Hogeschool Utrecht
2020-2021
Farmacologie
Dikgedrukt rood = Leerdoel
Dungedrukt rood = Antwoord op vraag
Contents
Table of Contents
Contents.................................................................................................................................................1
Geneesmiddelen en hun targets........................................................................................................4
Inleiding dosis-respons.......................................................................................................................9
Geneesmiddelontwikkeling en -regulatie.........................................................................................11
2. Farmacokinetiek (absorptie en distributie).......................................................................................16
Toedieningsvormen..........................................................................................................................16
Absorptie..........................................................................................................................................19
Distributie.........................................................................................................................................30
Metabolisme.....................................................................................................................................37
Opdracht: fase 1...............................................................................................................................43
Excretie.............................................................................................................................................44
Eliminatiemodellen...........................................................................................................................45
3. Farmacondynamiek..........................................................................................................................50
Signaal-transductie (Hoofdstuk 12)..................................................................................................50
Mechanismen van farmaca (Hoofdstuk 13)......................................................................................55
Dosis-respons curves (Hoofdstuk 14)...............................................................................................61
Thearpeutische variabiliteit Hoofdstuk 15........................................................................................64
4. CardioVasculaire farmacologie.........................................................................................................65
Intro CyberPhysiology.......................................................................................................................65
Opdrachten..........................................................................................................................................73
1. Introductie farmacologie
Het domein van farmaceutische wetenschappen omschrijven.
,Domein van Farmaceutische Wetenschappen: Ontwikkeling, werking, toediening, fysiologische
effecten en gebruik van geneesmiddelen of farmaca
Interdisciplinair vakgebied: - Chemie, biologie, wiskunde, natuurkunde, chemische technologie
Diagnostisch; bijv. markers voor het opsporen van tumoren
Behandeling (therapeutisch)
- Causaal; oorzaak bestrijden bijv. antibiotica, cytostatica, anti-parasitair
- Symptomatisch; bijv. pijnbestrijding en koortsonderdrukking (paracetamol)
- Substitutie; bijv. insuline, vitamine B12 (bij vegetarisch dieet)
Preventief (ter voorkoming); bijv. vaccins, ‘de pil’, cholesterolverlagers Ondersteunend; bijv.
anesthetica (chirurgie)
Hoe werken geneesmiddelen?
Site of action: doelorgaan dat reageert op farmacon
- orgaan of bepaald type cellen
- effect intracellulair, extracellulair of bij plasmamembraan
Targets: biomoleculen (vaak een receptor)
Active site: de plaats op het target waar interactie plaatsvindt tussen stoffen en het target.
Farmacodynamiek; bestudeert het werkingsmechanisme (Wat doet een stof met het lichaam?)
Werkingsmechanisme = binding aan target en wat de gevolgen daar van zijn.
Geneesmiddel-target interactie → “sleutel-slot”
Interactie niet specifiek? - ongewenste bijwerkingen - toxiciteit
Het verschil tussen rational drug design en library/random? screening uitleggen.
Ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen
Rational drug design (modelling)
= Het ontwerpen van medicijnmoleculen die binden aan een doelwit (bijv. Eiwit, nucleïnezuur).
,- ziekte (proces) is bekend -> doel.
- targetbinding (& activatie).
- verbeteren opname, verdeling, excretie
De term lead compound uitleggen.
Random screening
= Ontdekking/ontwikkeling van medicijnen door synthetische en natuurlijke verbindingen te testen
op verschillende soorten biologische activiteiten.
- trial-and-error
- synthetische en natuurlijke componenten (bron: planten en microorganismen)
→ wordt gebruikt bij het identificeren van “lead compounds” (beste kandidaat), een chemische
binding dat therapeutisch gebruikt kan worden.
→ verbeteren in “lead optimization”.
Globaal uitleggen hoe geneesmiddelen worden toegediend om de plek waar ze hun werking hebben
te bereiken.
Toediening van geneesmiddelen
Toedieningsroutes - Enteraal vs parenteraal - Lokaal vs systemisch
Toedieningsvormen - Bijv. tablet, pleister, inhalator
Toediening vaak oraal → opname in het bloed: Absorptie
De afkorting ADME (wat staat voor de begrippen absorptie, distributie, metabolisme en excretie)
uitleggen.
ADME is een afkorting dat de opname- en verwijder gedrag van een medicijn in het lichaam
omschrijft. Figuur 1.2 laat deze processen zien. ADME staat voor:
Absorptie (opname)
Distributie (verspreiding)
Metabolisme (omzetting)
Excretie (uitscheiding)
, Fig 1.2 Een schematische weergave van geneesmiddelenabsorptie- en
geneesmiddelenverwijderingsprocessen die volgen op de toediening van geneesmiddelen
De begrippen farmacodynamiek en farmacokinetiek uitleggen.
Het verschil tussen farmacodynamiek en farmacokinetiek uitleggen.
Farmaconkinetiek: beweging van stof door het lichaam
Wat doet het lichaam met de stof ?
Het beschrijft de evenementen van een stof die aan het lichaam wordt toegediend (zoals ADME)
Farmacondynamiek: bestudeert het werkingsmechanisme
Wat doet de stof met het lichaam ?
Het beschrijft de wijze waarop, en werkingsmechanismen waarmee de effecten van een toegediend
geneesmiddel (het werkzame bestanddeel) aan het lichaam tot stand komen
Farmacogenomics
= onderzoek gericht op interactie tussen de genensamenstelling van een persoon/populatie en de
respons op een geneesmiddel
Individuele reactie op geneesmiddelen:
- afbraak van een medicijnen kan erfelijk bepaald worden.
Kennis van genetische factoren:
- ontwikkeling betere medicijnen.
- specifiekere behandeling (juiste medicijn, juiste dosis, …)
Geneesmiddelen en hun targets
Uitleggen wat moleculaire targets zijn van geneesmiddelen en hier voorbeelden van noemen.
Wanneer werkt een geneesmiddel?
2020-2021
Farmacologie
Dikgedrukt rood = Leerdoel
Dungedrukt rood = Antwoord op vraag
Contents
Table of Contents
Contents.................................................................................................................................................1
Geneesmiddelen en hun targets........................................................................................................4
Inleiding dosis-respons.......................................................................................................................9
Geneesmiddelontwikkeling en -regulatie.........................................................................................11
2. Farmacokinetiek (absorptie en distributie).......................................................................................16
Toedieningsvormen..........................................................................................................................16
Absorptie..........................................................................................................................................19
Distributie.........................................................................................................................................30
Metabolisme.....................................................................................................................................37
Opdracht: fase 1...............................................................................................................................43
Excretie.............................................................................................................................................44
Eliminatiemodellen...........................................................................................................................45
3. Farmacondynamiek..........................................................................................................................50
Signaal-transductie (Hoofdstuk 12)..................................................................................................50
Mechanismen van farmaca (Hoofdstuk 13)......................................................................................55
Dosis-respons curves (Hoofdstuk 14)...............................................................................................61
Thearpeutische variabiliteit Hoofdstuk 15........................................................................................64
4. CardioVasculaire farmacologie.........................................................................................................65
Intro CyberPhysiology.......................................................................................................................65
Opdrachten..........................................................................................................................................73
1. Introductie farmacologie
Het domein van farmaceutische wetenschappen omschrijven.
,Domein van Farmaceutische Wetenschappen: Ontwikkeling, werking, toediening, fysiologische
effecten en gebruik van geneesmiddelen of farmaca
Interdisciplinair vakgebied: - Chemie, biologie, wiskunde, natuurkunde, chemische technologie
Diagnostisch; bijv. markers voor het opsporen van tumoren
Behandeling (therapeutisch)
- Causaal; oorzaak bestrijden bijv. antibiotica, cytostatica, anti-parasitair
- Symptomatisch; bijv. pijnbestrijding en koortsonderdrukking (paracetamol)
- Substitutie; bijv. insuline, vitamine B12 (bij vegetarisch dieet)
Preventief (ter voorkoming); bijv. vaccins, ‘de pil’, cholesterolverlagers Ondersteunend; bijv.
anesthetica (chirurgie)
Hoe werken geneesmiddelen?
Site of action: doelorgaan dat reageert op farmacon
- orgaan of bepaald type cellen
- effect intracellulair, extracellulair of bij plasmamembraan
Targets: biomoleculen (vaak een receptor)
Active site: de plaats op het target waar interactie plaatsvindt tussen stoffen en het target.
Farmacodynamiek; bestudeert het werkingsmechanisme (Wat doet een stof met het lichaam?)
Werkingsmechanisme = binding aan target en wat de gevolgen daar van zijn.
Geneesmiddel-target interactie → “sleutel-slot”
Interactie niet specifiek? - ongewenste bijwerkingen - toxiciteit
Het verschil tussen rational drug design en library/random? screening uitleggen.
Ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen
Rational drug design (modelling)
= Het ontwerpen van medicijnmoleculen die binden aan een doelwit (bijv. Eiwit, nucleïnezuur).
,- ziekte (proces) is bekend -> doel.
- targetbinding (& activatie).
- verbeteren opname, verdeling, excretie
De term lead compound uitleggen.
Random screening
= Ontdekking/ontwikkeling van medicijnen door synthetische en natuurlijke verbindingen te testen
op verschillende soorten biologische activiteiten.
- trial-and-error
- synthetische en natuurlijke componenten (bron: planten en microorganismen)
→ wordt gebruikt bij het identificeren van “lead compounds” (beste kandidaat), een chemische
binding dat therapeutisch gebruikt kan worden.
→ verbeteren in “lead optimization”.
Globaal uitleggen hoe geneesmiddelen worden toegediend om de plek waar ze hun werking hebben
te bereiken.
Toediening van geneesmiddelen
Toedieningsroutes - Enteraal vs parenteraal - Lokaal vs systemisch
Toedieningsvormen - Bijv. tablet, pleister, inhalator
Toediening vaak oraal → opname in het bloed: Absorptie
De afkorting ADME (wat staat voor de begrippen absorptie, distributie, metabolisme en excretie)
uitleggen.
ADME is een afkorting dat de opname- en verwijder gedrag van een medicijn in het lichaam
omschrijft. Figuur 1.2 laat deze processen zien. ADME staat voor:
Absorptie (opname)
Distributie (verspreiding)
Metabolisme (omzetting)
Excretie (uitscheiding)
, Fig 1.2 Een schematische weergave van geneesmiddelenabsorptie- en
geneesmiddelenverwijderingsprocessen die volgen op de toediening van geneesmiddelen
De begrippen farmacodynamiek en farmacokinetiek uitleggen.
Het verschil tussen farmacodynamiek en farmacokinetiek uitleggen.
Farmaconkinetiek: beweging van stof door het lichaam
Wat doet het lichaam met de stof ?
Het beschrijft de evenementen van een stof die aan het lichaam wordt toegediend (zoals ADME)
Farmacondynamiek: bestudeert het werkingsmechanisme
Wat doet de stof met het lichaam ?
Het beschrijft de wijze waarop, en werkingsmechanismen waarmee de effecten van een toegediend
geneesmiddel (het werkzame bestanddeel) aan het lichaam tot stand komen
Farmacogenomics
= onderzoek gericht op interactie tussen de genensamenstelling van een persoon/populatie en de
respons op een geneesmiddel
Individuele reactie op geneesmiddelen:
- afbraak van een medicijnen kan erfelijk bepaald worden.
Kennis van genetische factoren:
- ontwikkeling betere medicijnen.
- specifiekere behandeling (juiste medicijn, juiste dosis, …)
Geneesmiddelen en hun targets
Uitleggen wat moleculaire targets zijn van geneesmiddelen en hier voorbeelden van noemen.
Wanneer werkt een geneesmiddel?
