huid kleding niet ) dieperliggende
< ☐
snel ( voelt .




druk
zintuigen weinig adaptatie .
P n zintuigen helemaal niet .




Evenwicht :



Informatie uit info evenwicht centrum in
hersenstam geeft macucae ( door aan

informatie ogen )
gewrichten spieren
+ huid zorgt , , pezen ,
en voor


regelen evenwicht Ook kleine hersenen koppelen info naar spieren kunnen
-
☐ :
.




b sturen .




klopt info niet met elkaar -
☐
missel k duizelig , . moeite evenwicht bewaren .




14 2 .


gehoor zintuig :




Geluid filteren :



Thalamus laat
achtergrondruis niet doordringen tot auditieve schors - °
je hoort

achtergrond geluid nauwel ks meer Hersenen in oor verzwakken ook bepaalde .




toonhoogtes dragen b aan onderdrukking achtergrondruis
:
.




Haarcellen ( zintuigcellen ) in oor z n mecnanoreceptoren met
lange ciciën ,



kunnen beschadigd raken door lawaai of
sl tage
°
moeil ker om
achtergrond
- -




geluiden weg te filteren .




Oor :




Adequate prikkel voor haarcellen =
trillingen met frequenties tussen zo en

ZO 000 HZ . .




Trillingen bereiken haarcellen
op de volgende manier :


ij
ij
ij
ijij
ij ij ij
ij