ALLE kennisclips aantekeningen Methodologie I (AB_487035)

Methodologie I
Methodologie betreft het proces tussen een wetenschappelijke vraag en het antwoord
daarop. Hoe doe je onderzoek zo dat het betrouwbaar is.

BLOK 1: STUDIEDESIGNS, FREQUENTIE- EN ASSOCIATIEMATEN
Risico’s = de kans dat ‘iets’ optreedt in een gegeven tijd.
Relatief risico = hoe verhouden de risico’s zich tussen twee groepen?




 Het risico op verkoudheid onder Vit. C gebruikers is 0.85 keer
zo groot als dat van mensen die geen Vit. C gebruiken

Met een grotere tabel kan je niet in 1x een RR bepalen, maar wel
met delen van een tabel.

Odds ratio = Odds staan voor een “relatieve kans”
- Kans op X t.o.v. kan op niet X
- Bij odds speelt tijd geen rol – geschikt voor transversale en
retrospectieve studies
- Odds spelen een belangrijke rol in epidemiologie

Odds en risico’s
- Sterk verschillend bij hoge risico’s
- Veel hetzelfde bij lage risico’s
Laag risico = zeldzame aandoening
Odds hebben altijd een grotere getalswaarde dan hetzelfde risico

Patiënt-controle onderzoek
- Selecteer zelf patiënten en controle
- Vooral gebruikt voor zeldzame aandoeningen
 Risico’s zijn niet te bepalen want de geselecteerde patiënten zijn al ziek = niet meer at
risk. Controles zijn wel at risk, maar die status kan niet veranderen
 Daarom odds ratio gebruiken

Incidentiedichtheid = hazard
RR is gebaseerd op volledige
looptijd studie

,ID = 0,078  dit is een frequentie maat voor het optreden van deze ziekte
CI = 0,25  KANS op de aandoening oveer 4 jaar

Voordelen ID
- Minder gevoelig voor looptiijd van studie
- Minder gevoelig voor uitval
- Toepasbaar bij dynamisch cohort, waarbij start van studie voor verschillende
proefpersonen op ander moment kan zijn
Nadelen ID
- Denken in “persoonstijd at risk” is minder intuïtief
- In de praktijk lastig om persoonstijd bij te houden
- Verhuld uitgangspunt dat het risico constant is

Relatief risico (RR): deling van cumulatieve incidenties van twee groepen die verschillen in
status van de determinant
Incidentiedichtheidsratio (IDR): deling van incidentiedichtheden van twee groepen die
verschillen in status van de determinant
Interpretatie van beide effectmaten is bijna hetzelfde
- RR : groep A heeft over periode T 2 keer zoveel kans op X als groep B
- IDR : groep A heeft op elk moment 2 keer zoveel kans op X als groep B

Associatie maten bij dichotome gegevens
- Risicoverschil (RV)
- Number needed to treat (NNT)
- Attributieve proportie onder geëxponeerden/blootgestelden (APe of APb)
- Attributieve proportie voor de gehele populatie (Apt)
 Alleen bruikbaar als RR ≥ 1
i i
RV =CI 1−CI 0= 1 − 0
p 1 p0
1
NNT =
RV
CI −CI 0 1
AP B= 1 of AP B=1−
CI 1 RR
CI tot −CI 0 p ( RR−1 )
AP T = of AP T =
CI tot p ( RR−1 ) +1

-

, BLOK 2: VERTEKENING
Selectiebias: vertekening van de effectschatting als gevolg van fouten bij de selectie of de
follow-up van onderzoekspersonen.
Selectiebias = “de kansen voor personen om te worden opgenomen in het onderzoek zijn
afhankelijk van de bestudeerde determinant (patiënt-controle onderzoek) of van de
bestudeerde ziekte-uitkomst (prospectief cohortonderzoek)”

Selectiebias in een Cohortstudie
- In een cohortstudie worden onderzoekspersonen gerekruteerd op grond van hun
expositiestatus (wel of niet blootgesteld)
Non-differentiële selectie: de selectiekans is weliswaar anders voor blootgestelde en niet-
blootgestelde kandidaten van het onderzoek, maar niet systematisch anders voor zieken en
niet zieken.
Differentiële selectie: De kans om als blootgestelde of niet-blootgestelde in de
onderzoekspopulatie terecht te komen is afhankelijk van de ziektestatus aan het einde van
de follow-up periode.
- Prevalentie veranderd
- Effectschatting is vertekend

Selectiebias in een patiënt-controle studie
“De kansen voor personen om te worden opgenomen in het onderzoek zijn afhankelijk van
de bestudeerde determinant (patiënt-controle onderzoek)”
Non-differentiële selectie: prevalentie van uitkomst is niet representatief voor werkelijke
prevalentie
- Prevalentie is veel groter, maar odds ratio blijft hetzelfde
Differentiële selectie: Bij selectie van cases waren blootgestelde kandidaten niet zo geneigd
mee te werken
- Prevalentie van blootstelling is dan vertekend
- Effect: wél vertekening van associatie

Informatiebias: het toekennen van een verkeerde status aan een proefpersoon. Je plaatst
iemand op grond van een meting in een categorie waar deze persoon juist helemaal niet
thuishoort.
- Non-differentieel: doorgaans onderschatting van het werkelijke effect
- Differentieel: over richting van vertekening valt niets te zeggen zonder verder door te
denken

Differentiele misclassificatie: Er kan een onder/overschatting van het effect komen doordat
de waarnemingen de werkelijkheid niet weerspiegelen.