Samenvatting stralingsdeskundigheid periode 3

 De fysische dosimetrische en stralingsbeschermingsgrootheden te benoemen en in eigen
woorden uit te leggen
o Fysische dosimetrischegrootheden
 Kerma (K): Alle overgedragen energie in J/Kg of Gy
1 W
 K= x lucht x X
(1−g) e
 Geabsorbeerde dosis (D): Alle geabsorbeerde energie in J/Kg of Gy
 D = K x (1-g)
W lucht
 D= xX
e
 Exposie (X): Weergeeft kwaliteit van de stralenbundel in C/Kg
D
 X = W lucht
e
o Stralingsbeschermingsgrootheden: Maat voor biologisch effect van straling op
menselijk lichaam
 Equivalente dosis (H): Geabsorbeerde dosis gecorrigeerd voor soort straling;
om verschillende soorten straling onderling te vergelijken
 H = D x W r in Sv
o Wr: Stralingsweegfactor in Sv per Gy
 Effectieve dosis (E): Maat voor stralingsschade in menselijk lichaam;
weergeeft hoe groot risico is op kanker bij bestraling van je hele lichaam
 E = ∑ H t x W t in Sv
o ∑: Somfactor; onderlinge effectieve dosissen bij elkaar
optellen zonder te corrigeren
o Ht: Equivalente dosis H per lichaamsweefsel in Sv
o Wt: Weefselweegfactor in geen eenheid
 Nuttig voor berekeningen
 Globaal de relatie van die grootheden te benoemen; d.w.z de keten van ionisatiemeting tot
bepalen stralingsbelasting van een mens te beschrijven




o
o Ionisatieketing

, D
Ionisatie- of kwaliteitsmeting: X = W lucht in C/Kg
e

1 W lucht W
Berekenen: K = x x X in Gy of J/Kg OF D = lucht x X in Gy of J/Kg (handiger)
(1−g) e e

Berekenen: H = D x W r in Sv

Berekenen: E = ∑ H t x W t in Sv

 Benoemen wat de effectieve volgdosis (E50) betekent en wat daarop van invloed is.
o Effectieve volgdosis E50: Dosis gedurende 50 jaar na inname van bepaalde activiteit
(in Sv)
 E50 = e50 x Ain
 Ain: Hoeveelheid inname radioactieve stof (in Bq)
 Afhankelijk van:
 Fysische eigenschappen radionuclide (T 1/2fys, A, E)
 Fysische eigenschappen uitgezonden straling (α, β, y)
 Metabool gedrag stof (waar)
 Anatomie en metabool gedrag menselijk lichaam (T 1/2biol, waar)
 Radiobiologische gegevens bestraalde organen (T 1/2biol, bron/doel
orgaan)
 Ex met x voor leeftijd
 X = 50 bij volwassenen
 X = 70-leeftijd van kind bij kinderen (E 70-leeftijd van kind)
o Etot = E + E50
 E wordt berekend bij uitwendige bestraling
 E50 wordt berekend bij inwendige besmetting
 Aangeven welke aspecten de effectieve volgdosiscoëfficiënt (e50) en daarmee de effectieve
volgdosis van een patiënt ten gevolge van een nucleair geneeskundig onderzoek kunnen
beïnvloeden
o e50: Effectieve volgdosiscoëfficiënt; hoeveel dosis loop patiënt in 50 jaar op bij inname
van 1 Bq aan activiteit (in Sv x Bq-1)
 Afhankelijk van
 Wat (nuclide)
 Welke (chemische verbinding en fysische vorm)
 Hoe (wijze van inname)
 Wie (leeftijd en biologisch gedrag patiënt)
 Op zoeken in tabellen
 Besluit stralingsbescherming: gebaseerd op modellen (berekeningen)
o Bevat informatie over gezonde personen, ingestie
(eten/drinken) en inhalatie
o F: Fast M: Medium S: Slow
F1: Hoe erg aan bloed vindt
 ICRP: epidemiologisch: gebaseerd op studies (kernbomslachtoffers
WOII)
o Bevat informatie over patiënten, biologisch afwijkend
gedrag, intraveneus en oraal
o Waarschijnlijker dan modellen

, o Nodig bij verstoord T1/2biol en vaak gebruikt bij NG
 Bepaalt hoe E50 eruit gaat zien
 De effectieve volgdosis van een patiënt ten gevolge van een nucleair geneeskundig
onderzoek schatten en berekenen.
o Hoe ouder, hoe langzamer de celdeling en dus hoe lager het biologisch risico
o Verschillende tabellen
 Besluit stralingsbescherming is gebaseerd op wiskundige modellen.
 ICRP gebaseerd op Life Span Study (kernbom slachtoffer WOII) en andere
studies naar aanleiding van stralingsincidenten.
 de meest gebruikte basisformules te herkennen
 de meest gebruikte basisformules te hanteren en om te zetten
 de formules toe te passen in een specifieke situatie en hiermee een berekening uitvoeren
 de wisselwerkingsprocessen van neutronen met materie te beschrijven
o Neutronenstraling: Vrijkomen van neutronen, meestal met hoge kinetische energie,
bij transformatie van atoomkernen (bv. kernsplijting of kernfusie)
 Gevaarlijk voor levende organismen, vanwege dat neutronenvangst en
bètaverval zorgen voor radioactiviteit in lichaam
 Vorm van indirect ioniserende straling & stochastisch proces
 Neutronen gedetecteerd altijd via secundaire geladen deeltjes
 Voor afscherming eerst volgende dingen bepalen:
 Sterkte van neutronenbron
 Energie van neutronenbron
 Hoekverdeling van neutronenbron
 Transmissiecoëfficiënt van afscherming
o Wisselwerkingsprocessen van neutronen na kernfoto-effect:
 Elastische botsingen / Elastische verstrooiingen
 Neutron botst met atoomkern  neutron draagt deel van energie
over aan deze kern  atoomkern krijgt aanzienlijke (bewegings-)
energie  kern gaat materie ioniseren
 Inelastische botsingen / Inelastische verstrooiingen
 Neutron botst met atoomkern  neutron draagt deel van energie
over aan deze kern  atoomkern komt in aangeslagen toestand
(excitatie)  kern valt later terug naar grondtoestand (eigen
toestand)  vrijkomende energie wordt als foton (gamma)
uitgezonden
o Energie dat atoomkern ontvangt, wordt afgestaan door
gammafoton uit te zenden
 Vangstreactie / neutronenvangst: na beide wisselwerkingsprocessen
 Neutron botst met vele atoomkern  wordt thermisch neutron 
neutron wordt door laatste atoomkern ingevangen  atoomkern
vertoon aantal mogelijkheden:
o Uitzending geladen deeltjes
 Bv. 10B + neutron  11B  zendt α-kerndeeltje uit
(met kern van 4 deeltjes)  7Li (11 – 4 = 7)
o Radioactiviteit: Uitzending van ʏ-foton
 Bv. 59Co + neutron  60Co  zendt ʏ-deeltje uit 
60
Co (geen kerndeeltje weg)
o Activering: Nuclide wordt radioactief
o Splijting: Kern verdeelt zich in 2 delen (bv. U-235 bij
kerncentrales & kettingreactie kan optreden)
 te beschrijven wat radioactiviteit is en een relatie te leggen met de bouw van het atoom.