11-6-2021 Rouw en verlies
bij mantelzorgers
Onderzoeksverslag
Kirsten
SW2A
Onderzoekende professional
, TITELBLAD
Auteur: Kirsten
Studentennummer:
Opleiding: Social Work
School: HZ university of applied sciences
Stageplaats: Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom
Klas: SW2A
Cursus: Onderzoekende professional
Cursusnummer: CU42213-V2
Docent:
Praktijkbegeleiders:
Versie 1
, INHOUDSOPGAVE
1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 1
2. Theoretisch kader ....................................................................................................................................... 3
2.1 Mantelzorgers ............................................................................................................................................... 3
2.1.1 Overbelasting ......................................................................................................................................... 3
2.1.2 Ontspoorde mantelzorg ......................................................................................................................... 3
2.2 Rouw en verlies ............................................................................................................................................. 4
2.2.1 Levend verlies ........................................................................................................................................ 4
2.3 Ondersteuning bij rouw en verlies................................................................................................................. 5
2.3.1 Mantelzorger ......................................................................................................................................... 5
2.3.2 Steunpunt mantelzorg ........................................................................................................................... 5
2.3.3 Omgeving ............................................................................................................................................... 6
2.4 Behoefte van mantelzorgers ......................................................................................................................... 6
2.4.1 Behoefte van mantelzorgers per groep ................................................................................................. 6
2.5 Uitgangspunten voor het onderzoek............................................................................................................. 7
3. Onderzoeksmethode .................................................................................................................................. 9
3.1 Onderzoeksstrategie ..................................................................................................................................... 9
3.2 Dataverzamelingsmethode ........................................................................................................................... 9
3.3 Onderzoekspopulatie, - eenheden en respondenten ..................................................................................... 9
3.4 Steekproef ..................................................................................................................................................... 9
3.5 Onderzoeksinstrumenten .............................................................................................................................. 9
3.6 Data-analyse ............................................................................................................................................... 10
3.7 Betrouwbaarheid ........................................................................................................................................ 10
3.8 Validiteit ...................................................................................................................................................... 10
3.9 Bruikbaarheid.............................................................................................................................................. 10
4. Resultaten ................................................................................................................................................ 11
4.1 Verloop veldwerk ........................................................................................................................................ 11
4.2 Resultaten veldwerk .................................................................................................................................... 11
4.2.1 Overbelasting ....................................................................................................................................... 11
4.2.2 Ontspoorde mantelzorg ....................................................................................................................... 12
4.2.3 Levend verlies ...................................................................................................................................... 12
4.2.4 Mantelzorger ....................................................................................................................................... 13
4.2.5 Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom.............................................................................................. 13
4.2.6 De omgeving/het netwerk ................................................................................................................... 14
4.2.7 Behoefte van mantelzorgers per groep ............................................................................................... 14
5. Conclusie .................................................................................................................................................. 15
5.1 Beantwoording deelvraag 1 ........................................................................................................................ 15
, 5.2 Beantwoording deelvraag 2 ........................................................................................................................ 15
5.3 Beantwoording deelvraag 3 ........................................................................................................................ 15
5.4 Beantwoording deelvraag 4 ........................................................................................................................ 16
5.5 Beantwoording deelvraag 5 ........................................................................................................................ 16
5.6 Beantwoording onderzoeksvraag ............................................................................................................... 16
6. Discussie................................................................................................................................................... 17
6.1 Methodische discussie................................................................................................................................. 17
6.2 Inhoudelijke interpretaties van de onderzoeksconclusie............................................................................. 17
6.3 Reflectie op het onderzoeksproces en het onderzoeksgedrag .................................................................... 19
7. Aanbeveling en beroepsproduct ............................................................................................................... 21
7.1 Aanbeveling ................................................................................................................................................ 21
7.2 Beroepsproduct ........................................................................................................................................... 21
7.2.1 Webinar ............................................................................................................................................... 21
7.2.2 Folder ................................................................................................................................................... 22
7.2.3 Website ................................................................................................................................................ 22
Bibliografie................................................................................................................................................... 23
Bijlagen ........................................................................................................................................................ 25
Bijlage 1......................................................................................................................................................... 25
Bijlage 2......................................................................................................................................................... 28
, 1. INLEIDING
Dit onderzoek wordt uitgevoerd in het kader van de cursus onderzoekende professional, wat te
volgen is tijdens de opleiding social work aan de HZ University of Applied Sciences te Vlissingen. Voor
het tentamen van de cursus onderzoekende professional heb ik dit onderzoeksvoorstel geschreven.
Het onderzoek wordt uitgevoerd bij Steunpunt Mantelzorg in Bergen op Zoom van stichting WijZijn
Traverse groep en wordt geschreven in opdracht van mijn praktijkbegeleiders.
Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom is er voor mensen die zorgdragen voor hun naaste.
Mantelzorgers kunnen bij het Steunpunt terecht voor informatie en advies, emotionele en praktische
steun, educatieve ondersteuning en respijtzorg (Mantelzorg Brabantse Wal, z.d.). In 2016 verleende
ongeveer een derde van de 16-plussers in Nederland Mantelzorg. Dit zijn per jaar ongeveer 4,4
miljoen mensen die mantelzorger zijn (De Boer, Plaisier, & De Klerk, 2019). Mantelzorgers hebben
vaak te maken met verlieservaringen. Als eerst het gezondheidsverlies van hun naaste, maar ook het
verlies van contact zoals het was of het verlies van perspectief (Markant, z.d.). Zodra mantelzorgers
horen dat ze te maken hebben met verlies, moeten ze vaak nog even slikken om dit te verwerken. De
eerste reactie die ze vaak geven is ‘ik ben niet in rouw, kijk maar hij is er nog’ (Markant, 2020).
Wanneer mantelzorgers erkennen dat ze in een rouwproces zitten en met verlies bij het leven te
maken hebben wordt de hulpvraag eenvoudiger. Ze beseffen dat ze hulp mogen vragen en dat je niet
alleen kunt omgaan met verlies (Markant, 2020). Bij het Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom
staan ongeveer 2100 mantelzorgers ingeschreven. Hiervan wordt onderscheid gemaakt tussen jonge
mantelzorgers van 7 t/m 24 jaar en de volwassenen mantelzorgers 25 t/m 99 jaar.
De medewerkers van het Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom merken dat de mantelzorgers hun
eigen verdriet, angsten en zorgen weg stoppen en dat ze vaak zelf niet inzien dat ze met levend
verlies te maken hebben. Ze zijn druk bezig met hun mantelzorgtaken en denken vaak alleen aan hun
naaste. Ze staan niet stil bij hun eigen proces. Bij rouw en verlies wordt veel gedacht aan overlijden.
Rouwen om iemand die er nog is, is een pijnlijk en eenzaam proces, dat vaak door de buitenwereld
niet altijd gezien of begrepen wordt. Hierdoor ontkennen mantelzorgers ook vaak dat ze in rouw zijn
(Den Boef, 2019). Ook is er een grote vraagverlegenheid onder mantelzorgers, waardoor een groot
deel van hen geen hulp kan, wil of durft te vragen (Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu,
2018). Hierdoor ervaren de medewerkers dat de mantelzorgers niet op tijd om hulp vragen bij het
Steunpunt en ze vaak pas komen als ze door de tunnel het licht niet meer zien. Het wordt dan steeds
moeilijker om de mantelzorger te ondersteunen omdat ze vaak al jaren in het proces zitten en het
voor de mantelzorger ook normaal is geworden. De gevolgen die de medewerkers van het Steunpunt
Mantelzorg Bergen op Zoom ervaren op korte termijn is dat mantelzorgers het moeilijk vinden om
over hun eigen gevoel te praten of over rouw te praten omdat ze niet weten dat ze hiermee te
maken hebben, waardoor ze hun eigen gevoel afsluiten en zich richten op hun mantelzorgtaken. De
gevolgen die de medewerkers op lange termijn ervaren is dat de mantelzorgers overbelast raken
waardoor ze hun mantelzorgtaken niet meer goed kunnen uitvoeren.
De doelstelling is dat mantelzorgers inzicht krijgen in hun rouw- en verlieservaring en hierdoor
ondersteuning gaan zoeken bij het Steunpunt zodat het Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom de
juiste ondersteuning kan bieden tijdens het rouwproces zodat de gevolgen kunnen worden
voorkomen.
De volgende onderzoeksvraag is opgesteld naar aanleiding van de hierboven genoemde probleem-
en doelstelling:
1
bij mantelzorgers
Onderzoeksverslag
Kirsten
SW2A
Onderzoekende professional
, TITELBLAD
Auteur: Kirsten
Studentennummer:
Opleiding: Social Work
School: HZ university of applied sciences
Stageplaats: Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom
Klas: SW2A
Cursus: Onderzoekende professional
Cursusnummer: CU42213-V2
Docent:
Praktijkbegeleiders:
Versie 1
, INHOUDSOPGAVE
1. Inleiding ..................................................................................................................................................... 1
2. Theoretisch kader ....................................................................................................................................... 3
2.1 Mantelzorgers ............................................................................................................................................... 3
2.1.1 Overbelasting ......................................................................................................................................... 3
2.1.2 Ontspoorde mantelzorg ......................................................................................................................... 3
2.2 Rouw en verlies ............................................................................................................................................. 4
2.2.1 Levend verlies ........................................................................................................................................ 4
2.3 Ondersteuning bij rouw en verlies................................................................................................................. 5
2.3.1 Mantelzorger ......................................................................................................................................... 5
2.3.2 Steunpunt mantelzorg ........................................................................................................................... 5
2.3.3 Omgeving ............................................................................................................................................... 6
2.4 Behoefte van mantelzorgers ......................................................................................................................... 6
2.4.1 Behoefte van mantelzorgers per groep ................................................................................................. 6
2.5 Uitgangspunten voor het onderzoek............................................................................................................. 7
3. Onderzoeksmethode .................................................................................................................................. 9
3.1 Onderzoeksstrategie ..................................................................................................................................... 9
3.2 Dataverzamelingsmethode ........................................................................................................................... 9
3.3 Onderzoekspopulatie, - eenheden en respondenten ..................................................................................... 9
3.4 Steekproef ..................................................................................................................................................... 9
3.5 Onderzoeksinstrumenten .............................................................................................................................. 9
3.6 Data-analyse ............................................................................................................................................... 10
3.7 Betrouwbaarheid ........................................................................................................................................ 10
3.8 Validiteit ...................................................................................................................................................... 10
3.9 Bruikbaarheid.............................................................................................................................................. 10
4. Resultaten ................................................................................................................................................ 11
4.1 Verloop veldwerk ........................................................................................................................................ 11
4.2 Resultaten veldwerk .................................................................................................................................... 11
4.2.1 Overbelasting ....................................................................................................................................... 11
4.2.2 Ontspoorde mantelzorg ....................................................................................................................... 12
4.2.3 Levend verlies ...................................................................................................................................... 12
4.2.4 Mantelzorger ....................................................................................................................................... 13
4.2.5 Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom.............................................................................................. 13
4.2.6 De omgeving/het netwerk ................................................................................................................... 14
4.2.7 Behoefte van mantelzorgers per groep ............................................................................................... 14
5. Conclusie .................................................................................................................................................. 15
5.1 Beantwoording deelvraag 1 ........................................................................................................................ 15
, 5.2 Beantwoording deelvraag 2 ........................................................................................................................ 15
5.3 Beantwoording deelvraag 3 ........................................................................................................................ 15
5.4 Beantwoording deelvraag 4 ........................................................................................................................ 16
5.5 Beantwoording deelvraag 5 ........................................................................................................................ 16
5.6 Beantwoording onderzoeksvraag ............................................................................................................... 16
6. Discussie................................................................................................................................................... 17
6.1 Methodische discussie................................................................................................................................. 17
6.2 Inhoudelijke interpretaties van de onderzoeksconclusie............................................................................. 17
6.3 Reflectie op het onderzoeksproces en het onderzoeksgedrag .................................................................... 19
7. Aanbeveling en beroepsproduct ............................................................................................................... 21
7.1 Aanbeveling ................................................................................................................................................ 21
7.2 Beroepsproduct ........................................................................................................................................... 21
7.2.1 Webinar ............................................................................................................................................... 21
7.2.2 Folder ................................................................................................................................................... 22
7.2.3 Website ................................................................................................................................................ 22
Bibliografie................................................................................................................................................... 23
Bijlagen ........................................................................................................................................................ 25
Bijlage 1......................................................................................................................................................... 25
Bijlage 2......................................................................................................................................................... 28
, 1. INLEIDING
Dit onderzoek wordt uitgevoerd in het kader van de cursus onderzoekende professional, wat te
volgen is tijdens de opleiding social work aan de HZ University of Applied Sciences te Vlissingen. Voor
het tentamen van de cursus onderzoekende professional heb ik dit onderzoeksvoorstel geschreven.
Het onderzoek wordt uitgevoerd bij Steunpunt Mantelzorg in Bergen op Zoom van stichting WijZijn
Traverse groep en wordt geschreven in opdracht van mijn praktijkbegeleiders.
Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom is er voor mensen die zorgdragen voor hun naaste.
Mantelzorgers kunnen bij het Steunpunt terecht voor informatie en advies, emotionele en praktische
steun, educatieve ondersteuning en respijtzorg (Mantelzorg Brabantse Wal, z.d.). In 2016 verleende
ongeveer een derde van de 16-plussers in Nederland Mantelzorg. Dit zijn per jaar ongeveer 4,4
miljoen mensen die mantelzorger zijn (De Boer, Plaisier, & De Klerk, 2019). Mantelzorgers hebben
vaak te maken met verlieservaringen. Als eerst het gezondheidsverlies van hun naaste, maar ook het
verlies van contact zoals het was of het verlies van perspectief (Markant, z.d.). Zodra mantelzorgers
horen dat ze te maken hebben met verlies, moeten ze vaak nog even slikken om dit te verwerken. De
eerste reactie die ze vaak geven is ‘ik ben niet in rouw, kijk maar hij is er nog’ (Markant, 2020).
Wanneer mantelzorgers erkennen dat ze in een rouwproces zitten en met verlies bij het leven te
maken hebben wordt de hulpvraag eenvoudiger. Ze beseffen dat ze hulp mogen vragen en dat je niet
alleen kunt omgaan met verlies (Markant, 2020). Bij het Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom
staan ongeveer 2100 mantelzorgers ingeschreven. Hiervan wordt onderscheid gemaakt tussen jonge
mantelzorgers van 7 t/m 24 jaar en de volwassenen mantelzorgers 25 t/m 99 jaar.
De medewerkers van het Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom merken dat de mantelzorgers hun
eigen verdriet, angsten en zorgen weg stoppen en dat ze vaak zelf niet inzien dat ze met levend
verlies te maken hebben. Ze zijn druk bezig met hun mantelzorgtaken en denken vaak alleen aan hun
naaste. Ze staan niet stil bij hun eigen proces. Bij rouw en verlies wordt veel gedacht aan overlijden.
Rouwen om iemand die er nog is, is een pijnlijk en eenzaam proces, dat vaak door de buitenwereld
niet altijd gezien of begrepen wordt. Hierdoor ontkennen mantelzorgers ook vaak dat ze in rouw zijn
(Den Boef, 2019). Ook is er een grote vraagverlegenheid onder mantelzorgers, waardoor een groot
deel van hen geen hulp kan, wil of durft te vragen (Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu,
2018). Hierdoor ervaren de medewerkers dat de mantelzorgers niet op tijd om hulp vragen bij het
Steunpunt en ze vaak pas komen als ze door de tunnel het licht niet meer zien. Het wordt dan steeds
moeilijker om de mantelzorger te ondersteunen omdat ze vaak al jaren in het proces zitten en het
voor de mantelzorger ook normaal is geworden. De gevolgen die de medewerkers van het Steunpunt
Mantelzorg Bergen op Zoom ervaren op korte termijn is dat mantelzorgers het moeilijk vinden om
over hun eigen gevoel te praten of over rouw te praten omdat ze niet weten dat ze hiermee te
maken hebben, waardoor ze hun eigen gevoel afsluiten en zich richten op hun mantelzorgtaken. De
gevolgen die de medewerkers op lange termijn ervaren is dat de mantelzorgers overbelast raken
waardoor ze hun mantelzorgtaken niet meer goed kunnen uitvoeren.
De doelstelling is dat mantelzorgers inzicht krijgen in hun rouw- en verlieservaring en hierdoor
ondersteuning gaan zoeken bij het Steunpunt zodat het Steunpunt Mantelzorg Bergen op Zoom de
juiste ondersteuning kan bieden tijdens het rouwproces zodat de gevolgen kunnen worden
voorkomen.
De volgende onderzoeksvraag is opgesteld naar aanleiding van de hierboven genoemde probleem-
en doelstelling:
1
