College 1: Juridisch ouderschap en gezag
Hoofdstuk 2: De ouders van de jeugdige
2.1 Inleiding
Binnen het burgerlijk recht neemt het personen- en familierecht een bijzondere plaats in
omdat er in dit onderdeel geen zakelijke, maar familierechtelijke relaties worden
beschreven. Een familierechtelijke relatie -> is een juridische relatie tussen gezins- of
familieleden waaruit rechten en plichten ontstaan.
Er word een onderscheid gemaakt tussen het juridische ouderschap en gezag. Degene met
het gezag is voornamelijk degene met wie je afspraken moet maken en van wie je
toestemming moet krijgen. Juridisch ouderschap (-> wie is er volgens de wet de vader en
moeder? Regels over afstamming) is iets anders dan gezag (-> formele zeggenschap over de
minderjarige (mija)).
Het volgende rijtje staat in de volgorde van het minst naar het meeste zeggenschap over het
kind:
- Biologisch
- Juridisch
- Gezag
2.2 Juridische moeder
De moeder is volgens de wet de vrouw die het kind ter wereld brengt (of het kind adopteert
maar hier komen we later op terug).
Het Burgerlijk Wetboek kent draagmoederschap niet. Dus als een draagmoeder het kind
krijgt (die biologisch niet van haar is) is het volgens de wet haar kind en is zij juridisch
moeder. De draagmoeder zal dan eerst door de rechtbank uit haar gezag moet worden
ontheven. Daarna kan de wensmoeder het kind adopteren. Dus -> ontheffingsverzoek ->
voogdij -> adoptie.
2.3 Juridische vader
Volgens het BW is de vader de man:
- Die bij de geboorte van het kind met de moeder getrouwd is
Baart een vrouw een kind dan word haar man automatisch de juridische vader. Dit is
natuurlijk niet altijd het geval en daarom kunnen de man de vrouw en het kind de rechtbank
verzoeken het vaderschap dat door een huwelijk is ontstaan te ontkennen. Voorwaarde
hiervoor is dat er moet worden aangetoond dat hij ook echt niet de biologische vader is
(door middel van bijvoorbeeld een DNA test).
- Die het kind heeft erkend
Erkenning is alleen mogelijk als een jeugdige nog geen juridisch vader heeft (ook al is deze
overleden). Bij de vraag naar het juridisch vaderschap gaat het erom van wie de jeugdige
afstamt, waar zijn historische wortels liggen. Alleen in die gevallen waarin geen juridische
vader kan worden aangewezen, is er ruimte voor een man om door erkenning het juridisch
vaderschap op zich te nemen. Bij erkenning gaat het om de juridische daad: de man schept
,door erkenning een familierechtelijke relatie tussen hem en de jeugdige. Na de erkenning is
de erkenner de juridische vader van de jeugdige ook al is in werkelijkheid een andere man de
biologische vader.
Voor de erkenning van een jeugdige tot 16 jaar heeft de man toestemming van de moeder
nodig. Is de jeugdige tussen de 12 en de 16 dan moeten moeder en jeugdige beiden
toestemming geven. Als de jeugdige boven de 16 is, is alleen zijn toestemming nodig.
Erkenning is niet mogelijk: door een man die vanwege te nauwe verwantschap geen huwelijk
met de moeder zou mogen sluiten (familie), als de man nog geen 16 jaar is, door een man
die met een andere vrouw is getrouwd, door een man die onder curatele staat (tenzij hij
toestemming heeft van de kantonrechter) of als de jeugdige al twee ouders heeft.
- Van wie door de rechter het vaderschap is vastgesteld
Bij erkenning gaat het om een man die vrijwillig een vader-kind relatie aangaat, bij de
gerechtelijke vaststelling van het vaderschap legt de rechter het juridisch vaderschap aan de
verwekker op. Van deze mogelijkheid kan ook gebruik worden gemaakt als een man overlijd
voordat hij het kind heeft erkend of als een verwekker weigert om zijn kind te erkennen.
Een man kan niet zelf om gerechtelijke vaststelling van het vaderschap vragen, alleen de
moeder en het kind hebben dit recht.
- Die de jeugdige heeft geadopteerd
Ontstaan ouderschap samengevat:
2.4 Adoptie
Na de rechterlijke uitspraak over de adoptie worden de adoptief ouders de juridische
ouders van de jeugdige. Gelijktijdig worden de juridische banden met de oorspronkelijke
ouders verbroken.
Tegenwoordig meer interlandse adoptie dan adoptie van Nederlandse kinderen.
De adoptieprocedure:
- Gezinsonderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming (nadat ouders een verzoek
hebben ingediend bij het ministerie van Justitie)
- Voorlichtingscursus
- Beginseltoestemming (toestemming van de minister)
- Bemiddeling (door een door de overheid erkend bemiddelingsbureau)
, Voorwaarden voor adoptie:
- Algemene voorwaarden. Om te beginnen is adoptie alleen mogelijk als de adoptie in het
kennelijk belang is van de jeugdige. En als de eigen ouders hem niets (meer) in hun ouderrol
te bieden hebben.
- Voorwaarden adoptiekind. Een jeugdige kan alleen worden geadopteerd als hij op het
moment van het adoptieverzoek minderjarig is. Als de jeugdige 12 jaar of ouder is moet de
rechter naar zijn mening over de adoptie vragen en als de rechter vaststelt dat de jeugdige
bezwaar heeft tegen de adoptie dan gaat het niet door. En grootouders kunnen hun
kleinkind niet adopteren.
- Voorwaarden biologische ouders. De adoptie gaat niet door als de biologische ouders
bezwaar maken tegen de adoptie (behalve als er mishandeling etc. aan de hand is). En de
moeder moet minstens 16 jaar oud zijn en niet meer het gezag over haar kind uitoefenen.
- Voorwaarden adoptiefouders. Moeten minstens 18 jaar zijn dan het kind dat zij willen
adopteren.
- Voorwaarden in de Wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie. De adoptiefouders
mogen nog geen 42 jaar oud zijn en er mag niet meer dan 40 jaar leeftijdsverschil tussen de
jeugdige en de adoptiefouders zitten. In principe moet de jeugdige onder de 6 jaar zijn.
We spreken van partneradoptie als de partner van de ouder de jeugdige adopteert.
Het geadopteerde kind kan vanaf zijn 20e tot zijn 23e bij de rechtbank een verzoek indienen
om de adoptie te herroepen.
Samengevat:
Bij geboorte binnen huwelijk van een man en een vrouw heeft het kind automatisch twee
juridische ouders. Bij andere samenlevingsvormen is alleen de moeder automatisch juridisch
ouder en de vader moet er wat voor doen om juridisch vader te worden.
Als vader juridisch vader is heeft hij nog geen gezag. Dit moet apart bij de rechtbank worden
aangevraagd.
Kind heeft automatisch achternaam van moeder maar bij erkenning van kind door vader kan
kind ook achternaam van vader krijgen.
2.5 Gevolgen van het ouderschap
Welke gevolgen verbind de wet aan het ouderschap? Met andere woorden wat betekent het
juridisch als een man of een vrouw juridisch ouder worden?:
- Erfrecht
- Naamrecht
- Nationaliteit
- Onderhoudsplicht
- Recht op omgang
- Recht op belangrijke informatie
- Mogelijkheid gezag aanvragen (Gezag wil zeggen dat de ouders hun kind mogen opvoeden
en zeggenschap over hem hebben)
Hoofdstuk 2: De ouders van de jeugdige
2.1 Inleiding
Binnen het burgerlijk recht neemt het personen- en familierecht een bijzondere plaats in
omdat er in dit onderdeel geen zakelijke, maar familierechtelijke relaties worden
beschreven. Een familierechtelijke relatie -> is een juridische relatie tussen gezins- of
familieleden waaruit rechten en plichten ontstaan.
Er word een onderscheid gemaakt tussen het juridische ouderschap en gezag. Degene met
het gezag is voornamelijk degene met wie je afspraken moet maken en van wie je
toestemming moet krijgen. Juridisch ouderschap (-> wie is er volgens de wet de vader en
moeder? Regels over afstamming) is iets anders dan gezag (-> formele zeggenschap over de
minderjarige (mija)).
Het volgende rijtje staat in de volgorde van het minst naar het meeste zeggenschap over het
kind:
- Biologisch
- Juridisch
- Gezag
2.2 Juridische moeder
De moeder is volgens de wet de vrouw die het kind ter wereld brengt (of het kind adopteert
maar hier komen we later op terug).
Het Burgerlijk Wetboek kent draagmoederschap niet. Dus als een draagmoeder het kind
krijgt (die biologisch niet van haar is) is het volgens de wet haar kind en is zij juridisch
moeder. De draagmoeder zal dan eerst door de rechtbank uit haar gezag moet worden
ontheven. Daarna kan de wensmoeder het kind adopteren. Dus -> ontheffingsverzoek ->
voogdij -> adoptie.
2.3 Juridische vader
Volgens het BW is de vader de man:
- Die bij de geboorte van het kind met de moeder getrouwd is
Baart een vrouw een kind dan word haar man automatisch de juridische vader. Dit is
natuurlijk niet altijd het geval en daarom kunnen de man de vrouw en het kind de rechtbank
verzoeken het vaderschap dat door een huwelijk is ontstaan te ontkennen. Voorwaarde
hiervoor is dat er moet worden aangetoond dat hij ook echt niet de biologische vader is
(door middel van bijvoorbeeld een DNA test).
- Die het kind heeft erkend
Erkenning is alleen mogelijk als een jeugdige nog geen juridisch vader heeft (ook al is deze
overleden). Bij de vraag naar het juridisch vaderschap gaat het erom van wie de jeugdige
afstamt, waar zijn historische wortels liggen. Alleen in die gevallen waarin geen juridische
vader kan worden aangewezen, is er ruimte voor een man om door erkenning het juridisch
vaderschap op zich te nemen. Bij erkenning gaat het om de juridische daad: de man schept
,door erkenning een familierechtelijke relatie tussen hem en de jeugdige. Na de erkenning is
de erkenner de juridische vader van de jeugdige ook al is in werkelijkheid een andere man de
biologische vader.
Voor de erkenning van een jeugdige tot 16 jaar heeft de man toestemming van de moeder
nodig. Is de jeugdige tussen de 12 en de 16 dan moeten moeder en jeugdige beiden
toestemming geven. Als de jeugdige boven de 16 is, is alleen zijn toestemming nodig.
Erkenning is niet mogelijk: door een man die vanwege te nauwe verwantschap geen huwelijk
met de moeder zou mogen sluiten (familie), als de man nog geen 16 jaar is, door een man
die met een andere vrouw is getrouwd, door een man die onder curatele staat (tenzij hij
toestemming heeft van de kantonrechter) of als de jeugdige al twee ouders heeft.
- Van wie door de rechter het vaderschap is vastgesteld
Bij erkenning gaat het om een man die vrijwillig een vader-kind relatie aangaat, bij de
gerechtelijke vaststelling van het vaderschap legt de rechter het juridisch vaderschap aan de
verwekker op. Van deze mogelijkheid kan ook gebruik worden gemaakt als een man overlijd
voordat hij het kind heeft erkend of als een verwekker weigert om zijn kind te erkennen.
Een man kan niet zelf om gerechtelijke vaststelling van het vaderschap vragen, alleen de
moeder en het kind hebben dit recht.
- Die de jeugdige heeft geadopteerd
Ontstaan ouderschap samengevat:
2.4 Adoptie
Na de rechterlijke uitspraak over de adoptie worden de adoptief ouders de juridische
ouders van de jeugdige. Gelijktijdig worden de juridische banden met de oorspronkelijke
ouders verbroken.
Tegenwoordig meer interlandse adoptie dan adoptie van Nederlandse kinderen.
De adoptieprocedure:
- Gezinsonderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming (nadat ouders een verzoek
hebben ingediend bij het ministerie van Justitie)
- Voorlichtingscursus
- Beginseltoestemming (toestemming van de minister)
- Bemiddeling (door een door de overheid erkend bemiddelingsbureau)
, Voorwaarden voor adoptie:
- Algemene voorwaarden. Om te beginnen is adoptie alleen mogelijk als de adoptie in het
kennelijk belang is van de jeugdige. En als de eigen ouders hem niets (meer) in hun ouderrol
te bieden hebben.
- Voorwaarden adoptiekind. Een jeugdige kan alleen worden geadopteerd als hij op het
moment van het adoptieverzoek minderjarig is. Als de jeugdige 12 jaar of ouder is moet de
rechter naar zijn mening over de adoptie vragen en als de rechter vaststelt dat de jeugdige
bezwaar heeft tegen de adoptie dan gaat het niet door. En grootouders kunnen hun
kleinkind niet adopteren.
- Voorwaarden biologische ouders. De adoptie gaat niet door als de biologische ouders
bezwaar maken tegen de adoptie (behalve als er mishandeling etc. aan de hand is). En de
moeder moet minstens 16 jaar oud zijn en niet meer het gezag over haar kind uitoefenen.
- Voorwaarden adoptiefouders. Moeten minstens 18 jaar zijn dan het kind dat zij willen
adopteren.
- Voorwaarden in de Wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie. De adoptiefouders
mogen nog geen 42 jaar oud zijn en er mag niet meer dan 40 jaar leeftijdsverschil tussen de
jeugdige en de adoptiefouders zitten. In principe moet de jeugdige onder de 6 jaar zijn.
We spreken van partneradoptie als de partner van de ouder de jeugdige adopteert.
Het geadopteerde kind kan vanaf zijn 20e tot zijn 23e bij de rechtbank een verzoek indienen
om de adoptie te herroepen.
Samengevat:
Bij geboorte binnen huwelijk van een man en een vrouw heeft het kind automatisch twee
juridische ouders. Bij andere samenlevingsvormen is alleen de moeder automatisch juridisch
ouder en de vader moet er wat voor doen om juridisch vader te worden.
Als vader juridisch vader is heeft hij nog geen gezag. Dit moet apart bij de rechtbank worden
aangevraagd.
Kind heeft automatisch achternaam van moeder maar bij erkenning van kind door vader kan
kind ook achternaam van vader krijgen.
2.5 Gevolgen van het ouderschap
Welke gevolgen verbind de wet aan het ouderschap? Met andere woorden wat betekent het
juridisch als een man of een vrouw juridisch ouder worden?:
- Erfrecht
- Naamrecht
- Nationaliteit
- Onderhoudsplicht
- Recht op omgang
- Recht op belangrijke informatie
- Mogelijkheid gezag aanvragen (Gezag wil zeggen dat de ouders hun kind mogen opvoeden
en zeggenschap over hem hebben)
