Samenvatting Economische Besturing
Basisboek Bedrijfseconomie | Hoofdstuk 3, 5, 11, 12, 13 & 14
Hoofdstuk 3 – Financiële overzichten
§ 3.1 Investering en financiering
De productiemiddelen worden in het bedrijfseconomische jargon ‘activa’ genoemd.
We kunnen onderscheid maken tussen vaste en vlottende activa.
Vaste activa bewijzen gedurende langere tijd (meer dan een jaar) hun diensten aan de
onderneming. Bedrijfsgebouwen gaan tientallen jaren mee, transportmiddelen gaan meestal
tussen de 5 en 10 jaar mee. Sommige activa hebben in principe een onbeperkte levensduur,
bijvoorbeeld een bedrijfsterrein.
Vlottende activa ontstaan en vergaan binnen een jaar. De tijd die verstrijkt tussen de inkoop en
het verbruik van de voorraad zal meestal niet meer dan enkele maanden bestaan.
Onder vlottende activa vallen ook de vorderingen op afnemers aan wie al geleverd is, maar die
nog niet betaald hebben.
De financiering kan geschieden met eigen vermogen of vreemd vermogen.
Eigen vermogen is ter beschikking gesteld door de eigenaar/eigenaren van de onderneming.
Kenmerkend voor eigen vermogen is dat het voor onbepaalde tijd ter beschikking van de
onderneming is gesteld.
De beloning voor het ter beschikking stellen van eigen vermogen is de winst die de onderneming
creëert ten behoeve van de eigenaren.
Aangezien de grootte van de winst afhankelijk is van allerlei onzekerheden die gepaard gaan met
het opereren in de markt, wordt eigen vermogen ook wel risico dragend vermogen genoemd.
Vreemd vermogen is ter beschikking gesteld door schuldeisers. Vreemd vermogen is tijdelijk
vermogen, in die zin dat er van tevoren afspraken zijn gemaakt over de terugbetaling.
Normaliter wordt op leningen en vaste rente vergoed, onafhankelijk van het presteren van de
onderneming. Vandaar dat vreemd vermogen ook wel risicomijdend vermogen wordt genoemd.
Risicoloos is het verstrekken van vreemd vermogen niet, het kan zijn dat de onderneming haar
rente- en aflossingsverplichtingen niet nakomt.
In geval van faillissement worden de vreemdvermogenverschaffers in ieder geval voldaan
voordat de eigenvermogenverschaffers aan bod komen.
§ 3.2 Balans en resultatenrekening
We kunnen op elke moment een confrontatie maken van enerzijds de waarde van de
productiemiddelen waarin de onderneming geïnvesteerd heeft (de activa) en anderzijds van de
manier waarop deze investeringen gefinancierd zijn (de passiva).
Zo een moment opname heet een balans.
Een balans heeft een T-vorm waarbij aan de linkerzijde (debetzijde) de investeringen opgesomd
staan en aan de rechterzijde (creditzijde) de financiering.
We kunnen de winst nader analyseren door te bekijken welke opbrengsten en kosten gemaakt
zijn in de betreffende periode. Een dergelijke opbrengsten/kosten-confrontatie wordt een
resultatenrekening genoemd.
De opbrengsten in een periode hoeven niet samen te vallen met de ontvangsten.
Opbrengst (omzet) wordt genomen in de periode waarin de onderneming prestaties ten
behoeve van de klanten heeft verricht.
,De kosten in een periode zijn niet gelijk aan de uitgaven.
Het meest aansprekende voorbeeld vormen de afschrijvingen: de uitgave voor een
productiemiddel vindt plaats op het moment van aanschaf, de kosten worden geboekt in de
jaren dat het productiemiddel wordt gebruikt en daardoor aan waarde verliest.
Aflossingen op vreemd vermogen worden niet in de resultatenrekening opgenomen. Dit omdat
ze niet leiden tot een verandering in het eigen vermogen.
§ 3.3 Winst versus kasmutatie
Zoals in paragraaf 3.2 geconstateerd is, mag de winst over een periode (opbrengsten minus
kosten) niet vereenzelvigd worden met de mutatie in de geldmiddelen over die periode
(ontvangsten minus uitgaven).
Vaste activa bewijzen gedurende meerdere jaren hun diensten aan de onderneming.
Om een juist beeld te geven over de financiële positie dient de investeringsuitgave die gedaan
wordt bij de aanschaf, niet in één keer ten laste van het resultaat gebracht te worden, maar te
worden uitgesmeerd over de levensduur van het activum.
Om de jaarlijkse afschrijvingen te kunnen bepalen, dienst een schatting te worden gemaakt van
de levensduur en van de eventuele restwaarde. Ook moet er een afschrijvingsmethode worden
gekozen.
Zie bladzijde 77 & 78 voor een aantal afschrijvingsmethoden.
Voorzieningen dienen gevormd te worden in geval van mogelijke toekomstige verplichtingen
die zich als gevolg van de bedrijfsuitoefening in het afgelopen jaar kunnen voordoen.
Door het vormen van een voorziening worden de kosten in de resultatenrekening opgenomen,
voordat een eventuele betaling plaatsvindt.
Zie voorbeeld 3.3 op blafzijde 80.
Aangezien voorzieningen gebaseerd zijn op schattingen, zorgen ze voor een subjectief element in
de winstbepaling. De kasstroom is niet voor manipulatie vatbaar, maar de winst kan naar boven
of beneden bijgesteld worden door overdreven optimistische of pessimistische schattingen bij
het vaststellen van voorzieningen.
In de externe verslaggeving (het verschaffen van financiële informatie d.m.v. een publicatie van
een jaarverslag) kan de neiging bestaan om de positie van de onderneming rooskleuriger voor te
stellen dan zij in werkelijkheid is.
Dit wordt creative accounting genoemd. Voorzieningen zijn zeer geschikt om daarvoor
misbruik te maken.
We hebben in het voorgaande steeds gesteld dat de winst over een periode gelijk is aan de
toename van het eigen vermogen in die periode. Dit hoeft niet altijd zo te zijn; als er door de
eigenaar geld ingebracht wordt in de onderneming of geld wordt onttrokken aan de
onderneming, dan mogen deze privéstortingen en privéonttrekkingen geen invloed
uitoefenen op de winst, omdat ze hun oorzaak niet vinden in de bedrijfsactiviteiten.
De privéstortingen en privéonttrekkingen komen niet op de resultatenrekening voor, omdat ze
niet voortvloeien uit de bedrijfsactiviteiten, maar het gevolg zijn van vermogensverschuivingen
tussen het bedrijfsvermogen en het privévermogen van de eigenaar.
Hoofdstuk 5 – Investeringsprojecten
, § 5.1 Investeringsprojecten en cashflow
Onder investeren verstaan we het vastleggen van vermogen in activa.
Het investeringsvraagstuk houdt zich bezig met de keuze van de omvang en de samenstelling
van de activa waarin het vermogen van de onderneming wordt geïnvesteerd.
Investeringen dienen om de levensvatbaarheid van de onderneming te behouden of te
vergroten. We maken hierbij onderscheid tussen vervangingsinvesteringen, die dienen om de
productiecapaciteit in stand te houden, en uitbreidingsinvesteringen, die de
productiecapaciteit vergroten.
Een investeringsproject is het geheel van investeringen in bij elkaar behorende duurzame en
vlottende activa. Om een investeringsproject zinvol te doen zijn, moeten tegenover deze
uitgaven voldoende hoge ontvangsten staan. Bij de beoordeling van een project zullen we ons
ook richten op de verwachtingen die men heeft over de hoogte van de netto-ontvangsten, ofwel
cashflows, tijdens de looptijd van het project.
Onder cashflows verstaan we het verschil tussen de bruto-ontvangsten uit hoofde van de
verkoop van producten en de uitgaven in verband met de aanschaf en aanwending van
productiemiddelen in een bepaalde periode.
Niet alleen de hoogte van de te ontvangen cashflows is echter van belang, ook het tijdstip
waarop de cashflows worden ontvangen, speelt een rol. In het algemeen kan worden gezegd dat
de cashflows bij voorkeur zo snel mogelijk moeten worden ontvangen.
Aan een bedrag wat nu wordt ontvangen, wordt namelijk een hogere waarde toegekend dan aan
hetzelfde bedrag dat pas in een latere periode wordt ontvangen.
Dit verschijnsel staat bekend onder de naam tijdvoorkeur.
Dit heeft te maken met de mogelijkheid om ontvangen bedragen winstgevend uit te zetten
waardoor een bedrag dat nu wordt ontvangen in de toekomst een hogere waarde krijgt.
Het missen van deze opbrengst doordat een bedrag pas later wordt ontvangen, staat bekend als
opportunity costs.
De tijdvoorkeur van een onderneming brengen we meestal tot de uitdrukking in de gemiddelde
vermogenskostenvoet. Dit is de gemiddelde kostenvoet waartegen de onderneming vermogen
kan aantrekken.
Als de rentabiliteit van een investering gelijk is aan de gemiddelde vermogenskostenvoet, dan
levert de investering precies genoeg op om aan de eisen van de vermogenverschaffers te kunnen
voldoen in de vorm van dividend- en interestbetalingen.
Bedrijfseconomisch is het gebruikelijk de mate van succes van een bedrijf in een bepaalde
periode te meten op basis van de winst. De periodewinst wordt berekend als het verschil
tussen opbrengsten en kosten in die periode.
Het belangrijkste verschil tussen de winst en de cashflow in een bepaalde periode wordt
gevormd door een kostenpost die niet tot uitgaven leidt: de afschrijvingen op duurzame activa.
Door bij de periodewinst de afschrijvingen op te tellen, vinden we de hoogte van de cashflow.
Dus cashflow = afschrijvingen + periodewinst.
Een bijzondere situatie doet zich voor bij de start en bij het einde van een investeringsproject.
Bij de start moeten activa worden aangeschaft die nodig zijn om het project te kunnen uitvoeren.
De aanschaf van duurzame en vlottende activa veroorzaakt uitgaven terwijl er nog geen
opbrengsten en kosten zijn.
Er is dan dus sprake van een negatieve cashflow ter hoogte van het totale investeringsbedrag in
duurzame en vlottende activa. Bij de start van een project geldt dus:
Cashflow= - investeringen
Basisboek Bedrijfseconomie | Hoofdstuk 3, 5, 11, 12, 13 & 14
Hoofdstuk 3 – Financiële overzichten
§ 3.1 Investering en financiering
De productiemiddelen worden in het bedrijfseconomische jargon ‘activa’ genoemd.
We kunnen onderscheid maken tussen vaste en vlottende activa.
Vaste activa bewijzen gedurende langere tijd (meer dan een jaar) hun diensten aan de
onderneming. Bedrijfsgebouwen gaan tientallen jaren mee, transportmiddelen gaan meestal
tussen de 5 en 10 jaar mee. Sommige activa hebben in principe een onbeperkte levensduur,
bijvoorbeeld een bedrijfsterrein.
Vlottende activa ontstaan en vergaan binnen een jaar. De tijd die verstrijkt tussen de inkoop en
het verbruik van de voorraad zal meestal niet meer dan enkele maanden bestaan.
Onder vlottende activa vallen ook de vorderingen op afnemers aan wie al geleverd is, maar die
nog niet betaald hebben.
De financiering kan geschieden met eigen vermogen of vreemd vermogen.
Eigen vermogen is ter beschikking gesteld door de eigenaar/eigenaren van de onderneming.
Kenmerkend voor eigen vermogen is dat het voor onbepaalde tijd ter beschikking van de
onderneming is gesteld.
De beloning voor het ter beschikking stellen van eigen vermogen is de winst die de onderneming
creëert ten behoeve van de eigenaren.
Aangezien de grootte van de winst afhankelijk is van allerlei onzekerheden die gepaard gaan met
het opereren in de markt, wordt eigen vermogen ook wel risico dragend vermogen genoemd.
Vreemd vermogen is ter beschikking gesteld door schuldeisers. Vreemd vermogen is tijdelijk
vermogen, in die zin dat er van tevoren afspraken zijn gemaakt over de terugbetaling.
Normaliter wordt op leningen en vaste rente vergoed, onafhankelijk van het presteren van de
onderneming. Vandaar dat vreemd vermogen ook wel risicomijdend vermogen wordt genoemd.
Risicoloos is het verstrekken van vreemd vermogen niet, het kan zijn dat de onderneming haar
rente- en aflossingsverplichtingen niet nakomt.
In geval van faillissement worden de vreemdvermogenverschaffers in ieder geval voldaan
voordat de eigenvermogenverschaffers aan bod komen.
§ 3.2 Balans en resultatenrekening
We kunnen op elke moment een confrontatie maken van enerzijds de waarde van de
productiemiddelen waarin de onderneming geïnvesteerd heeft (de activa) en anderzijds van de
manier waarop deze investeringen gefinancierd zijn (de passiva).
Zo een moment opname heet een balans.
Een balans heeft een T-vorm waarbij aan de linkerzijde (debetzijde) de investeringen opgesomd
staan en aan de rechterzijde (creditzijde) de financiering.
We kunnen de winst nader analyseren door te bekijken welke opbrengsten en kosten gemaakt
zijn in de betreffende periode. Een dergelijke opbrengsten/kosten-confrontatie wordt een
resultatenrekening genoemd.
De opbrengsten in een periode hoeven niet samen te vallen met de ontvangsten.
Opbrengst (omzet) wordt genomen in de periode waarin de onderneming prestaties ten
behoeve van de klanten heeft verricht.
,De kosten in een periode zijn niet gelijk aan de uitgaven.
Het meest aansprekende voorbeeld vormen de afschrijvingen: de uitgave voor een
productiemiddel vindt plaats op het moment van aanschaf, de kosten worden geboekt in de
jaren dat het productiemiddel wordt gebruikt en daardoor aan waarde verliest.
Aflossingen op vreemd vermogen worden niet in de resultatenrekening opgenomen. Dit omdat
ze niet leiden tot een verandering in het eigen vermogen.
§ 3.3 Winst versus kasmutatie
Zoals in paragraaf 3.2 geconstateerd is, mag de winst over een periode (opbrengsten minus
kosten) niet vereenzelvigd worden met de mutatie in de geldmiddelen over die periode
(ontvangsten minus uitgaven).
Vaste activa bewijzen gedurende meerdere jaren hun diensten aan de onderneming.
Om een juist beeld te geven over de financiële positie dient de investeringsuitgave die gedaan
wordt bij de aanschaf, niet in één keer ten laste van het resultaat gebracht te worden, maar te
worden uitgesmeerd over de levensduur van het activum.
Om de jaarlijkse afschrijvingen te kunnen bepalen, dienst een schatting te worden gemaakt van
de levensduur en van de eventuele restwaarde. Ook moet er een afschrijvingsmethode worden
gekozen.
Zie bladzijde 77 & 78 voor een aantal afschrijvingsmethoden.
Voorzieningen dienen gevormd te worden in geval van mogelijke toekomstige verplichtingen
die zich als gevolg van de bedrijfsuitoefening in het afgelopen jaar kunnen voordoen.
Door het vormen van een voorziening worden de kosten in de resultatenrekening opgenomen,
voordat een eventuele betaling plaatsvindt.
Zie voorbeeld 3.3 op blafzijde 80.
Aangezien voorzieningen gebaseerd zijn op schattingen, zorgen ze voor een subjectief element in
de winstbepaling. De kasstroom is niet voor manipulatie vatbaar, maar de winst kan naar boven
of beneden bijgesteld worden door overdreven optimistische of pessimistische schattingen bij
het vaststellen van voorzieningen.
In de externe verslaggeving (het verschaffen van financiële informatie d.m.v. een publicatie van
een jaarverslag) kan de neiging bestaan om de positie van de onderneming rooskleuriger voor te
stellen dan zij in werkelijkheid is.
Dit wordt creative accounting genoemd. Voorzieningen zijn zeer geschikt om daarvoor
misbruik te maken.
We hebben in het voorgaande steeds gesteld dat de winst over een periode gelijk is aan de
toename van het eigen vermogen in die periode. Dit hoeft niet altijd zo te zijn; als er door de
eigenaar geld ingebracht wordt in de onderneming of geld wordt onttrokken aan de
onderneming, dan mogen deze privéstortingen en privéonttrekkingen geen invloed
uitoefenen op de winst, omdat ze hun oorzaak niet vinden in de bedrijfsactiviteiten.
De privéstortingen en privéonttrekkingen komen niet op de resultatenrekening voor, omdat ze
niet voortvloeien uit de bedrijfsactiviteiten, maar het gevolg zijn van vermogensverschuivingen
tussen het bedrijfsvermogen en het privévermogen van de eigenaar.
Hoofdstuk 5 – Investeringsprojecten
, § 5.1 Investeringsprojecten en cashflow
Onder investeren verstaan we het vastleggen van vermogen in activa.
Het investeringsvraagstuk houdt zich bezig met de keuze van de omvang en de samenstelling
van de activa waarin het vermogen van de onderneming wordt geïnvesteerd.
Investeringen dienen om de levensvatbaarheid van de onderneming te behouden of te
vergroten. We maken hierbij onderscheid tussen vervangingsinvesteringen, die dienen om de
productiecapaciteit in stand te houden, en uitbreidingsinvesteringen, die de
productiecapaciteit vergroten.
Een investeringsproject is het geheel van investeringen in bij elkaar behorende duurzame en
vlottende activa. Om een investeringsproject zinvol te doen zijn, moeten tegenover deze
uitgaven voldoende hoge ontvangsten staan. Bij de beoordeling van een project zullen we ons
ook richten op de verwachtingen die men heeft over de hoogte van de netto-ontvangsten, ofwel
cashflows, tijdens de looptijd van het project.
Onder cashflows verstaan we het verschil tussen de bruto-ontvangsten uit hoofde van de
verkoop van producten en de uitgaven in verband met de aanschaf en aanwending van
productiemiddelen in een bepaalde periode.
Niet alleen de hoogte van de te ontvangen cashflows is echter van belang, ook het tijdstip
waarop de cashflows worden ontvangen, speelt een rol. In het algemeen kan worden gezegd dat
de cashflows bij voorkeur zo snel mogelijk moeten worden ontvangen.
Aan een bedrag wat nu wordt ontvangen, wordt namelijk een hogere waarde toegekend dan aan
hetzelfde bedrag dat pas in een latere periode wordt ontvangen.
Dit verschijnsel staat bekend onder de naam tijdvoorkeur.
Dit heeft te maken met de mogelijkheid om ontvangen bedragen winstgevend uit te zetten
waardoor een bedrag dat nu wordt ontvangen in de toekomst een hogere waarde krijgt.
Het missen van deze opbrengst doordat een bedrag pas later wordt ontvangen, staat bekend als
opportunity costs.
De tijdvoorkeur van een onderneming brengen we meestal tot de uitdrukking in de gemiddelde
vermogenskostenvoet. Dit is de gemiddelde kostenvoet waartegen de onderneming vermogen
kan aantrekken.
Als de rentabiliteit van een investering gelijk is aan de gemiddelde vermogenskostenvoet, dan
levert de investering precies genoeg op om aan de eisen van de vermogenverschaffers te kunnen
voldoen in de vorm van dividend- en interestbetalingen.
Bedrijfseconomisch is het gebruikelijk de mate van succes van een bedrijf in een bepaalde
periode te meten op basis van de winst. De periodewinst wordt berekend als het verschil
tussen opbrengsten en kosten in die periode.
Het belangrijkste verschil tussen de winst en de cashflow in een bepaalde periode wordt
gevormd door een kostenpost die niet tot uitgaven leidt: de afschrijvingen op duurzame activa.
Door bij de periodewinst de afschrijvingen op te tellen, vinden we de hoogte van de cashflow.
Dus cashflow = afschrijvingen + periodewinst.
Een bijzondere situatie doet zich voor bij de start en bij het einde van een investeringsproject.
Bij de start moeten activa worden aangeschaft die nodig zijn om het project te kunnen uitvoeren.
De aanschaf van duurzame en vlottende activa veroorzaakt uitgaven terwijl er nog geen
opbrengsten en kosten zijn.
Er is dan dus sprake van een negatieve cashflow ter hoogte van het totale investeringsbedrag in
duurzame en vlottende activa. Bij de start van een project geldt dus:
Cashflow= - investeringen
