Centraal Zenuwstelsel 130 – Kind en neonaat
Inhoudsopgave
1. Anatomie............................................................................................................................................................. 3
1.1. Hersenvliezen............................................................................................................................................... 4
1.2. Cerebrum...................................................................................................................................................... 4
1.2.1. Cortex (hersenschors)................................................................................................................................... 4
1.2.2. Hersenkwabben............................................................................................................................................. 5
1.3. Diencephalon (tussenhersenen)................................................................................................................... 5
1.4. Hersenstam................................................................................................................................................... 6
1.4.1. Mesencephalon (middenhersenen)...............................................................................................................6
1.4.2. Pons (brug).................................................................................................................................................... 6
1.4.3 Medulla oblongata (verlengde merg)..............................................................................................................6
1.5. Cerebellum (kleine hersenen)....................................................................................................................... 7
1.6. Bloedvoorziening........................................................................................................................................... 7
1.6.1. Cirkel van Willis............................................................................................................................................. 8
1.6.2. Veneuze terugkeer........................................................................................................................................ 8
1.7. Liquor............................................................................................................................................................ 8
2. Embryologie........................................................................................................................................................ 8
2.1. Intra-uteriene ontwikkeling............................................................................................................................ 9
2.1.1. Neurale buisdefecten................................................................................................................................... 10
2.2. Vaatstelsel................................................................................................................................................... 11
2.2.1. Hersencirculatie........................................................................................................................................... 12
3. Neurologische aandoeningen........................................................................................................................... 12
3.1. PVL............................................................................................................................................................. 12
3.2. Bloedingen.................................................................................................................................................. 13
3.2.1. Intraventriculaire Hemooraige (IVH)............................................................................................................13
3.2.2. Post Hemoragische Ventrikel Dilatatie (PHVD)...........................................................................................13
3.3. Convulsies................................................................................................................................................... 13
3.4. Asfyxie, hypoxisch-ischemische encefalopathie.........................................................................................13
3.5. Neonatale stroke......................................................................................................................................... 15
3.6. Neonataal Abstinentie Syndroom (NAS).....................................................................................................16
4. Onderzoek van de hersenen............................................................................................................................. 16
4.1. Sarnat-score................................................................................................................................................ 16
4.2. Thompson-score......................................................................................................................................... 16
4.3. Echo-encefalografie.................................................................................................................................... 16
4.4. Beeldvormende technieken......................................................................................................................... 16
5. Afweersysteem................................................................................................................................................. 17
5.1. Specifieke en niet-specifieke afweer...........................................................................................................18
5.1.1. Aspecifiek / niet-specifieke afweer..............................................................................................................18
,5.1.2. Specifieke / verworven afweer..................................................................................................................... 18
6. Congenitale / perinatale infecties...................................................................................................................... 19
6.1. Toxoplasmose............................................................................................................................................. 19
6.2. Rubella........................................................................................................................................................ 20
6.3. Cytomegalievirus (CMV)............................................................................................................................. 20
6.4. Herpes Simplex Virus (HSV)....................................................................................................................... 21
6.5. Syfilis/Lues.................................................................................................................................................. 21
7. Post- en perinatale infecties.............................................................................................................................. 23
7.1. Stafylokokkeninfecties................................................................................................................................. 23
7.2. Pneumonie.................................................................................................................................................. 23
7.3. Sepsis neonatorum..................................................................................................................................... 23
7.3.1. Bèta-hemolytische streptokokken groep B (GBS).......................................................................................23
7.3.2. Escherichia coli............................................................................................................................................ 23
7.3.3. Listeria monocytogenes............................................................................................................................... 24
7.4. Antibiotica.................................................................................................................................................... 24
8. Pijn.................................................................................................................................................................... 24
8.1. Gedragsmatige, fysiologische en hormonale reacties bij neonaten............................................................24
8.2. Pijngeleiding en pijnreceptoren in het CZS.................................................................................................25
8.2.1. Pijngeleiding en pijnreceptoren bij neonaten...............................................................................................25
8.3. Pijnscores.................................................................................................................................................... 25
8.4. Pijnbestrijding.............................................................................................................................................. 25
8.4.1. Medicamenteuze pijnbestrijding.................................................................................................................. 26
8.4.2. Niet-medicamenteuze pijnbestrijding...........................................................................................................26
2
, 1. Anatomie
Het zenuwstelsel is een orgaansysteem wat een coördinerende rol speelt bij verschillende handelingen. Dit
orgaansysteem ontvangt prikkels van zowel het inwendige als het uitwendige milieu via zintuigen, integreert
deze informatie en coördineert op zijn beurt gewilde en ongewilde reactie van vele andere orgaanstelsels.
Anatomisch gezien kan het zenuwstelsel in 2 grote delen worden onderverdeeld: het centrale zenuwstelsel
(CZS) en het perifere zenuwstelsel (PZS).
Het CZS bestaat uit een tweetal grote structuren: het ruggenmerg en de hersenen. In het CZS vindt de
verwerking van sensorische informatie plaats en worden impulsen doorgegeven naar spieren. In de hersenen
bevinden zich uiteraard ook nog hogere functies, zoals intelligentie, emoties en het geheugen. Binnen het CZS
kunnen 4 onderdelen worden onderscheiden:
1. Cerebrum (grote hersenen) Informatie – Denken – Abstractie - Motoriek
2. Cerebellum (kleine hersenen) Fijne motoriek – Evenwicht
3. Hersenstam + medulla oblongata Vitale functies – Evenwicht – Primaire emoties
4. Ruggenmerg + cauda enquina Motorische automatiek - Reflexen
Het PZS bestaat uit de uitlopers van de zenuwcellen die binnen het CZS liggen. Ze vormen de
verbindingen/communicatie/prikkeloverdracht met de organen die onder controle staan van het
zenuwstelsel (spieren, klieren) of met organen die van buiten of binnen het lichaam af sifnalen doorgeven aan
het zenuwstelsel (zintuigen, sensibiliteit). Het PZS omvat al het zenuwweefsel buiten het CZS. Het bestaat uit
12 paar hersenzenuwen, perifere zenuwen en 30 paar ruggenmergzenuwen (uitlopers naar de linker en rechter
lichaamshelft).
Het zenuwstelsel is opgedeeld in 2 groepen: het perifere
zenuwstelsel en het centrale zenuwstelsel. Informatie komt
het PZS binnen via sensorische zenuwvezels, de afferente
vezels. Na de informatieverwerking in het CZS worden deze
impulsen door de motorische vezels, de efferente vezels,
naar de doelorganen gestuurd. Voordat deze output de
doelorganen bereikt, moet er eerst een fysiologische
tweedeling worden gemaakt tussen het somatische
zenuwstelsel (SZS) (willekeurig/bewust) en het autonome
zenuwstelsel (AZS) (onwillekeurig/onbewust).
Het somatische zenuwstelsel is betrokken bij het aansturen
van de skeletspieren. Dit houdt in dat alle bewuste
bewegingen die wij maken aangestuurd worden vanuit het
somatische zenuwstelsel.
Het autonome zenuwstelsel zorgt voor de aansturing van
een hele andere groep spieren, waar wij geen bewuste controle over hebben. Het autonome zenuwstelsel zorgt
namelijk voor de automatische, onwillekeurige regulering van gladspierweefsel, zoals hartspierweefsel,
klierwerking en vetweefsel. Het autonome zenuwstelsel is ook opgedeeld in 2 mechanismen:
Sympathische zenuwstelsel (fight or flight) het sympathische zenuwstelsel brengt het lichaam in
actiestand, fight or flight. Het zorgt er dan bijv. ook voor dat er in een situatie waarin plotseling inspanning
gevraagd wordt, het lichaam deze inspanning ook kan leveren. Het zal de hartslag verhogen, de spijsvertering
stopzetten, de glucosespiegel laten stijgen etc. De sympathische aansturing gebeurt via afdalende
zenuwbanen vanuit de hypothalamus regio naar het ruggenmerg.
Parasympatische zenuwstelsel (rest and digest) het parasympatische zenuwstelsel brengt het lichaam
in een ruststand, rest and digest. Zo zorgt het bijv. voor een vertraagde hartslag als iemand rustig televisie
kijkt. De voedselvertering wordt gestimuleerd en er worden ook meer voedingsstoffen opgenomen. De
parasympatische aansturing gebeurt via de nervus vagus, welke ontspringt in het verlengde merg.
Motorisch = beweging en spraak.
Sensorisch = zintuiglijke waarneming (zien, horen, voelen).
Witte en grijze stof
3
Inhoudsopgave
1. Anatomie............................................................................................................................................................. 3
1.1. Hersenvliezen............................................................................................................................................... 4
1.2. Cerebrum...................................................................................................................................................... 4
1.2.1. Cortex (hersenschors)................................................................................................................................... 4
1.2.2. Hersenkwabben............................................................................................................................................. 5
1.3. Diencephalon (tussenhersenen)................................................................................................................... 5
1.4. Hersenstam................................................................................................................................................... 6
1.4.1. Mesencephalon (middenhersenen)...............................................................................................................6
1.4.2. Pons (brug).................................................................................................................................................... 6
1.4.3 Medulla oblongata (verlengde merg)..............................................................................................................6
1.5. Cerebellum (kleine hersenen)....................................................................................................................... 7
1.6. Bloedvoorziening........................................................................................................................................... 7
1.6.1. Cirkel van Willis............................................................................................................................................. 8
1.6.2. Veneuze terugkeer........................................................................................................................................ 8
1.7. Liquor............................................................................................................................................................ 8
2. Embryologie........................................................................................................................................................ 8
2.1. Intra-uteriene ontwikkeling............................................................................................................................ 9
2.1.1. Neurale buisdefecten................................................................................................................................... 10
2.2. Vaatstelsel................................................................................................................................................... 11
2.2.1. Hersencirculatie........................................................................................................................................... 12
3. Neurologische aandoeningen........................................................................................................................... 12
3.1. PVL............................................................................................................................................................. 12
3.2. Bloedingen.................................................................................................................................................. 13
3.2.1. Intraventriculaire Hemooraige (IVH)............................................................................................................13
3.2.2. Post Hemoragische Ventrikel Dilatatie (PHVD)...........................................................................................13
3.3. Convulsies................................................................................................................................................... 13
3.4. Asfyxie, hypoxisch-ischemische encefalopathie.........................................................................................13
3.5. Neonatale stroke......................................................................................................................................... 15
3.6. Neonataal Abstinentie Syndroom (NAS).....................................................................................................16
4. Onderzoek van de hersenen............................................................................................................................. 16
4.1. Sarnat-score................................................................................................................................................ 16
4.2. Thompson-score......................................................................................................................................... 16
4.3. Echo-encefalografie.................................................................................................................................... 16
4.4. Beeldvormende technieken......................................................................................................................... 16
5. Afweersysteem................................................................................................................................................. 17
5.1. Specifieke en niet-specifieke afweer...........................................................................................................18
5.1.1. Aspecifiek / niet-specifieke afweer..............................................................................................................18
,5.1.2. Specifieke / verworven afweer..................................................................................................................... 18
6. Congenitale / perinatale infecties...................................................................................................................... 19
6.1. Toxoplasmose............................................................................................................................................. 19
6.2. Rubella........................................................................................................................................................ 20
6.3. Cytomegalievirus (CMV)............................................................................................................................. 20
6.4. Herpes Simplex Virus (HSV)....................................................................................................................... 21
6.5. Syfilis/Lues.................................................................................................................................................. 21
7. Post- en perinatale infecties.............................................................................................................................. 23
7.1. Stafylokokkeninfecties................................................................................................................................. 23
7.2. Pneumonie.................................................................................................................................................. 23
7.3. Sepsis neonatorum..................................................................................................................................... 23
7.3.1. Bèta-hemolytische streptokokken groep B (GBS).......................................................................................23
7.3.2. Escherichia coli............................................................................................................................................ 23
7.3.3. Listeria monocytogenes............................................................................................................................... 24
7.4. Antibiotica.................................................................................................................................................... 24
8. Pijn.................................................................................................................................................................... 24
8.1. Gedragsmatige, fysiologische en hormonale reacties bij neonaten............................................................24
8.2. Pijngeleiding en pijnreceptoren in het CZS.................................................................................................25
8.2.1. Pijngeleiding en pijnreceptoren bij neonaten...............................................................................................25
8.3. Pijnscores.................................................................................................................................................... 25
8.4. Pijnbestrijding.............................................................................................................................................. 25
8.4.1. Medicamenteuze pijnbestrijding.................................................................................................................. 26
8.4.2. Niet-medicamenteuze pijnbestrijding...........................................................................................................26
2
, 1. Anatomie
Het zenuwstelsel is een orgaansysteem wat een coördinerende rol speelt bij verschillende handelingen. Dit
orgaansysteem ontvangt prikkels van zowel het inwendige als het uitwendige milieu via zintuigen, integreert
deze informatie en coördineert op zijn beurt gewilde en ongewilde reactie van vele andere orgaanstelsels.
Anatomisch gezien kan het zenuwstelsel in 2 grote delen worden onderverdeeld: het centrale zenuwstelsel
(CZS) en het perifere zenuwstelsel (PZS).
Het CZS bestaat uit een tweetal grote structuren: het ruggenmerg en de hersenen. In het CZS vindt de
verwerking van sensorische informatie plaats en worden impulsen doorgegeven naar spieren. In de hersenen
bevinden zich uiteraard ook nog hogere functies, zoals intelligentie, emoties en het geheugen. Binnen het CZS
kunnen 4 onderdelen worden onderscheiden:
1. Cerebrum (grote hersenen) Informatie – Denken – Abstractie - Motoriek
2. Cerebellum (kleine hersenen) Fijne motoriek – Evenwicht
3. Hersenstam + medulla oblongata Vitale functies – Evenwicht – Primaire emoties
4. Ruggenmerg + cauda enquina Motorische automatiek - Reflexen
Het PZS bestaat uit de uitlopers van de zenuwcellen die binnen het CZS liggen. Ze vormen de
verbindingen/communicatie/prikkeloverdracht met de organen die onder controle staan van het
zenuwstelsel (spieren, klieren) of met organen die van buiten of binnen het lichaam af sifnalen doorgeven aan
het zenuwstelsel (zintuigen, sensibiliteit). Het PZS omvat al het zenuwweefsel buiten het CZS. Het bestaat uit
12 paar hersenzenuwen, perifere zenuwen en 30 paar ruggenmergzenuwen (uitlopers naar de linker en rechter
lichaamshelft).
Het zenuwstelsel is opgedeeld in 2 groepen: het perifere
zenuwstelsel en het centrale zenuwstelsel. Informatie komt
het PZS binnen via sensorische zenuwvezels, de afferente
vezels. Na de informatieverwerking in het CZS worden deze
impulsen door de motorische vezels, de efferente vezels,
naar de doelorganen gestuurd. Voordat deze output de
doelorganen bereikt, moet er eerst een fysiologische
tweedeling worden gemaakt tussen het somatische
zenuwstelsel (SZS) (willekeurig/bewust) en het autonome
zenuwstelsel (AZS) (onwillekeurig/onbewust).
Het somatische zenuwstelsel is betrokken bij het aansturen
van de skeletspieren. Dit houdt in dat alle bewuste
bewegingen die wij maken aangestuurd worden vanuit het
somatische zenuwstelsel.
Het autonome zenuwstelsel zorgt voor de aansturing van
een hele andere groep spieren, waar wij geen bewuste controle over hebben. Het autonome zenuwstelsel zorgt
namelijk voor de automatische, onwillekeurige regulering van gladspierweefsel, zoals hartspierweefsel,
klierwerking en vetweefsel. Het autonome zenuwstelsel is ook opgedeeld in 2 mechanismen:
Sympathische zenuwstelsel (fight or flight) het sympathische zenuwstelsel brengt het lichaam in
actiestand, fight or flight. Het zorgt er dan bijv. ook voor dat er in een situatie waarin plotseling inspanning
gevraagd wordt, het lichaam deze inspanning ook kan leveren. Het zal de hartslag verhogen, de spijsvertering
stopzetten, de glucosespiegel laten stijgen etc. De sympathische aansturing gebeurt via afdalende
zenuwbanen vanuit de hypothalamus regio naar het ruggenmerg.
Parasympatische zenuwstelsel (rest and digest) het parasympatische zenuwstelsel brengt het lichaam
in een ruststand, rest and digest. Zo zorgt het bijv. voor een vertraagde hartslag als iemand rustig televisie
kijkt. De voedselvertering wordt gestimuleerd en er worden ook meer voedingsstoffen opgenomen. De
parasympatische aansturing gebeurt via de nervus vagus, welke ontspringt in het verlengde merg.
Motorisch = beweging en spraak.
Sensorisch = zintuiglijke waarneming (zien, horen, voelen).
Witte en grijze stof
3
