Medische kennis leerjaar 2,
periode 1, Hoorcolleges
College 1: Celbiologie, genetica en verstandelijk beperking
Indeling menselijk lichaam
Cel → weefsel → orgaan → functioneel systeem → mens
De cel met celorganellen
Alle chemische reacties → met behulp van enzymen
Energie nodig → suikers, zuurstof → levert ATP op
Cel inhoud:
Celkern in het midden → erfelijk materiaal → 46 chromosomen
Om celkern → celmembraan → cel membraantjes → endoplasmatisch reticulum
Endoplasmatisch reticulum → ribosomen → gladde en ruwe vorm
Ribosomen → om eiwitten te maken
Mitochondrien → energie centrales
Golgi complex → eiwitten doorheen → zegt waar het eiwit naartoe moet
,Lysosomen → vertering
Zwemmen in celplasma.
Genetica
• DNA: letters op een bladzijde
• Gen: Bladzijde van een boek
- Vaste locatie op een chromosoom
- Allelen, varianten van het gen
- Iedereen heeft twee allelen per gen
- Elk allel codeert voor een eiwit
• Chromosoom: boek
- In celkern → 23 paar chromosomen → 1 van de
vader, 1 van moeder
- 22 homologe paren
- 1 keer geslachtspaar:
- XY → man
- XX → vrouw
• Epigenetica: Beïnvloeding/gebruik genen
Celdelingen
Geslachtelijke celdeling
Doel: vier cellen over te houden met helft van erfelijk materiaal
Zowel man als vrouw: leveren 1 23 chromosomen
Totaal 46 chromosomen
Chromosomen verdubbelen en weer
verdelen
Elke cel 46 chromosomen
,Overerving aandoeningen
• Klassieke overervingspatronen
- Autosomaal dominant, zoals M. Huntington
- Autosomaal recessief, voorbeeld taaislijkziekte
- X-gebonden dominant, X-gebonden recessief
- Y-chromosoom
• Syndroom van down
- 95% toeval, sterke relatie met de leeftijd van de vrouw
- 5% overerfbaar, stukje extra chromosoom aan een van de twee chromosomen
• Ook mogelijk: mutaties in nucleotidenpatroon, epigenetisch, combinaties en mitochondriaal
Wanneer screenen op aandoeningen?
WHO-criteria volgens Wilson en Junger
• Gezondheidsprobleem van belang
• Er is behandeling nodig
• Opsporing is mogelijk en acceptabel
• Opsporing heeft meer voordelen dan nadelen
• Proces is wetenschappelijk bewezen en wordt geëvalueerd
Diagnosticeren
• Welke persoon
• Wat zie ik
- Anamnese, lichamelijk onderzoek, aanvullend onderzoek
- Waar ligt het
- Waar gaat het mis
- Hoe werkt het
- Waar gaat het mis
• Hoe komt het
- Simpele verklaring door een oorzaak
- Multifactorieel oorzaken
- Verklaringsmodellen
Verstandelijke beperkingen
• 1 op de 7 kinderen → ontwikkelingsachterstand
• Ernstig bij 1 op de 280 = jaarlijks +/- 600 in NL
• Gradering:
- IQ 70 Globale ontwikkelingsachterstand
- IW 50-70 Lichte ontwikkelingsachterstand
- IQ <50 Ernstige ontwikkelingsachterstand
• Ontwikkeling kind: motorisch, mentaal, sociaal, taal
, Diagnostiek
• Anamnese
• Lichamelijk onderzoek + neurologisch onderzoek
• Specifiek aanvullend onderzoek
- Van Wiechenonderzoek
- IQ onderzoek (verbaal en perfomaal IQ)
- Klinisch chemisch onderzoek (plasma en urine)
- Audiologie en oogheelkundig onderzoek
- Genetisch onderzoek, stofwisselingsonderzoek (metabool)
- Neuroimaging MRI
- Per tractus is aanvullend onderzoek mogelijk
Oorzaken verstandelijke beperking
• Verworven
- Teratogeen: alcohol, roken
- Perinatale oorzaken
- Infecties
• Genetisch
- Chromosomaal (numeriek, structureel)
- Gendefecten (nucleotiden)
- Enzovoort
• Multifactorieel → stukje genetica, omgeving, onbekend en toeval
• Onbekend
Syndroom van Down
• NL: 12.500 Jaarlijks +/- 260 geboortes in NL 50% in de categorie 0-18 jaar
• Mediane leeftijd (1997): 49 jaar (prognose)
• Ontwikkelingsachterstand
• Typische uiterlijke kenmerken
• Orgaanproblemen: hart, longen, nieren
• Betere medische zorg, wel hogere mortaliteit: 4% sterfte in 1e jaar (0,5 bij rest)
• Betere begeleiding en mogelijkheden tot zorg (zelfstandigheid)
• Verantwoordelijkheid voor de familie
Controles bij Down
• Controles in het eerste jaar en daarna jaarlijks
• Voorbeelden:
- 0 – 3 m: echo op aangeboren hartafwijkingen
- 0 – 3 m: oogonderzoek op cataract
- Jaarlijks: schildklier
- Jaarlijks gebit
periode 1, Hoorcolleges
College 1: Celbiologie, genetica en verstandelijk beperking
Indeling menselijk lichaam
Cel → weefsel → orgaan → functioneel systeem → mens
De cel met celorganellen
Alle chemische reacties → met behulp van enzymen
Energie nodig → suikers, zuurstof → levert ATP op
Cel inhoud:
Celkern in het midden → erfelijk materiaal → 46 chromosomen
Om celkern → celmembraan → cel membraantjes → endoplasmatisch reticulum
Endoplasmatisch reticulum → ribosomen → gladde en ruwe vorm
Ribosomen → om eiwitten te maken
Mitochondrien → energie centrales
Golgi complex → eiwitten doorheen → zegt waar het eiwit naartoe moet
,Lysosomen → vertering
Zwemmen in celplasma.
Genetica
• DNA: letters op een bladzijde
• Gen: Bladzijde van een boek
- Vaste locatie op een chromosoom
- Allelen, varianten van het gen
- Iedereen heeft twee allelen per gen
- Elk allel codeert voor een eiwit
• Chromosoom: boek
- In celkern → 23 paar chromosomen → 1 van de
vader, 1 van moeder
- 22 homologe paren
- 1 keer geslachtspaar:
- XY → man
- XX → vrouw
• Epigenetica: Beïnvloeding/gebruik genen
Celdelingen
Geslachtelijke celdeling
Doel: vier cellen over te houden met helft van erfelijk materiaal
Zowel man als vrouw: leveren 1 23 chromosomen
Totaal 46 chromosomen
Chromosomen verdubbelen en weer
verdelen
Elke cel 46 chromosomen
,Overerving aandoeningen
• Klassieke overervingspatronen
- Autosomaal dominant, zoals M. Huntington
- Autosomaal recessief, voorbeeld taaislijkziekte
- X-gebonden dominant, X-gebonden recessief
- Y-chromosoom
• Syndroom van down
- 95% toeval, sterke relatie met de leeftijd van de vrouw
- 5% overerfbaar, stukje extra chromosoom aan een van de twee chromosomen
• Ook mogelijk: mutaties in nucleotidenpatroon, epigenetisch, combinaties en mitochondriaal
Wanneer screenen op aandoeningen?
WHO-criteria volgens Wilson en Junger
• Gezondheidsprobleem van belang
• Er is behandeling nodig
• Opsporing is mogelijk en acceptabel
• Opsporing heeft meer voordelen dan nadelen
• Proces is wetenschappelijk bewezen en wordt geëvalueerd
Diagnosticeren
• Welke persoon
• Wat zie ik
- Anamnese, lichamelijk onderzoek, aanvullend onderzoek
- Waar ligt het
- Waar gaat het mis
- Hoe werkt het
- Waar gaat het mis
• Hoe komt het
- Simpele verklaring door een oorzaak
- Multifactorieel oorzaken
- Verklaringsmodellen
Verstandelijke beperkingen
• 1 op de 7 kinderen → ontwikkelingsachterstand
• Ernstig bij 1 op de 280 = jaarlijks +/- 600 in NL
• Gradering:
- IQ 70 Globale ontwikkelingsachterstand
- IW 50-70 Lichte ontwikkelingsachterstand
- IQ <50 Ernstige ontwikkelingsachterstand
• Ontwikkeling kind: motorisch, mentaal, sociaal, taal
, Diagnostiek
• Anamnese
• Lichamelijk onderzoek + neurologisch onderzoek
• Specifiek aanvullend onderzoek
- Van Wiechenonderzoek
- IQ onderzoek (verbaal en perfomaal IQ)
- Klinisch chemisch onderzoek (plasma en urine)
- Audiologie en oogheelkundig onderzoek
- Genetisch onderzoek, stofwisselingsonderzoek (metabool)
- Neuroimaging MRI
- Per tractus is aanvullend onderzoek mogelijk
Oorzaken verstandelijke beperking
• Verworven
- Teratogeen: alcohol, roken
- Perinatale oorzaken
- Infecties
• Genetisch
- Chromosomaal (numeriek, structureel)
- Gendefecten (nucleotiden)
- Enzovoort
• Multifactorieel → stukje genetica, omgeving, onbekend en toeval
• Onbekend
Syndroom van Down
• NL: 12.500 Jaarlijks +/- 260 geboortes in NL 50% in de categorie 0-18 jaar
• Mediane leeftijd (1997): 49 jaar (prognose)
• Ontwikkelingsachterstand
• Typische uiterlijke kenmerken
• Orgaanproblemen: hart, longen, nieren
• Betere medische zorg, wel hogere mortaliteit: 4% sterfte in 1e jaar (0,5 bij rest)
• Betere begeleiding en mogelijkheden tot zorg (zelfstandigheid)
• Verantwoordelijkheid voor de familie
Controles bij Down
• Controles in het eerste jaar en daarna jaarlijks
• Voorbeelden:
- 0 – 3 m: echo op aangeboren hartafwijkingen
- 0 – 3 m: oogonderzoek op cataract
- Jaarlijks: schildklier
- Jaarlijks gebit
