Inhoudsopgave
Uit het boek van Morling ........................................................................................................................................... 2
p.273-277 Two examples. Independent and dependent variables ...................................................................... 2
p.287-289 Independent groups designs ............................................................................................................... 2
p.311-346 More on experiments: confounding and obscuring variables............................................................. 3
p.351–371 Experiments with more than one independent variable.................................................................... 6
p.389-392 Quasi experiments .............................................................................................................................. 8
p.396–398 (van Internal validity tot Maturation threat), ..................................................................................... 8
p.479-495 The goals of statistical inference ......................................................................................................... 8
p 496–499 Is that difference significant? The F-test (ANOVA) ........................................................................... 10
Field ......................................................................................................................................................................... 10
HS 12: §12.1, 12.2, 12.3, 12.5, 12.9 en 12.10 ..................................................................................................... 10
- Hoe kunnen causale claims geëvalueerd worden met behulp van experimenten? BulletPoints 10 ........ 19
- Wat is de invloed van confounding en obscure factoren? BulletPoints 11 .............................................. 19
- Hoe moet je omgaan met experimenten die meer dan een onafhankelijke variabele bevatten?
BulletPoints 12 .................................................................................................................................................... 20
,Uit het boek van Morling
p.273-277 Two examples. Independent and dependent variables
H10 Wat zijn de variabelen in een experiment?
In de psychologie betekent experiment dat een onderzoeker minimaal een variabele manipuleert en een andere
variabele meet. Experimenten kunnen in een laboratorium plaats vinden of ergens anders. Een gemanipuleerde
variabele is een variabele dat gecontroleerd wordt. Zo kan een onderzoeker iemand in een bepaalde conditie van
een variabele indelen. Gemeten variabelen zijn genoteerde metingen van gedrag of denkbeelden, zoals zelf
rapportages, gedragsobservaties of fysiologische metingen. Tijdens het experiment noteren de onderzoekers wat
er gebeurt. In een experiment is de gemanipuleerde variabele een onafhankelijke variabele. De gemeten variabele
is de afhankelijke variabele.
Conditions: De onafhankelijke variabele van een onderzoek moet niet worden verward met de niveaus ervan, ook
wel condities genoemd. De onafhankelijke variabele in de van Kleef-studie (pasta-studie blz 275) was het serveren
van schaalgrootte, die twee condities had: middelgroot en groot. Hoe een proefpersoon zich gedraagt op de
gemeten variabele hangt dus af van de level van de onafhankelijke variabele (conditions). Onderzoekers hebben
minder controle over de afhankelijke variabele dan de onafhankelijke variabele. Ze manipuleren de onafhankelijke
variabele en zien wat er gebeurt met de afhankelijke variabele. Wanneer de waarden in een grafiek worden
uitgedrukt, dan komt de onafhankelijke variabele bijna altijd op de x-as en de afhankelijke variabele op de y-as.
Wanneer onderzoekers een onafhankelijke variabele manipuleren, dan moeten ze ervoor zorgen dat er maar een
ding tegelijkertijd varieert. Naast de onafhankelijke variabele moeten onderzoekers ook voor potentiële derde
variabelen controleren door de factoren tussen de levels van de onafhankelijke variabele constant te houden. Elke
variabele die een onderzoeker met opzet constant houdt wordt een controle variabele genoemd. Eigenlijk zijn
controle variabelen geen variabelen, want ze variëren niet, de levels worden constant gehouden. Deze controle
variabelen zijn echter wel essentieel in experimenten. Ze zorgen ervoor dat onderzoekers een oorzaak van een
potentiële andere oorzaak kunnen onderscheiden en zo elimineren ze alternatieve verklaringen van de resultaten.
Controle variabelen zijn belangrijk voor de interne validiteit.
Voorbeelden van experimenten: notities maken met schrijven of met de laptop; dat zijn dan de gemanipuleerde
variabelen en de resultaten van de toets daarna is de gemetenvariabele (afhankelijke).
p.287-289 Independent groups designs
Wat zijn independent-groups designs?
Experimenten kunnen vele vormen aannemen. In een independent-groups design worden verschillende groepen
proefpersonen in verschillende levels van de onafhankelijke variabele geplaatst. Dit wordt ook wel een between-
group design genoemd. In een within-groups design (ook wel within-subjects design genoemd) is er maar een groep
van proefpersonen en elk persoon wordt aan elk level van de onafhankelijke variabele blootgesteld.
Posttest only Design
Twee vormen van de independent-groups design zijn de posttest-only design en de pretest/posttest design. In
het posttest-only design worden proefpersonen op een random manier in de groepen van de onafhankelijke
variabele ingedeeld en ze worden één keer op de afhankelijke variabele getest. Het posttest-only design voldoet
aan alle drie criteria van causaliteit. (de covariantie door de afhankelijke te testen na de onafhankelijke, de
onafhankelijke komt eerst in de tijd en wanneer het goed is uitgevoerd is er geen alternatief en dus interne
validiteit). In een pretest/posttest design worden proefpersonen op een random manier in twee groepen ingedeeld
en ze worden twee keer getest op de afhankelijke variabele: één keer voor de blootstelling aan de onafhankelijke
variabele en één keer na de blootstelling met de onafhankelijke variabele. Onderzoekers kunnen een
pretest/posttest design gebruiken als ze willen evalueren of de random toeschrijving de groepen gelijk heeft
gemaakt. Dit wordt vooral gedaan wanneer groepen klein zijn en onderzoekers kunnen er deze manier zeker van
zijn dat er geen selectie effect is. Zo’n pretest-posttest design kan ook laten zien hoe proefpersonen in de
experimentele conditie zijn veranderd met de tijd. Zo’n pretest/posttest design is handig, maar het kan niet altijd
uitgevoerd worden. Echter, het posttest-only design is al een goede manier om onderzoek te doen.
Het voorbeeld van de notites maken op papier versus laptop is een voorbeeld van post-test-only design. Met twee
onafhankelijke variabelen. De personen waren random aan de laptop groep of de handgroep (condities) ingedeeld.
, Vervolgens worden ze 1 keer op de afhankelijke variabele (het toetsresultaat) getest. Als ze eerst de resultaten van
de leerlingen hadden gemeten voor de les en vervolgens na de les weer was het een pre-postdesign geweest maar
dat kan hier niet.
p.311-346 More on experiments: confounding and obscuring variables
H11 Als je een experiment onderzoekt, dan is interne validiteit het belangrijkst. De grootste bedreigingen voor
interne validiteit zijn design confounds, selectie effecten en order effecten. Deze zijn al eerder besproken in
hoofdstuk 10. Dit zijn helaas niet de enige dingen die een experiment kunnen bedreigen.
Wat zijn bedreigingen voor de interne validiteit?
Er zijn meerdere bedreigingen voor interne validiteit. In dit hoofdstuk zullen
er in totaal 12 besproken worden. Nu volgen de eerste zes: maturation,
geschiedenis, regressie, attrition, test en instrumentele bedreigingen.
- Maturation (rijping) bedreiging is een verandering in gedrag dat
spontaan met de tijd tot stand is gekomen. Mensen passen zich
aan aan hun omgeving, mensen worden beter in het uitvoeren van
bepaalde handelingen en kinderen leren beter te praten. Dit
gebeurt ‘gewoon’ en niet door een of andere interventie. Om de
bedreiging van maturation weg te nemen, moeten er een
controlegroep worden gebruikt in het onderzoek.
- Soms treden er veranderingen op doordat er iets specifieks is
gebeurd tussen de pretest en de posttest. Dit wordt een historie
bedreiging genoemd. Een historische gebeurtenis hoeft niet iets
groots te zijn, zoals een oorlog. Het kan ook iets kleins zijn, zoals
het wisselen van seizoenen. Om als historische bedreiging gezien te
kunnen worden, moet de variabele invloed hebben op iedereen of bijna iedereen van een groep.
Geschiedenis bedreigingen kunnen voorkomen worden door het gebruik van controlegroepen.
- Regressie bedreigingen refereren naar regressie naar het gemiddelde. Wanneer een gedrag extreem is op
tijdspunt 1, zal het waarschijnlijk minder extreem zijn op tijdspunt 2. Extremiteit wordt meestal verklaard
door gunstige of juist ongunstige random gebeurtenissen. Regressie bedreigingen vinden alleen plaats in
een pretest/posttest design en alleen wanneer een groep extreem scoort op de pretest. Deze
bedreigingen kunnen voorkomen worden door het gebruik van controlegroepen.
- Attrition is een reductie van de proefpersonen die plaats vindt voordat het onderzoek af is gelopen. Dit
kan dus bijvoorbeeld tussen de pretest en posttest plaats vinden. Attrition is een probleem wanneer het
systematisch is. Dat wil zeggen dat het een probleem wordt wanneer een bepaalde type proefpersonen
niet meer meedoen aan het onderzoek. Als deze proefpersonen niet aanwezig zijn, dan kunnen de
resultaten vertekend zijn. Onderzoekers kunnen de data van proefpersonen die stoppen weghalen uit het
onderzoeken.
- Een test bedreiging verwijst naar de verandering in een proefpersoon als gevolg van het vaker dan een
keer afleggen van een test. Mensen kunnen beter worden in het maken van de test of juist verveeld raken.
Onderzoekers kunnen dit voorkomen door alternatieve vormen van de twee metingen te gebruiken.
- Een instrumentele bedreiging vindt plaats wanneer een metingsinstrument met de tijd verandert.
Observanten moeten niet opeens tussen twee metingen hun standaarden veranderen.
Wat zijn de drie grote bedreigingen voor interne validiteit in experimenten?
Uit het boek van Morling ........................................................................................................................................... 2
p.273-277 Two examples. Independent and dependent variables ...................................................................... 2
p.287-289 Independent groups designs ............................................................................................................... 2
p.311-346 More on experiments: confounding and obscuring variables............................................................. 3
p.351–371 Experiments with more than one independent variable.................................................................... 6
p.389-392 Quasi experiments .............................................................................................................................. 8
p.396–398 (van Internal validity tot Maturation threat), ..................................................................................... 8
p.479-495 The goals of statistical inference ......................................................................................................... 8
p 496–499 Is that difference significant? The F-test (ANOVA) ........................................................................... 10
Field ......................................................................................................................................................................... 10
HS 12: §12.1, 12.2, 12.3, 12.5, 12.9 en 12.10 ..................................................................................................... 10
- Hoe kunnen causale claims geëvalueerd worden met behulp van experimenten? BulletPoints 10 ........ 19
- Wat is de invloed van confounding en obscure factoren? BulletPoints 11 .............................................. 19
- Hoe moet je omgaan met experimenten die meer dan een onafhankelijke variabele bevatten?
BulletPoints 12 .................................................................................................................................................... 20
,Uit het boek van Morling
p.273-277 Two examples. Independent and dependent variables
H10 Wat zijn de variabelen in een experiment?
In de psychologie betekent experiment dat een onderzoeker minimaal een variabele manipuleert en een andere
variabele meet. Experimenten kunnen in een laboratorium plaats vinden of ergens anders. Een gemanipuleerde
variabele is een variabele dat gecontroleerd wordt. Zo kan een onderzoeker iemand in een bepaalde conditie van
een variabele indelen. Gemeten variabelen zijn genoteerde metingen van gedrag of denkbeelden, zoals zelf
rapportages, gedragsobservaties of fysiologische metingen. Tijdens het experiment noteren de onderzoekers wat
er gebeurt. In een experiment is de gemanipuleerde variabele een onafhankelijke variabele. De gemeten variabele
is de afhankelijke variabele.
Conditions: De onafhankelijke variabele van een onderzoek moet niet worden verward met de niveaus ervan, ook
wel condities genoemd. De onafhankelijke variabele in de van Kleef-studie (pasta-studie blz 275) was het serveren
van schaalgrootte, die twee condities had: middelgroot en groot. Hoe een proefpersoon zich gedraagt op de
gemeten variabele hangt dus af van de level van de onafhankelijke variabele (conditions). Onderzoekers hebben
minder controle over de afhankelijke variabele dan de onafhankelijke variabele. Ze manipuleren de onafhankelijke
variabele en zien wat er gebeurt met de afhankelijke variabele. Wanneer de waarden in een grafiek worden
uitgedrukt, dan komt de onafhankelijke variabele bijna altijd op de x-as en de afhankelijke variabele op de y-as.
Wanneer onderzoekers een onafhankelijke variabele manipuleren, dan moeten ze ervoor zorgen dat er maar een
ding tegelijkertijd varieert. Naast de onafhankelijke variabele moeten onderzoekers ook voor potentiële derde
variabelen controleren door de factoren tussen de levels van de onafhankelijke variabele constant te houden. Elke
variabele die een onderzoeker met opzet constant houdt wordt een controle variabele genoemd. Eigenlijk zijn
controle variabelen geen variabelen, want ze variëren niet, de levels worden constant gehouden. Deze controle
variabelen zijn echter wel essentieel in experimenten. Ze zorgen ervoor dat onderzoekers een oorzaak van een
potentiële andere oorzaak kunnen onderscheiden en zo elimineren ze alternatieve verklaringen van de resultaten.
Controle variabelen zijn belangrijk voor de interne validiteit.
Voorbeelden van experimenten: notities maken met schrijven of met de laptop; dat zijn dan de gemanipuleerde
variabelen en de resultaten van de toets daarna is de gemetenvariabele (afhankelijke).
p.287-289 Independent groups designs
Wat zijn independent-groups designs?
Experimenten kunnen vele vormen aannemen. In een independent-groups design worden verschillende groepen
proefpersonen in verschillende levels van de onafhankelijke variabele geplaatst. Dit wordt ook wel een between-
group design genoemd. In een within-groups design (ook wel within-subjects design genoemd) is er maar een groep
van proefpersonen en elk persoon wordt aan elk level van de onafhankelijke variabele blootgesteld.
Posttest only Design
Twee vormen van de independent-groups design zijn de posttest-only design en de pretest/posttest design. In
het posttest-only design worden proefpersonen op een random manier in de groepen van de onafhankelijke
variabele ingedeeld en ze worden één keer op de afhankelijke variabele getest. Het posttest-only design voldoet
aan alle drie criteria van causaliteit. (de covariantie door de afhankelijke te testen na de onafhankelijke, de
onafhankelijke komt eerst in de tijd en wanneer het goed is uitgevoerd is er geen alternatief en dus interne
validiteit). In een pretest/posttest design worden proefpersonen op een random manier in twee groepen ingedeeld
en ze worden twee keer getest op de afhankelijke variabele: één keer voor de blootstelling aan de onafhankelijke
variabele en één keer na de blootstelling met de onafhankelijke variabele. Onderzoekers kunnen een
pretest/posttest design gebruiken als ze willen evalueren of de random toeschrijving de groepen gelijk heeft
gemaakt. Dit wordt vooral gedaan wanneer groepen klein zijn en onderzoekers kunnen er deze manier zeker van
zijn dat er geen selectie effect is. Zo’n pretest-posttest design kan ook laten zien hoe proefpersonen in de
experimentele conditie zijn veranderd met de tijd. Zo’n pretest/posttest design is handig, maar het kan niet altijd
uitgevoerd worden. Echter, het posttest-only design is al een goede manier om onderzoek te doen.
Het voorbeeld van de notites maken op papier versus laptop is een voorbeeld van post-test-only design. Met twee
onafhankelijke variabelen. De personen waren random aan de laptop groep of de handgroep (condities) ingedeeld.
, Vervolgens worden ze 1 keer op de afhankelijke variabele (het toetsresultaat) getest. Als ze eerst de resultaten van
de leerlingen hadden gemeten voor de les en vervolgens na de les weer was het een pre-postdesign geweest maar
dat kan hier niet.
p.311-346 More on experiments: confounding and obscuring variables
H11 Als je een experiment onderzoekt, dan is interne validiteit het belangrijkst. De grootste bedreigingen voor
interne validiteit zijn design confounds, selectie effecten en order effecten. Deze zijn al eerder besproken in
hoofdstuk 10. Dit zijn helaas niet de enige dingen die een experiment kunnen bedreigen.
Wat zijn bedreigingen voor de interne validiteit?
Er zijn meerdere bedreigingen voor interne validiteit. In dit hoofdstuk zullen
er in totaal 12 besproken worden. Nu volgen de eerste zes: maturation,
geschiedenis, regressie, attrition, test en instrumentele bedreigingen.
- Maturation (rijping) bedreiging is een verandering in gedrag dat
spontaan met de tijd tot stand is gekomen. Mensen passen zich
aan aan hun omgeving, mensen worden beter in het uitvoeren van
bepaalde handelingen en kinderen leren beter te praten. Dit
gebeurt ‘gewoon’ en niet door een of andere interventie. Om de
bedreiging van maturation weg te nemen, moeten er een
controlegroep worden gebruikt in het onderzoek.
- Soms treden er veranderingen op doordat er iets specifieks is
gebeurd tussen de pretest en de posttest. Dit wordt een historie
bedreiging genoemd. Een historische gebeurtenis hoeft niet iets
groots te zijn, zoals een oorlog. Het kan ook iets kleins zijn, zoals
het wisselen van seizoenen. Om als historische bedreiging gezien te
kunnen worden, moet de variabele invloed hebben op iedereen of bijna iedereen van een groep.
Geschiedenis bedreigingen kunnen voorkomen worden door het gebruik van controlegroepen.
- Regressie bedreigingen refereren naar regressie naar het gemiddelde. Wanneer een gedrag extreem is op
tijdspunt 1, zal het waarschijnlijk minder extreem zijn op tijdspunt 2. Extremiteit wordt meestal verklaard
door gunstige of juist ongunstige random gebeurtenissen. Regressie bedreigingen vinden alleen plaats in
een pretest/posttest design en alleen wanneer een groep extreem scoort op de pretest. Deze
bedreigingen kunnen voorkomen worden door het gebruik van controlegroepen.
- Attrition is een reductie van de proefpersonen die plaats vindt voordat het onderzoek af is gelopen. Dit
kan dus bijvoorbeeld tussen de pretest en posttest plaats vinden. Attrition is een probleem wanneer het
systematisch is. Dat wil zeggen dat het een probleem wordt wanneer een bepaalde type proefpersonen
niet meer meedoen aan het onderzoek. Als deze proefpersonen niet aanwezig zijn, dan kunnen de
resultaten vertekend zijn. Onderzoekers kunnen de data van proefpersonen die stoppen weghalen uit het
onderzoeken.
- Een test bedreiging verwijst naar de verandering in een proefpersoon als gevolg van het vaker dan een
keer afleggen van een test. Mensen kunnen beter worden in het maken van de test of juist verveeld raken.
Onderzoekers kunnen dit voorkomen door alternatieve vormen van de twee metingen te gebruiken.
- Een instrumentele bedreiging vindt plaats wanneer een metingsinstrument met de tijd verandert.
Observanten moeten niet opeens tussen twee metingen hun standaarden veranderen.
Wat zijn de drie grote bedreigingen voor interne validiteit in experimenten?
