Samenvatting Alle theorie die behandeld wordt bij het vak beroepsethiek in één document

Kennisclips

1: Ethiek en de aard van morele problemen

1. Wat is ethiek?
 Centrale vraagstelling: Wat is “het juiste” om te doen?
 Norm = concrete gedragsregel of handelingsvoorschrift, aanwijzingen en criteria voor ons
handelen
 Bijvoorbeeld: wetboek, universele verklaring van de rechten van de mens,
gedragsregel
 Waarde = belangrijke nastrevenswaardige eigenschappen, ervaringen of principes
 Bijvoorbeeld eerlijkheid of beleefdheid
 Moraal = geheel van morele normen en waarden dat door een individu od binnen een
groep, instelling of cultuur als een belangrijke richtlijn voor het eigen handelen wordt
beschouwd
 Verschillende moralen
a. Persoonssfeer moraal
- Relationele normen
- Norm: “Je mag je vrienden niet laten vallen”
- Waarden: betrouwbaarheid, loyaliteit, eerlijkheid
- Toepassingsbereik: individuele sfeer
b. Professionele moraal
- Professionele normen (beroepscodes)
- Norm: “Je moet proefdieren goed huisvesten”
- Waarde: respect voor eigenwaarde van eigenwaarde van dieren
- Toepassingsbereik: iets groter nl. uitwisselbaar tussen de verschillende professionals
c. Bedrijfsmoraal
- Bedrijfsnormen (buisness principles, gedragscode)
- Norm: wij doen alleen zaken met gecertificeerde leveranciers
- Waarde: eerlijkheid
- Toepassingsbereik: de mensen binnen de organisatie
d. Publieke moraal
- Publieke normen: de wet + de gewoonte
- Norm: niet discrimineren (niet alle publieke normen in wet soms ook gewoonte)
- Waarde: gelijkheid
- Toepassingsbereik: alle burgers, inwoners binnen een
samenleving
 Morale zijn dynamisch en voortdurend in ontwikkeling
 Ethiek = wetenschappelijke discipline die systematisch reflecteert
op de moraal
2. Wanneer heb je een moreel probleem
 Morele problemen kunnen ontstaan door:
 Botsende normen
- Relationele normen
- Professionele normen
- Publieke normen
- Bedrijfsnormen
 Verschuivende waarden

, - Bijvoorbeeld vroeger was het heel normaal dat je vlees at maar nu is hier steeds
meer kritiek op
 Onverwezenlijkte idealen
- Bijvoorbeeld: als je vind dat de samenleving drugsvrij moet zijn dan heb je in
Amsterdam een probleem want hier is dat nog niet verwezenlijkt
 Nieuwe kennis en feiten
- Doordat we nu veel sneller kunnen zien bij een embryo wat voor het defecte het kan
hebben worden er nu veel meer vragen gesteld over abortus
 Dus wanneer heb je een moreel probleem?
 Algemeen antwoord: als jouw beslissing gevolgen heeft voor de rechten, belangen en
wensen van de ander
 Wie is die ander?
- Iedereen die gevolgen ondervindt van de beslissing die genomen wordt in het
probleem. Dus ook indirect betrokken
 Let op: moreel problematisch is niet hetzelfde als moreel verwerpelijk
- Zou kunnen dat een handeling moreel problematisch is maar wel de beste keuze en
daarom dus niet moreel verwerpelijk (je doet het dan dus wel)
3. Over het morele oordeel
 Is het morele oordeel zinloos? Ja en Nee
 Moreel relativisme = stelt dat moreel oordeel zinloos is want alles is subjectief
(iedereen zijn eigen mening)
- Kritiek: Hierdoor zou je niets kunnen zeggen over bijvoorbeeld de joden vervolging,
alle is subjectief
 Nee, want mensen kunnen hun oordelen in redelijkheid bespreken waardoor ze aan
objectiviteit winnen



2: normatief ethische theorieën
 Normatieve theorieën - wat is het goede om te doen? En hoe beargumenteer ik dat?
1. Consequentialisme = een handeling is goed als het gevolg goed is
 Ook wel de gevolg ethiek
 ‘het grootst mogelijke overwicht van goede over kwade gevolgen voor zoveel mogelijk
mensen’
 Kosten-bate analyse van het consequentialisme in het algemeen
 Een handeling is goed als de kosten lager zijn dan de baten
 Utilisme = een goed gevolg is een gevolg in termen van NUT (de eerste waarde)
 Een aparte stroming binnen het consequentialisme
 Hedonistisch utilisme (Jeremy Bentham)
- Gaat er van uit dat een handeling juist is als de consequenties geluk opleveren
 Bijv economische groei, minder sterfgevallen
- “De natuur heeft de mensheid onder het bestuur gezet van twee soevereine
meesters: pijn en genot”
- Geluk = aanwezigheid van genot en afwezigheid van pijn
- Alles draait om het bereiken van zo veel mogelijke geluk
- Een handeling binnen hedonistisch utilisme is goed als het zoveel mogelijke geluk
voor de grootste groep mensen opwekt
- Kritiek:
 Er zijn meer zaken nastrevenswaardig omwille van zichzelf

,  Hoe bepaal je het geluksgehalte?
 Heb ik t.o.v. iedereen dezelfde plichten t.a.v. het creëren van “geluk”?
 Pluralistisch utilisme (we kiezen alles):
- Nut in termen van: het grootste samengesteld goed
- opstelling van verschillende intrinsieke waarden
 = zaken die omwille van zichzelf van waarde zijn, zoals geluk, gezondheid, trouw
- Kritiek:
 Hoe beoordelen we of de handeling “genoeg” samengestelds goeds tot stand
brengt?
 Hoe vergelijk je de verschillende opties? Appels met peren?
 Preferentie utilisme
- Een handeling is goed als de wensen van de mensen die de handeling ondergaan,
zijn vervuld
- Kritiek:
 Zijn alle preferenties het waard om vervuld te worden?
 Hoe vergelijk, weeg en prioriteer je wensen van mensen?
 Kritiek op het consequentialisme
 Wanneer is een gevolg goed en wie bepaald dit?
 Voor wie zijn de nadelige gevolgen?
 Hoe bereken en vergelijk je de gevolgen?
 Hoe ga je om met onzekerheden over de gevolgen?
 Voorbeeld consequentalistisch denken
 Trolley probleem 1: 5 mensen op spoor vast gebonden door wissel om te draaien zal
trein over 1 iemand heen rijden die op andere spoor ligt vast gebonden
- Meeste mensen zouden dit wel doen maar als je eigen kind of moeder op het
andere spoor ligt niet volgens consequentialiste zou je dit als nog moeten doen
 Trolley probleem 2: weer 5 mensen op spoor vastgebonden, als je een dikke van de
brug zou gooien zal de trein gestopt worden
- Meeste mensen zouden dit niet doen maar dat is dus in tegen spraak met deze
stroming
2. Deontologie (Kant) = een handeling is goed als de kern/aard van handeling goed is
 Opzoek naar maxime
 Maxime = de kern/aard van de handeling
 Zou elk rationeel wezen kunnen willen dat deze handeling een universele wet zou zijn?
 Hij bedoeld dus niet dat alles goed is als de intensie maar goed is maar dat de maxime
iets moet zijn waar je van zou willen dat iedereen het doet
 1e en 2e categorische imperatief
 1e categorische imperatief = handel alleen
volgens die maxime (dus die regel) waarvan je
zou kunnen willen dat deze tot universele wet
wordt gemaakt
 2e categorische imperatief = behandel ieder
mens nooit louter als middel, maar altijd ook als
doel op zich; m.a.w. als een autonoom moreel
wezen
 Kritiek op deontologie
 Radicale deontologie kan leiden tot irrationele
regelverheerlijking