Basisboek ethiek – Morele competenties voor jonge professionals
1. Ethiek en moraal
1.1 moreel oordelen
Moreel oordeel: - Hoe mensen met elkaar omgaan.
- Wat je behoorlijk vindt van jezelf en van anderen.
- Wat je verwacht hoe anderen met je om zouden moeten gaan.
Intuïtief moreel oordeel: je oordeelt automatisch je hoeft er niet eerst over na te denken.
1.1.1 kennen beoordelen en beleven
Vormen van omgaan met wat er gebeurt:
Vorm van omgaan Wat doe je? Resultaat van de Centrale vraag
met de wereld omgang
Kennen Objectiveren: je plaats Feiten Wat is waar?
het buiten je zelf
Beoordelen Normeren: je verbindt Morele uitspraken Wat is juist?
jezelf met anderen
Beleven Subjectieveren: je Gevoelens Hoe voel ik me?
plaats het binnen jezelf
Morele oordelen zitten tussen het uitwisselen van feiten en emoties in.
5 kenmerken van morele oordelen:
1. Het gaat over menselijk gedrag
- (oordeel over gedrag van mensen)
2. Overstijgt het individuele
-(wat ik voor mij goed vind om te doen, verwacht ik ook van jou =
universaliteitprincipe)
3. Is normatief
- (Hoe je behoort te handelen. Schrijft voor wat je zou moeten doen)
4. Is gericht op morele uitgangspunten (het goede)
- (gericht op zaken die op zichzelf goed of nastrevenswaardig zijn, inzet op zichzelf is
al nastrevenswaardig.
5. Kan morele verontwaardiging veroorzaken
- (gevolg van het oordeel, het losmaken van emoties)
Morele uitgangspunten Zaken met een extern doen
Een goed leven Veel verdienen
Eerlijk te zijn tegen je vrienden Goede kleding
Inzet Je diploma
Vriendschap Veel vrienden hebben
Ik wil de wet niet overtreden Een boete ontlopen
Gezondheid Gezond eten
Je moet dieren met respect behandelen Smaakvol hondenvoer
Aandacht voor je medemens …
1
,Moreel oordeel : een waardering van menselijk gedrag aan de hand van morele uitgangspunten
1.2 Ethiek en moraal
Moraal: Is het geheel van gedeelde morele oordelen van een groep, dat ontstaat in een gesprek. Het
is het geheel van morele regels waaraan wij onszelf en anderen in redelijkheid gehouden achten.
Ethiek: is de wetenschap (studie) die moraal bestudeert en die tracht de moraal verder te helpen
door nieuwe argumenten te ontwikkelen en te gebruiken in afwegingen.
Over een moraal ontstaat snel een moreel gesprek. (zie eerste 3 kenmerken van morele oordelen)
Een morele vraag moet een onderzoek op gang brengen dat je verder brengt in het begrijpen van
een morele kwestie.
Professionals moeten hun morele oordelen onderbouwen. Hiervoor zijn twee vaardigheden heel
belangrijk: het stellen van morele vragen n het geven van morele argumenten.
2. Normen waarden en … deugden
Er zijn 3 soorten morele argumenten te onderscheiden: normen , waarden en
deugden
- Normen:
Een argument in de vorm van een regel waar je je aan houden moeten nomen we een NORM
Een regel over hoe mensen met elkaar moeten omgaan is een MORELE NORM
Als je een moreel oordeel onderbouwt met een norm, dan vergelijk je of het gedrag overeen komt
met de regel.
Morele normen zijn regels die wij ons zelf opstellen die gedrag voorschrijft betreffende goed
samenleven.
- Waarden:
Morele waarde: is een ideaal, een principe betreffende goed samenleven dat we proberen te
realiseren door middel van ons gedrag.
-Meestal in 1 woord te omschrijven: eerlijkheid, gezondheid, vrijheid, etc.
Verschil tussen normen en waarden:
- Waarden zijn abstracte idealen of doelen die men dmv. bepaald gedrag nastreeft; het is datgene
wat men uiteindelijk beoogt te bereiken
- Normen zijn concrete regels die als praktische richtlijn voor het handelen functioneren.
-Deugden:
- Een goed karakter eigenschap betreffende goed samenleven.
- Deugden zijn de intenties waarmee mensen een handeling doen. Enkele voorbeelden van deugden
zijn eerlijkheid, betrouwbaarheid en rechtvaardigheid.
- Een deugd is een persoonsgebonden waarde.
2
, Morele theorie
Drie ethische theorieën
Ethische theorie Uitgangspunt Werkwijze Valkuil
Plichtethiek bekijkt de Moraal is een kwestie Bepaal welke norm het Bevel is bevel
handeling van morele regels belangrijkste is
opvolgen
Gevolgenethiek bekijkt Moraal is een kwestie Bepaal welk gedrag het Het doel heiligt de
de gevolgen van de van idealen meeste bijdraagt aan middelen
handeling het realiseren van je
ideaal
Deugdethiek bekijkt de Moraal is een kwestie Kijk in de spiegel en Ik bedoelde het goed.
bedoeling van je van een goed mens bedenk wie je wilt zijn
gedrag willen zijn
3 manieren van denken over morele argumenten:
1. Plicht ethiek
Met normen kun je heel goed jezelf maar veel moeilijker anderen overtuigen.
2. Gevolgen ethiek
Hiermee kun je weer beter anderen overtuigen. Als je een ander wilt overtuigen van je morele gelijk,
dan gebruik je per definitie argumenten.
- Normen: zijn als het ware geen argumenten maar een morele conclusie in een keer. Als een
ander je norm niet deelt dan heeft het ook geen zin om nog te argumenteren. Dan heb je
alleen nog je emotie om een ander over te streep te trekken.
-Waarden:
Zijn idealen, ze hebben doel-middelargumentie. Waarden zijn algemener van aard. Iedereen
is wel voor. Verkoper: ‘’vindt u uw eigen veiligheid dan niet belangrijk?’’
3. Deugd ethiek
Om personen te waarderen, maar geven vaak geen concrete aanwijzingen voor gedrag.
Als je met goede bedoelingen een verkeerde keuze maakt, kun je je excuses aan bieden. Als je vanuit
verkeerde bedoelingen handelt, is dit veel moeilijker. Slechte eigenschappen worden iemand zwaar
aangerekend. Dit benadrukt het belang van deugdethiek.
Eerlijkheid:
Norm: je mag niet liegen // je behoort eerlijk te zijn tegen je vrienden
Waarde: eerlijkheid (iets dat je probeert te bereiken)
Deugd: Het is een eerlijk persoon
Zo kan hetzelfde woord geheel verschillende dingen betekenen.
3
1. Ethiek en moraal
1.1 moreel oordelen
Moreel oordeel: - Hoe mensen met elkaar omgaan.
- Wat je behoorlijk vindt van jezelf en van anderen.
- Wat je verwacht hoe anderen met je om zouden moeten gaan.
Intuïtief moreel oordeel: je oordeelt automatisch je hoeft er niet eerst over na te denken.
1.1.1 kennen beoordelen en beleven
Vormen van omgaan met wat er gebeurt:
Vorm van omgaan Wat doe je? Resultaat van de Centrale vraag
met de wereld omgang
Kennen Objectiveren: je plaats Feiten Wat is waar?
het buiten je zelf
Beoordelen Normeren: je verbindt Morele uitspraken Wat is juist?
jezelf met anderen
Beleven Subjectieveren: je Gevoelens Hoe voel ik me?
plaats het binnen jezelf
Morele oordelen zitten tussen het uitwisselen van feiten en emoties in.
5 kenmerken van morele oordelen:
1. Het gaat over menselijk gedrag
- (oordeel over gedrag van mensen)
2. Overstijgt het individuele
-(wat ik voor mij goed vind om te doen, verwacht ik ook van jou =
universaliteitprincipe)
3. Is normatief
- (Hoe je behoort te handelen. Schrijft voor wat je zou moeten doen)
4. Is gericht op morele uitgangspunten (het goede)
- (gericht op zaken die op zichzelf goed of nastrevenswaardig zijn, inzet op zichzelf is
al nastrevenswaardig.
5. Kan morele verontwaardiging veroorzaken
- (gevolg van het oordeel, het losmaken van emoties)
Morele uitgangspunten Zaken met een extern doen
Een goed leven Veel verdienen
Eerlijk te zijn tegen je vrienden Goede kleding
Inzet Je diploma
Vriendschap Veel vrienden hebben
Ik wil de wet niet overtreden Een boete ontlopen
Gezondheid Gezond eten
Je moet dieren met respect behandelen Smaakvol hondenvoer
Aandacht voor je medemens …
1
,Moreel oordeel : een waardering van menselijk gedrag aan de hand van morele uitgangspunten
1.2 Ethiek en moraal
Moraal: Is het geheel van gedeelde morele oordelen van een groep, dat ontstaat in een gesprek. Het
is het geheel van morele regels waaraan wij onszelf en anderen in redelijkheid gehouden achten.
Ethiek: is de wetenschap (studie) die moraal bestudeert en die tracht de moraal verder te helpen
door nieuwe argumenten te ontwikkelen en te gebruiken in afwegingen.
Over een moraal ontstaat snel een moreel gesprek. (zie eerste 3 kenmerken van morele oordelen)
Een morele vraag moet een onderzoek op gang brengen dat je verder brengt in het begrijpen van
een morele kwestie.
Professionals moeten hun morele oordelen onderbouwen. Hiervoor zijn twee vaardigheden heel
belangrijk: het stellen van morele vragen n het geven van morele argumenten.
2. Normen waarden en … deugden
Er zijn 3 soorten morele argumenten te onderscheiden: normen , waarden en
deugden
- Normen:
Een argument in de vorm van een regel waar je je aan houden moeten nomen we een NORM
Een regel over hoe mensen met elkaar moeten omgaan is een MORELE NORM
Als je een moreel oordeel onderbouwt met een norm, dan vergelijk je of het gedrag overeen komt
met de regel.
Morele normen zijn regels die wij ons zelf opstellen die gedrag voorschrijft betreffende goed
samenleven.
- Waarden:
Morele waarde: is een ideaal, een principe betreffende goed samenleven dat we proberen te
realiseren door middel van ons gedrag.
-Meestal in 1 woord te omschrijven: eerlijkheid, gezondheid, vrijheid, etc.
Verschil tussen normen en waarden:
- Waarden zijn abstracte idealen of doelen die men dmv. bepaald gedrag nastreeft; het is datgene
wat men uiteindelijk beoogt te bereiken
- Normen zijn concrete regels die als praktische richtlijn voor het handelen functioneren.
-Deugden:
- Een goed karakter eigenschap betreffende goed samenleven.
- Deugden zijn de intenties waarmee mensen een handeling doen. Enkele voorbeelden van deugden
zijn eerlijkheid, betrouwbaarheid en rechtvaardigheid.
- Een deugd is een persoonsgebonden waarde.
2
, Morele theorie
Drie ethische theorieën
Ethische theorie Uitgangspunt Werkwijze Valkuil
Plichtethiek bekijkt de Moraal is een kwestie Bepaal welke norm het Bevel is bevel
handeling van morele regels belangrijkste is
opvolgen
Gevolgenethiek bekijkt Moraal is een kwestie Bepaal welk gedrag het Het doel heiligt de
de gevolgen van de van idealen meeste bijdraagt aan middelen
handeling het realiseren van je
ideaal
Deugdethiek bekijkt de Moraal is een kwestie Kijk in de spiegel en Ik bedoelde het goed.
bedoeling van je van een goed mens bedenk wie je wilt zijn
gedrag willen zijn
3 manieren van denken over morele argumenten:
1. Plicht ethiek
Met normen kun je heel goed jezelf maar veel moeilijker anderen overtuigen.
2. Gevolgen ethiek
Hiermee kun je weer beter anderen overtuigen. Als je een ander wilt overtuigen van je morele gelijk,
dan gebruik je per definitie argumenten.
- Normen: zijn als het ware geen argumenten maar een morele conclusie in een keer. Als een
ander je norm niet deelt dan heeft het ook geen zin om nog te argumenteren. Dan heb je
alleen nog je emotie om een ander over te streep te trekken.
-Waarden:
Zijn idealen, ze hebben doel-middelargumentie. Waarden zijn algemener van aard. Iedereen
is wel voor. Verkoper: ‘’vindt u uw eigen veiligheid dan niet belangrijk?’’
3. Deugd ethiek
Om personen te waarderen, maar geven vaak geen concrete aanwijzingen voor gedrag.
Als je met goede bedoelingen een verkeerde keuze maakt, kun je je excuses aan bieden. Als je vanuit
verkeerde bedoelingen handelt, is dit veel moeilijker. Slechte eigenschappen worden iemand zwaar
aangerekend. Dit benadrukt het belang van deugdethiek.
Eerlijkheid:
Norm: je mag niet liegen // je behoort eerlijk te zijn tegen je vrienden
Waarde: eerlijkheid (iets dat je probeert te bereiken)
Deugd: Het is een eerlijk persoon
Zo kan hetzelfde woord geheel verschillende dingen betekenen.
3
