Samenvatting ‘Wat werkt in de klas – didactische aanpak’
Hoofdstuk 1 Resultaten van onderwijsresearch toepassen in het onderwijs: de tijd er rijp
voor
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat indivduele leraren hun leerlingen in grote mate
kunnen beïnvloeden; zelfs als de school als geheel niet voldoende functioneert.
Effectieve pedagogiek heeft drie verwante gebieden:
- de didactische aanpakstrategieën die de leraar toepast
- De managementtechnieken die de leraar toepast
- Het programma dat de leraar heeft ontworpen
Hoofdstuk 2. Identificeren van overeenkomsten en verschillen
De denkhandelingen ‘identificeren van overeenkomsten en verschillen’ vormen de basis voor het
denken van de mens: kern van al het leren.
Conclusie onderzoek Duncker, 1945: Als de overeenkomsten tussen het verhaal, dat eenvoudig te
begrijpen is, en het probleem, dat moeilijk op te lossen is, eenmaal zijn geïdentificeerd, ligt de
oplossing voor de hand
4 belangrijke uitgangspunten afleiden uit het onderzoek en de theorie op dit terrein:
1. Het geven van duidelijke richtlijnen bij het identificeren van overeenkomsten en
verschillen aan leerlingen vergroot hun begrip van en hun vermogen kennis toe te passen;
geef de overeenkomsten en verschillen eenvoudig ‘weg’ aan de leerlingen, betekent niet dat
de instructie star of belerend moet zijn.
2. Leerlingen opdragen zelfstandig overeenkomsten en verschillen te identificeren, vergroot
hun begrip van en hun vermogen kennis toe te passen; leraargestuurde activiteiten leiden
tot homogenere conclusies van leerlingen, leerlinggestuurde activiteiten leiden tot meer
heterogene conclusies van leerlingen. Als de leraar variatie in het denken van de leerlingen
wil stimuleren -> leerlinggestuurde activ.
3. Het presenteren van overeenkomsten en verschillen in grafische of symbolische vorm
vergroot het begrip van leerlingen en hun vermogen kennis toe te passen; superchema’s
van overeenkomsten en verschillen vergroten het begrip van de leerstof bij de leerlingen.
4. De identificatie van overeenkomsten en verschillen kan op meerdere manieren tot stand
worden gebracht; wetenschappelijk onderzoek geeft aan dat vier verschillende vormen van
deze activiteit zeer effectief zijn:
Vergelijken; proces van identificeren van overeenkomsten en verschillen tussen
voorwerpen en begrippen
Classificeren; proces van indelen van voorwerpen die op elkaar lijken in categorieën
op basis van hun kenmerken
Creëren van metaforen; proces van identificeren van een algemeen of basispatroon
in een specifiek onderwerp dat totaal verschillend lijkt te zijn, maar wel hetzelfde
algemene patroon bezit
, Creëren van analogieën; proces van identificeren van verbanden tussen
begrippenparen – met andere woorden het identificeren van verbanden tussen
verbanden
Vergelijken verwijst naar het proces van identificeren van overeenkomsten en de term contrasteren
naar het proces van identificeren van verschillen. De meeste leraren verwijzen met vergelijken naar
beiden.
2.2 De praktijk bij het identificeren van overeenkomsten en verschillen
Vergelijken
Leraargestuurde vergelijkingsopdrachten
Leerlingen sterk gestructureerde opdrachten geven. Dat betekent dat de leraar de items identificeert
die de leerlingen met elkaar moeten vergelijken en de kernmerken waarop ze de vergelijking moeten
baseren. De leerlingen moeten naar bepaald type conclusies toewerken (wordt zelfs dwingend
opgelegd).
Leerlinggestuurde vergelijkingsopdrachten
Opdrachten waarbij de leerlingen de kenmerken kiezen waarmee de items met elkaar moeten
worden vergeleken, of waarbij de leerlingen zowel de te vergelijken items als de kenmerken
waarmee ze met elkaar moeten worden vergeleken, kiezen.
Superchema’s voor vergelijken
Venn diagram: visueel beeld van de overeenkomsten en verschillen tussen twee items.
Vergelijkingsmatrix: een gedetailleerdere benadering van een vergelijking dan het Venn-
diagram. De richtlijnen zijn iets preciezer bij een vergelijkingsmatrix
Classificeren
Leraargestuurde
classificatieopdrachten
Opdrachten waarbij de
leerlingen de te classificeren
elementen krijgen en de
categorieën waarin deze elementen moeten worden geclassificeerd. Gaat erom dat de items in
, de juiste categorie worden geplaatst en dat de leerlingen begrijpen waarom ze in die categorie
thuishoren.
Leerlinggestuurde classificatieopdrachten
Opdrachten waarbij de leerlingen de te classificeren items krijgen, maar zelf de categorieën
moeten bedenken. Daarnaast kan van leerlingen worden gevraagd om zowel de te classificeren
items als de categorieën waarin ze moeten worden ingedeeld zelf te bedenken.
Superschema’s voor classificeren
Omgekaderde tabel: geschikt als alle categorieën gelijk zijn in termen qua
informatieniveau
Bolletjesdiagram: wordt gebruikt als sommige categorieën algemener zijn dan andere
Metaforen
Bijvoorbeeld Liefde is als een Roos is een metafoor.
Letterlijk: Roos: de bloem heeft een heerlijke geur en voelt prettig aan, maar als je de doornen
aanraakt, kunnen ze je lelijk prikken.
Abstract: Iets is prachtig en je wilt er graag dichtbij zijn, maar als je te dichtbij komt, dan kun je
jezelf lelijk pijn doen.
Letterlijk: Liefde, maakt dat je gelukkig bent, maar degene van wie je houdt kan je uiteindelijk
pijn doen.
Alleen op abstract niveau blijken liefde en roos een verband te vertonen. Dus richten op het
abstracte verband tussen de elementen
Leraargestuurde metaforen
Metaforen waarbij de leraar het eerste deel van de metafoor en het abstracte verband geeft.
Deze structuur biedt een opstap waarop de leerlingen verder kunnen bouwen.
Leerlinggestuurde metafooropdrachten
Een deel van een metafoor krijgen de leerlingen aangebodene n hen wordt gevraagd om het
tweede deel te identificeren en het abstracte verband te beschrijven.
Superschema voor metaforen
belangrijkste aspect is dat twee elementen misschien letterlijke patronen hebben die enigszins
van elkaar verschillen maar een algemeen abstract patroon met elkaar delen. Leerlingen kunnen
door dit Superschema de elementen van een metafoor invullen, het letterlijke patroon voor ieder
element en het abstracte patroon dat hen verbindt.
Analogieën
Helpen ons te begrijpen hoe dingen die ogenschijnlijk van elkaar verschillen toch met elkaar te
vergelijkbaar zijn. Vergroot ons begrip op nieuwe informatie.
Bijv. warm:koud::nacht:dag (warm staat tot koud als nacht staat tot dag); warm en koud zijn
tegengestelde begrippen als nacht en dag
Hoofdstuk 1 Resultaten van onderwijsresearch toepassen in het onderwijs: de tijd er rijp
voor
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat indivduele leraren hun leerlingen in grote mate
kunnen beïnvloeden; zelfs als de school als geheel niet voldoende functioneert.
Effectieve pedagogiek heeft drie verwante gebieden:
- de didactische aanpakstrategieën die de leraar toepast
- De managementtechnieken die de leraar toepast
- Het programma dat de leraar heeft ontworpen
Hoofdstuk 2. Identificeren van overeenkomsten en verschillen
De denkhandelingen ‘identificeren van overeenkomsten en verschillen’ vormen de basis voor het
denken van de mens: kern van al het leren.
Conclusie onderzoek Duncker, 1945: Als de overeenkomsten tussen het verhaal, dat eenvoudig te
begrijpen is, en het probleem, dat moeilijk op te lossen is, eenmaal zijn geïdentificeerd, ligt de
oplossing voor de hand
4 belangrijke uitgangspunten afleiden uit het onderzoek en de theorie op dit terrein:
1. Het geven van duidelijke richtlijnen bij het identificeren van overeenkomsten en
verschillen aan leerlingen vergroot hun begrip van en hun vermogen kennis toe te passen;
geef de overeenkomsten en verschillen eenvoudig ‘weg’ aan de leerlingen, betekent niet dat
de instructie star of belerend moet zijn.
2. Leerlingen opdragen zelfstandig overeenkomsten en verschillen te identificeren, vergroot
hun begrip van en hun vermogen kennis toe te passen; leraargestuurde activiteiten leiden
tot homogenere conclusies van leerlingen, leerlinggestuurde activiteiten leiden tot meer
heterogene conclusies van leerlingen. Als de leraar variatie in het denken van de leerlingen
wil stimuleren -> leerlinggestuurde activ.
3. Het presenteren van overeenkomsten en verschillen in grafische of symbolische vorm
vergroot het begrip van leerlingen en hun vermogen kennis toe te passen; superchema’s
van overeenkomsten en verschillen vergroten het begrip van de leerstof bij de leerlingen.
4. De identificatie van overeenkomsten en verschillen kan op meerdere manieren tot stand
worden gebracht; wetenschappelijk onderzoek geeft aan dat vier verschillende vormen van
deze activiteit zeer effectief zijn:
Vergelijken; proces van identificeren van overeenkomsten en verschillen tussen
voorwerpen en begrippen
Classificeren; proces van indelen van voorwerpen die op elkaar lijken in categorieën
op basis van hun kenmerken
Creëren van metaforen; proces van identificeren van een algemeen of basispatroon
in een specifiek onderwerp dat totaal verschillend lijkt te zijn, maar wel hetzelfde
algemene patroon bezit
, Creëren van analogieën; proces van identificeren van verbanden tussen
begrippenparen – met andere woorden het identificeren van verbanden tussen
verbanden
Vergelijken verwijst naar het proces van identificeren van overeenkomsten en de term contrasteren
naar het proces van identificeren van verschillen. De meeste leraren verwijzen met vergelijken naar
beiden.
2.2 De praktijk bij het identificeren van overeenkomsten en verschillen
Vergelijken
Leraargestuurde vergelijkingsopdrachten
Leerlingen sterk gestructureerde opdrachten geven. Dat betekent dat de leraar de items identificeert
die de leerlingen met elkaar moeten vergelijken en de kernmerken waarop ze de vergelijking moeten
baseren. De leerlingen moeten naar bepaald type conclusies toewerken (wordt zelfs dwingend
opgelegd).
Leerlinggestuurde vergelijkingsopdrachten
Opdrachten waarbij de leerlingen de kenmerken kiezen waarmee de items met elkaar moeten
worden vergeleken, of waarbij de leerlingen zowel de te vergelijken items als de kenmerken
waarmee ze met elkaar moeten worden vergeleken, kiezen.
Superchema’s voor vergelijken
Venn diagram: visueel beeld van de overeenkomsten en verschillen tussen twee items.
Vergelijkingsmatrix: een gedetailleerdere benadering van een vergelijking dan het Venn-
diagram. De richtlijnen zijn iets preciezer bij een vergelijkingsmatrix
Classificeren
Leraargestuurde
classificatieopdrachten
Opdrachten waarbij de
leerlingen de te classificeren
elementen krijgen en de
categorieën waarin deze elementen moeten worden geclassificeerd. Gaat erom dat de items in
, de juiste categorie worden geplaatst en dat de leerlingen begrijpen waarom ze in die categorie
thuishoren.
Leerlinggestuurde classificatieopdrachten
Opdrachten waarbij de leerlingen de te classificeren items krijgen, maar zelf de categorieën
moeten bedenken. Daarnaast kan van leerlingen worden gevraagd om zowel de te classificeren
items als de categorieën waarin ze moeten worden ingedeeld zelf te bedenken.
Superschema’s voor classificeren
Omgekaderde tabel: geschikt als alle categorieën gelijk zijn in termen qua
informatieniveau
Bolletjesdiagram: wordt gebruikt als sommige categorieën algemener zijn dan andere
Metaforen
Bijvoorbeeld Liefde is als een Roos is een metafoor.
Letterlijk: Roos: de bloem heeft een heerlijke geur en voelt prettig aan, maar als je de doornen
aanraakt, kunnen ze je lelijk prikken.
Abstract: Iets is prachtig en je wilt er graag dichtbij zijn, maar als je te dichtbij komt, dan kun je
jezelf lelijk pijn doen.
Letterlijk: Liefde, maakt dat je gelukkig bent, maar degene van wie je houdt kan je uiteindelijk
pijn doen.
Alleen op abstract niveau blijken liefde en roos een verband te vertonen. Dus richten op het
abstracte verband tussen de elementen
Leraargestuurde metaforen
Metaforen waarbij de leraar het eerste deel van de metafoor en het abstracte verband geeft.
Deze structuur biedt een opstap waarop de leerlingen verder kunnen bouwen.
Leerlinggestuurde metafooropdrachten
Een deel van een metafoor krijgen de leerlingen aangebodene n hen wordt gevraagd om het
tweede deel te identificeren en het abstracte verband te beschrijven.
Superschema voor metaforen
belangrijkste aspect is dat twee elementen misschien letterlijke patronen hebben die enigszins
van elkaar verschillen maar een algemeen abstract patroon met elkaar delen. Leerlingen kunnen
door dit Superschema de elementen van een metafoor invullen, het letterlijke patroon voor ieder
element en het abstracte patroon dat hen verbindt.
Analogieën
Helpen ons te begrijpen hoe dingen die ogenschijnlijk van elkaar verschillen toch met elkaar te
vergelijkbaar zijn. Vergroot ons begrip op nieuwe informatie.
Bijv. warm:koud::nacht:dag (warm staat tot koud als nacht staat tot dag); warm en koud zijn
tegengestelde begrippen als nacht en dag
