JUNI 2021
GAME ON!
E e n o n d e r z o e k n a a r h e t m o ti v e r e n t o t g e z o n d g a m e g e d r a g
NAAM STUDENT
BACHELORSCRIPTIE TOEGE PASTE PSYCHOLOGIE
IN OPDRACHT VAN BEDRIJF XXX
, GAME ON!
Een onderzoek naar het motiveren van jongeren met autisme tot gezond gamegedrag
Type document: Bachelor scriptie
Auteur: naam student
Studentnummer: 000000
Opleiding: Toegepaste psychologie
Hogeschool: Hogeschool NTI
Afstudeerbegeleiders: naam begeleider(s)
Opdrachtgever: Naam – XXX
Plaats: XXX
Datum: juni 2021
juni 2021 GAME ON! Pagina |1
, VOORWOORD
De weg naar het afstuderen is voor mij niet altijd even makkelijk geweest. Na vallen, weer opstaan
en veel doorzettingsvermogen mag ik u dit afstudeeronderzoek presenteren. Dit onderzoek is
uitgevoerd in opdracht van XXX in het kader van het afstuderen aan de opleiding toegepaste
psychologie aan Hogeschool NTI. In deze scriptie is onderzoek gedaan naar de manier waarop
jongeren, die gediagnosticeerd zijn met een autismespectrumstoornis (hierna autisme genoemd),
gemotiveerd kunnen worden om tot gezond gamegedrag te komen. Uitgangspunt daarbij zijn de
behoeften van de jongeren zelf in relatie tot gamen. Na literatuur- en praktijkonderzoek is antwoord
gegeven op de vraag:
‘Hoe kunnen de begeleiders van XXX jongeren met een autismespectrumstoornis motiveren tot
gezond gamegedrag, terwijl er rekening wordt gehouden met de behoeften van deze jongeren in
relatie tot gamen?’
Tijdens mijn werkzaamheden als begeleider bij XXX kreeg ik te maken met verschillende opvattingen
van ouders en jongeren over gamen. Ouders maken zich vaak zorgen over het gamegedrag van hun
kind en willen graag dat er minder wordt gegamed. Ze doen hiervoor een beroep op begeleiding.
Jongeren zien geen problemen en ervaren gamen als een prettige vrijetijdsbesteding. Het viel me op
dat ik het lastig vond om hiermee om te gaan. Wanneer is gamen geen gezond vrijetijdsgedrag meer
en wanneer dient er geïntervenieerd te worden? Ook mijn collega’s gaven aan met hetzelfde te
worstelen.
Het onderwerp gamen in combinatie met de behoeften van jongeren met autisme spreekt mij erg
aan.
Ik heb zelf ervaring met gamen en weet om deze reden welke voordelen het met zich mee kan
brengen. Voordelen waar niet-gamers vaak geen weet van hebben. Daarom heb ik ervoor gekozen
om te onderzoeken wat de behoeften van jongeren met autisme zijn in relatie tot gamen en hoe
begeleiders daar rekening mee kunnen houden terwijl zij kennis en vaardigheden bezitten om te
motiveren tot gezond gamegedrag.
Dit onderzoek richt zich op begeleiders die werkzaam zijn met jongeren met autisme in de hoop hen
kennis, inzichten en vaardigheden te bieden in hoe zij jongeren met autisme kunnen motiveren tot
gezond gamegedrag, terwijl zij rekening kunnen houden met de behoeften van de jongeren zelf in
relatie tot gamen. Dit afstudeeronderzoek mag dienen als leidraad voor verder verdiepend
onderzoek.
Ik wil graag een aantal personen bedanken die mij hebben geholpen hebben bij de afronding van dit
onderzoek. Ten eerste mijn leidinggevende XXX en mijn collega’s; voor de mogelijkheid tot
afstuderen binnen BijdeHand, de interesse en de tijd die zij vrij hebben gemaakt. XXX, mijn
begeleidster vanuit NTI, die ondanks dat mijn proces niet altijd eenduidig verliep, mij mijn ding liet
doen en mijn eigen weg liet vinden. Haar kritische feedback heeft mij geholpen om het beste uit
mijzelf te halen. Mijn tweede begeleidster XXX voor de laatste puntjes op de i. En ten slotte wil ik
XXX bedanken. Een vriendin die meedacht en meekeek en mij heeft ondersteund met het
grammaticale deel en het analyseren en verwerken van data. Mede dankzij haar is het einde en de
afronding van mijn onderzoek eindelijk daar.
Naam student
Plaats, juni 2021
juni 2021 GAME ON! Pagina |2
, SAMENVATTING
De begeleiders van XXX begeleiden in de praktijk regelmatig jongeren met autisme met
problematisch of ongezond gamegedrag. Jongeren zien gamen als een prettige vrijetijdsbesteding
maar ouders hebben vaak andere wensen als het gaat om de vrijetijdsbesteding van hun kinderen.
De begeleiders van XXX vinden het lastig te bepalen wanneer gamen geen gezond vrijetijdsgedrag
meer is en wanneer er geïntervenieerd dient te worden. Daarnaast ontbreken bij hen de kennis en
vaardigheden om jongeren met autisme te motiveren tot gezond gamegedrag terwijl zij daarbij
rekening kunnen houden met de behoeften van deze jongeren.
Het doel van dit onderzoek is om te ontdekken welke kennis en vaardigheden begeleiders nodig
hebben om jongeren met autisme te kunnen motiveren tot gezond gamegedrag. Hiervoor is de
volgende onderzoeksvraag opgesteld: Hoe kunnen de begeleiders van XXX jongeren met een
autismespectrumstoornis motiveren tot gezond gamegedrag, terwijl er rekening wordt gehouden met
de behoeften van deze jongeren in relatie tot gamen? Om antwoord te kunnen geven op de
onderzoeksvraag is zowel literatuur- als praktijkonderzoek uitgevoerd.
Uit literatuuronderzoek is duidelijk geworden dat er een relatie is tussen autisme en gamen.
Jongeren met autisme kunnen een fascinatie hebben voor gamen (preoccupatie) en ze zijn gevoelig
voor ongecontroleerd gamen. Ongezond gamegedrag kenmerkt zich door een disbalans in de
algemene dagelijkse bezigheden. Indicaties voor ongezond gamegedrag zijn in te delen op
lichamelijk, psychisch en sociaal vlak. Hierbij kan gedacht worden aan: uitstelgedrag, isolement,
slaapproblemen, somberheid en niet meer kunnen stoppen met gamen. In dit onderzoek wordt
gezond gamegedrag gezien als de tegenhanger van ongezond gamegedrag.
Voor dit onderzoek is een vragenlijst met stellingen afgenomen bij jongeren met autisme, in de
leeftijd van 16 tot en met 27 jaar, die in zorg zijn bij XXX. Er zijn 33 jongeren benaderd voor dit
onderzoek waarvan er uiteindelijk 17 hebben deelgenomen aan het onderzoek. De vragenlijst heeft
de behoeften van deze jongeren in relatie tot gamen gemeten. Daarnaast zijn er
semigestructureerde interviews afgenomen bij de begeleiders van XXX (n= 4) om te achterhalen
welke kennis en vaardigheden zij nodig hebben om jongeren met autisme te kunnen motiveren tot
gezond gamegedrag.
Praktijkonderzoek bevestigt de resultaten uit de literatuurstudie, namelijk dat gamen inspeelt op een
groot aantal behoeften. Hierbij kan gedacht worden aan: het verzetten van gedachten, frustraties
kwijtraken, voorspelbaarheid en controleerbaarheid, de rigiditeit in interesses, het gevoel ergens bij
te horen en motorische behoeften. Uit zowel literatuur- als praktijkonderzoek is gebleken dat
begeleiders kennis moeten hebben van de specifieke stijl van informatieverwerking bij autisme
(autistisch denken) die vraagt om een socratische begeleidingsstijl. Bij deze begeleidingsstijl hanteert
de begeleider een duidelijke en concrete aanpak waarin hij de jongere bevraagd over diens
belevingswereld. De begeleider beïnvloedt daarna de jongere vanuit de beleving van de jongere zelf
zodat de jongere zelf een oplossing of alternatief bedenkt. Belangrijke vaardigheden van de
begeleider daarbij zijn: het tonen van interesse, empathie en een flexibele opstelling. Daarnaast dient
een begeleider motivatie bij een jongere uit te kunnen lokken met zijn taalgebruik (evoceren) en
gedragsverandering te stimuleren door in te spelen op de basisbehoeften van de jongeren,
autonomie, competentie en verbondenheid. Een jongere raakt dan persoonlijk overtuigd om te
veranderen. Kennis over en ervaring met games is daarbij belangrijk.
De conclusie van dit onderzoek is dat de begeleiders van XXX kennis dienen te hebben van de
specifieke stijl van informatieverwerking van jongeren met autisme en dat de socratische
begeleidingsstijl die zij reeds hanteren passend is. Daarnaast dienen de begeleiders motivatie te
kunnen evoceren middels hun taalgebruik en gedragsverandering te kunnen stimuleren door in te
spelen op de basisbehoeften van jongeren met autisme. Kennis en ervaring hebben met games
verdient de voorkeur. Het tonen van interesse, empathie en aan kunnen sluiten op de
belevingswereld van de jongere zal ervoor zorgen dat begeleiders inzicht krijgen in de behoeften van
de jongeren als het gaat om gamen. Tot slot dienen begeleiders te weten welke indicaties kunnen
wijzen op ongezond of problematisch gamegedrag zodat ze herkennen wanneer gamegedrag niet
meer gezond is.
juni 2021 GAME ON! Pagina |3
GAME ON!
E e n o n d e r z o e k n a a r h e t m o ti v e r e n t o t g e z o n d g a m e g e d r a g
NAAM STUDENT
BACHELORSCRIPTIE TOEGE PASTE PSYCHOLOGIE
IN OPDRACHT VAN BEDRIJF XXX
, GAME ON!
Een onderzoek naar het motiveren van jongeren met autisme tot gezond gamegedrag
Type document: Bachelor scriptie
Auteur: naam student
Studentnummer: 000000
Opleiding: Toegepaste psychologie
Hogeschool: Hogeschool NTI
Afstudeerbegeleiders: naam begeleider(s)
Opdrachtgever: Naam – XXX
Plaats: XXX
Datum: juni 2021
juni 2021 GAME ON! Pagina |1
, VOORWOORD
De weg naar het afstuderen is voor mij niet altijd even makkelijk geweest. Na vallen, weer opstaan
en veel doorzettingsvermogen mag ik u dit afstudeeronderzoek presenteren. Dit onderzoek is
uitgevoerd in opdracht van XXX in het kader van het afstuderen aan de opleiding toegepaste
psychologie aan Hogeschool NTI. In deze scriptie is onderzoek gedaan naar de manier waarop
jongeren, die gediagnosticeerd zijn met een autismespectrumstoornis (hierna autisme genoemd),
gemotiveerd kunnen worden om tot gezond gamegedrag te komen. Uitgangspunt daarbij zijn de
behoeften van de jongeren zelf in relatie tot gamen. Na literatuur- en praktijkonderzoek is antwoord
gegeven op de vraag:
‘Hoe kunnen de begeleiders van XXX jongeren met een autismespectrumstoornis motiveren tot
gezond gamegedrag, terwijl er rekening wordt gehouden met de behoeften van deze jongeren in
relatie tot gamen?’
Tijdens mijn werkzaamheden als begeleider bij XXX kreeg ik te maken met verschillende opvattingen
van ouders en jongeren over gamen. Ouders maken zich vaak zorgen over het gamegedrag van hun
kind en willen graag dat er minder wordt gegamed. Ze doen hiervoor een beroep op begeleiding.
Jongeren zien geen problemen en ervaren gamen als een prettige vrijetijdsbesteding. Het viel me op
dat ik het lastig vond om hiermee om te gaan. Wanneer is gamen geen gezond vrijetijdsgedrag meer
en wanneer dient er geïntervenieerd te worden? Ook mijn collega’s gaven aan met hetzelfde te
worstelen.
Het onderwerp gamen in combinatie met de behoeften van jongeren met autisme spreekt mij erg
aan.
Ik heb zelf ervaring met gamen en weet om deze reden welke voordelen het met zich mee kan
brengen. Voordelen waar niet-gamers vaak geen weet van hebben. Daarom heb ik ervoor gekozen
om te onderzoeken wat de behoeften van jongeren met autisme zijn in relatie tot gamen en hoe
begeleiders daar rekening mee kunnen houden terwijl zij kennis en vaardigheden bezitten om te
motiveren tot gezond gamegedrag.
Dit onderzoek richt zich op begeleiders die werkzaam zijn met jongeren met autisme in de hoop hen
kennis, inzichten en vaardigheden te bieden in hoe zij jongeren met autisme kunnen motiveren tot
gezond gamegedrag, terwijl zij rekening kunnen houden met de behoeften van de jongeren zelf in
relatie tot gamen. Dit afstudeeronderzoek mag dienen als leidraad voor verder verdiepend
onderzoek.
Ik wil graag een aantal personen bedanken die mij hebben geholpen hebben bij de afronding van dit
onderzoek. Ten eerste mijn leidinggevende XXX en mijn collega’s; voor de mogelijkheid tot
afstuderen binnen BijdeHand, de interesse en de tijd die zij vrij hebben gemaakt. XXX, mijn
begeleidster vanuit NTI, die ondanks dat mijn proces niet altijd eenduidig verliep, mij mijn ding liet
doen en mijn eigen weg liet vinden. Haar kritische feedback heeft mij geholpen om het beste uit
mijzelf te halen. Mijn tweede begeleidster XXX voor de laatste puntjes op de i. En ten slotte wil ik
XXX bedanken. Een vriendin die meedacht en meekeek en mij heeft ondersteund met het
grammaticale deel en het analyseren en verwerken van data. Mede dankzij haar is het einde en de
afronding van mijn onderzoek eindelijk daar.
Naam student
Plaats, juni 2021
juni 2021 GAME ON! Pagina |2
, SAMENVATTING
De begeleiders van XXX begeleiden in de praktijk regelmatig jongeren met autisme met
problematisch of ongezond gamegedrag. Jongeren zien gamen als een prettige vrijetijdsbesteding
maar ouders hebben vaak andere wensen als het gaat om de vrijetijdsbesteding van hun kinderen.
De begeleiders van XXX vinden het lastig te bepalen wanneer gamen geen gezond vrijetijdsgedrag
meer is en wanneer er geïntervenieerd dient te worden. Daarnaast ontbreken bij hen de kennis en
vaardigheden om jongeren met autisme te motiveren tot gezond gamegedrag terwijl zij daarbij
rekening kunnen houden met de behoeften van deze jongeren.
Het doel van dit onderzoek is om te ontdekken welke kennis en vaardigheden begeleiders nodig
hebben om jongeren met autisme te kunnen motiveren tot gezond gamegedrag. Hiervoor is de
volgende onderzoeksvraag opgesteld: Hoe kunnen de begeleiders van XXX jongeren met een
autismespectrumstoornis motiveren tot gezond gamegedrag, terwijl er rekening wordt gehouden met
de behoeften van deze jongeren in relatie tot gamen? Om antwoord te kunnen geven op de
onderzoeksvraag is zowel literatuur- als praktijkonderzoek uitgevoerd.
Uit literatuuronderzoek is duidelijk geworden dat er een relatie is tussen autisme en gamen.
Jongeren met autisme kunnen een fascinatie hebben voor gamen (preoccupatie) en ze zijn gevoelig
voor ongecontroleerd gamen. Ongezond gamegedrag kenmerkt zich door een disbalans in de
algemene dagelijkse bezigheden. Indicaties voor ongezond gamegedrag zijn in te delen op
lichamelijk, psychisch en sociaal vlak. Hierbij kan gedacht worden aan: uitstelgedrag, isolement,
slaapproblemen, somberheid en niet meer kunnen stoppen met gamen. In dit onderzoek wordt
gezond gamegedrag gezien als de tegenhanger van ongezond gamegedrag.
Voor dit onderzoek is een vragenlijst met stellingen afgenomen bij jongeren met autisme, in de
leeftijd van 16 tot en met 27 jaar, die in zorg zijn bij XXX. Er zijn 33 jongeren benaderd voor dit
onderzoek waarvan er uiteindelijk 17 hebben deelgenomen aan het onderzoek. De vragenlijst heeft
de behoeften van deze jongeren in relatie tot gamen gemeten. Daarnaast zijn er
semigestructureerde interviews afgenomen bij de begeleiders van XXX (n= 4) om te achterhalen
welke kennis en vaardigheden zij nodig hebben om jongeren met autisme te kunnen motiveren tot
gezond gamegedrag.
Praktijkonderzoek bevestigt de resultaten uit de literatuurstudie, namelijk dat gamen inspeelt op een
groot aantal behoeften. Hierbij kan gedacht worden aan: het verzetten van gedachten, frustraties
kwijtraken, voorspelbaarheid en controleerbaarheid, de rigiditeit in interesses, het gevoel ergens bij
te horen en motorische behoeften. Uit zowel literatuur- als praktijkonderzoek is gebleken dat
begeleiders kennis moeten hebben van de specifieke stijl van informatieverwerking bij autisme
(autistisch denken) die vraagt om een socratische begeleidingsstijl. Bij deze begeleidingsstijl hanteert
de begeleider een duidelijke en concrete aanpak waarin hij de jongere bevraagd over diens
belevingswereld. De begeleider beïnvloedt daarna de jongere vanuit de beleving van de jongere zelf
zodat de jongere zelf een oplossing of alternatief bedenkt. Belangrijke vaardigheden van de
begeleider daarbij zijn: het tonen van interesse, empathie en een flexibele opstelling. Daarnaast dient
een begeleider motivatie bij een jongere uit te kunnen lokken met zijn taalgebruik (evoceren) en
gedragsverandering te stimuleren door in te spelen op de basisbehoeften van de jongeren,
autonomie, competentie en verbondenheid. Een jongere raakt dan persoonlijk overtuigd om te
veranderen. Kennis over en ervaring met games is daarbij belangrijk.
De conclusie van dit onderzoek is dat de begeleiders van XXX kennis dienen te hebben van de
specifieke stijl van informatieverwerking van jongeren met autisme en dat de socratische
begeleidingsstijl die zij reeds hanteren passend is. Daarnaast dienen de begeleiders motivatie te
kunnen evoceren middels hun taalgebruik en gedragsverandering te kunnen stimuleren door in te
spelen op de basisbehoeften van jongeren met autisme. Kennis en ervaring hebben met games
verdient de voorkeur. Het tonen van interesse, empathie en aan kunnen sluiten op de
belevingswereld van de jongere zal ervoor zorgen dat begeleiders inzicht krijgen in de behoeften van
de jongeren als het gaat om gamen. Tot slot dienen begeleiders te weten welke indicaties kunnen
wijzen op ongezond of problematisch gamegedrag zodat ze herkennen wanneer gamegedrag niet
meer gezond is.
juni 2021 GAME ON! Pagina |3
