Samenvatting ‘Grip op de groep’
Hoofdstuk 1
De groep
Er is sprake van een groep als er een gezamenlijk belang of taak is die samenwerking
vraagt. Dit kan ook heel goed een tweetal zijn. Zolang er maar sprake is van een
gezamenlijk belang.
Kenmerken van een groep hebben betrekking op:
1. Relaties
Leden van de groep krijgen en onderhouden relaties met elkaar. Er is sprake van iets
wat je bindt, het groepdoel.
2. Rollen
Groepsleden nemen ieder zijn eigen rol op zich in de groep. Welke rollen er ontstaan, de
ruimte krijgen om zich te tonen, hangt af van het feit of het een negatieve of positieve
groep is geworden.
3. Groepsnormen
Regels die de groep zelf opstelt en waarmee ze gaan functioneren. Zijn belangrijk en
van invloed op pedagogische relaties en de sfeer in de groep.
Formele en informele groepen
Formele groepen worden ingesteld door een organisatie of door personen met een
bepaalde functie zoals leerkrachten.
Informele groepen zijn groepen die min of meer spontaan ontstaan uit allerlei sociale
contacten, kan ontstaan uit de formele groep.
Subgroepen: groepen die binnen een grote groep ontstaan: formeel of informeel.
Subgroepen hebben hun eigen rollen, relaties en groepsnormen.
Piramide van Maslow (1954)
5 lagen:
1. Fysiologische behoeften: eten, drinken, kleding, onderdak e.d.. Vooral het gezin
als groep voldoet aan deze behoefte.
2. Zekerheid/veiligheid: naast het gezin biedt de groep leeftijdsgenoten deze
geborgenheid. Groep biedt zekerheid, er zijn vaste normen die moeilijk zijn te
beïnvloeden als de groep is gevormd. Daarnaast geeft het feit dat rollen vast
staan zekerheid.
3. Sociale acceptatie: ook weggelegd voor de groep, je hoort erbij, bent lid van de
groep.
, 4. Waardering
5. Zelfrealisatie
Wanneer er in voldoende mate voorzien is van de behoefte aan de eerste drie laten, kan
de groep voorzien aan de behoeft aan de vierde laag. Kinderen die hier niet aan toe zijn,
oefenen geen invloed uit op de groep en vinden het al geweldig dat ze worden
geaccepteerd.
Groepen kunnen ook voorzien aan behoefte van zelfrealisatie bijv.
Verantwoordelijkheden nemen, helpen met bepaalde leerstof.
Adaptief onderwijs
Omgaan met verschillen tussen leerlingen, ll staat centraal. Om tot leren te komen zal
eerst aan basisbehoefte moeten worden voorzien:
1. competentie: geloof en plezier in eigen kunnen
2. autonomie: iets kunnen zonder hulp van anderen
3. relatie: gevoel dat anderen je waarderen en met je om willen gaan
Als aan deze drie voorwaarden wordt voldaan, ontstaat een positief zelfbeeld bij kind.
Wil ll zich competent voelen, heeft dit ook met groep te maken. Geloof en plezier in
eigen kunnen, krijgen een betere kans als ll in groep wordt geaccepteerd en
gewaardeerd.
Het gevoel dat anderen met je willen omgaan en je waarderen (relatie), hebben te
maken met de groep.
Wanneer een groep iets zelfstandig kan ondernemen is die een tussenstap naar
individuele autonomie.
Hoofdstuk 2 De positieve groep
Er is sprake van een positieve groep wanneer er groepsnormen zijn die onze
maatschappij als positief ervaart. Er kan worden gedacht aan waarden en normen zoals
respect voor elkaar, samenwerken, omgaan met verschillen.
Kenmerken van een positieve groep zijn:
1. leden zijn eensgezind en gemotiveerd om groepsdoelen te halen. Kinderen
hebben er plezier in om samen dingen te doen en het bereiken van een doel
geeft een positief gevoel.
2. Groepsleden voelen zich medeverantwoordelijk voor de eigen groep
3. Leden tonen respect voor de mening en het karakter van een ander groepslid
4. Groepsleden zijn bereid tot samenwerking.
Bovenstaande kenmerken kunnen zowel optreden in een grote groep als in subgroepen.
, Rollen in een positieve groep
Ieder kind vervult in de groep een of meer rollen. In een positieve groep krijgen kinderen
de ruimte om die rol (of rollen) die ze van nature het meest liggen ook te vervullen
We maken in een groep onderscheid tussen leidinggevenden en overige groepsleden.
De positieve groep kent de volgende zeven rollen:
Leidinggevenden:
1. Gezagsdrager: bewaakt het groepsdoel,kan dingen bepalen zolang hij zich houdt
aan gevestigde opvattingen binnen de groep
2. sociaal werker: heeft interesse in mensen en het welzijn van groepsleden.
Bewaakt de sfeer in de groep. Heeft wel gezag in groep maar niet het hoogste.
Wordt gebruikt voor het aanbieden van compromissen.
3. Organisator: regelaar, geeft direct leiding aan de groep, zorgt ervoor dat
hiërarchie in stand wordt gehouden.
Overige groepsleden
4. Verkenner: nemen initiatief op het moment dat duidelijk is wat de bedoeling is.
5. Volger: is trouw aan wat hem wordt gevraagd.
6. Appellant: appelleert aan gevoelens van mededogen en zorgzaamheid door bijv.
Verdrietige situatie, handicap. Deze rol doet een groot beroep op
groepsverantwoordelijkheid.
7. Joker: zorgt voor relativering in de groep, voorkomt dat zaken te serieus worden
genomen en uit de hand lopen.
Invloed op leer- en leefklimaat
(zie adaptief onderwijs hfst 1)
Een positieve groep lijkt een positieve randvoorwaarde te zijn voor effectief onderwijs; lkr
heeft de mogelijkheid om allerlei didactische en pedagogische doelen te halen met
behulp van de groep, de ll zijn bereid elkaar te helpen.
Hoofdstuk 3, Negatieve groep
In een negatieve groep heersen normen die in onze maatschappij als negatief worden
gezien (bijv. Pesten, kleineren en strijden om macht).
Vier kenmerken negatieve groep:
1. Continue strijd om het doel/harmonie ontbreekt
Door strijd om doel is groep los zand, geen saamhorigheid en harmonie
Er zijn altijd leden die bestaande doelen omver willen werpen en een ander doel voorop
willen stellen. Hierdoor onrust en weinig taakgerichtheid.
Leider probeert de groep bijeen te houden door negatief doel op te leggen.
2. Leden niet medeverantwoordelijk
Hoofdstuk 1
De groep
Er is sprake van een groep als er een gezamenlijk belang of taak is die samenwerking
vraagt. Dit kan ook heel goed een tweetal zijn. Zolang er maar sprake is van een
gezamenlijk belang.
Kenmerken van een groep hebben betrekking op:
1. Relaties
Leden van de groep krijgen en onderhouden relaties met elkaar. Er is sprake van iets
wat je bindt, het groepdoel.
2. Rollen
Groepsleden nemen ieder zijn eigen rol op zich in de groep. Welke rollen er ontstaan, de
ruimte krijgen om zich te tonen, hangt af van het feit of het een negatieve of positieve
groep is geworden.
3. Groepsnormen
Regels die de groep zelf opstelt en waarmee ze gaan functioneren. Zijn belangrijk en
van invloed op pedagogische relaties en de sfeer in de groep.
Formele en informele groepen
Formele groepen worden ingesteld door een organisatie of door personen met een
bepaalde functie zoals leerkrachten.
Informele groepen zijn groepen die min of meer spontaan ontstaan uit allerlei sociale
contacten, kan ontstaan uit de formele groep.
Subgroepen: groepen die binnen een grote groep ontstaan: formeel of informeel.
Subgroepen hebben hun eigen rollen, relaties en groepsnormen.
Piramide van Maslow (1954)
5 lagen:
1. Fysiologische behoeften: eten, drinken, kleding, onderdak e.d.. Vooral het gezin
als groep voldoet aan deze behoefte.
2. Zekerheid/veiligheid: naast het gezin biedt de groep leeftijdsgenoten deze
geborgenheid. Groep biedt zekerheid, er zijn vaste normen die moeilijk zijn te
beïnvloeden als de groep is gevormd. Daarnaast geeft het feit dat rollen vast
staan zekerheid.
3. Sociale acceptatie: ook weggelegd voor de groep, je hoort erbij, bent lid van de
groep.
, 4. Waardering
5. Zelfrealisatie
Wanneer er in voldoende mate voorzien is van de behoefte aan de eerste drie laten, kan
de groep voorzien aan de behoeft aan de vierde laag. Kinderen die hier niet aan toe zijn,
oefenen geen invloed uit op de groep en vinden het al geweldig dat ze worden
geaccepteerd.
Groepen kunnen ook voorzien aan behoefte van zelfrealisatie bijv.
Verantwoordelijkheden nemen, helpen met bepaalde leerstof.
Adaptief onderwijs
Omgaan met verschillen tussen leerlingen, ll staat centraal. Om tot leren te komen zal
eerst aan basisbehoefte moeten worden voorzien:
1. competentie: geloof en plezier in eigen kunnen
2. autonomie: iets kunnen zonder hulp van anderen
3. relatie: gevoel dat anderen je waarderen en met je om willen gaan
Als aan deze drie voorwaarden wordt voldaan, ontstaat een positief zelfbeeld bij kind.
Wil ll zich competent voelen, heeft dit ook met groep te maken. Geloof en plezier in
eigen kunnen, krijgen een betere kans als ll in groep wordt geaccepteerd en
gewaardeerd.
Het gevoel dat anderen met je willen omgaan en je waarderen (relatie), hebben te
maken met de groep.
Wanneer een groep iets zelfstandig kan ondernemen is die een tussenstap naar
individuele autonomie.
Hoofdstuk 2 De positieve groep
Er is sprake van een positieve groep wanneer er groepsnormen zijn die onze
maatschappij als positief ervaart. Er kan worden gedacht aan waarden en normen zoals
respect voor elkaar, samenwerken, omgaan met verschillen.
Kenmerken van een positieve groep zijn:
1. leden zijn eensgezind en gemotiveerd om groepsdoelen te halen. Kinderen
hebben er plezier in om samen dingen te doen en het bereiken van een doel
geeft een positief gevoel.
2. Groepsleden voelen zich medeverantwoordelijk voor de eigen groep
3. Leden tonen respect voor de mening en het karakter van een ander groepslid
4. Groepsleden zijn bereid tot samenwerking.
Bovenstaande kenmerken kunnen zowel optreden in een grote groep als in subgroepen.
, Rollen in een positieve groep
Ieder kind vervult in de groep een of meer rollen. In een positieve groep krijgen kinderen
de ruimte om die rol (of rollen) die ze van nature het meest liggen ook te vervullen
We maken in een groep onderscheid tussen leidinggevenden en overige groepsleden.
De positieve groep kent de volgende zeven rollen:
Leidinggevenden:
1. Gezagsdrager: bewaakt het groepsdoel,kan dingen bepalen zolang hij zich houdt
aan gevestigde opvattingen binnen de groep
2. sociaal werker: heeft interesse in mensen en het welzijn van groepsleden.
Bewaakt de sfeer in de groep. Heeft wel gezag in groep maar niet het hoogste.
Wordt gebruikt voor het aanbieden van compromissen.
3. Organisator: regelaar, geeft direct leiding aan de groep, zorgt ervoor dat
hiërarchie in stand wordt gehouden.
Overige groepsleden
4. Verkenner: nemen initiatief op het moment dat duidelijk is wat de bedoeling is.
5. Volger: is trouw aan wat hem wordt gevraagd.
6. Appellant: appelleert aan gevoelens van mededogen en zorgzaamheid door bijv.
Verdrietige situatie, handicap. Deze rol doet een groot beroep op
groepsverantwoordelijkheid.
7. Joker: zorgt voor relativering in de groep, voorkomt dat zaken te serieus worden
genomen en uit de hand lopen.
Invloed op leer- en leefklimaat
(zie adaptief onderwijs hfst 1)
Een positieve groep lijkt een positieve randvoorwaarde te zijn voor effectief onderwijs; lkr
heeft de mogelijkheid om allerlei didactische en pedagogische doelen te halen met
behulp van de groep, de ll zijn bereid elkaar te helpen.
Hoofdstuk 3, Negatieve groep
In een negatieve groep heersen normen die in onze maatschappij als negatief worden
gezien (bijv. Pesten, kleineren en strijden om macht).
Vier kenmerken negatieve groep:
1. Continue strijd om het doel/harmonie ontbreekt
Door strijd om doel is groep los zand, geen saamhorigheid en harmonie
Er zijn altijd leden die bestaande doelen omver willen werpen en een ander doel voorop
willen stellen. Hierdoor onrust en weinig taakgerichtheid.
Leider probeert de groep bijeen te houden door negatief doel op te leggen.
2. Leden niet medeverantwoordelijk
