Geïntegreerd
onderwijskundig
ontwerp
School: Het Kompas, Heijningen
Groep 6,7,8
Begeleider: Roeland Hendrikx
Cora van Sliedregt | Pabo VkDt2F | juni 2021
1
,Inhoudsopgave
Voorwoord ................................................................................................................................... 3
1. Visie op… ....................................................................................................................................4
1.1 Het kind .................................................................................................................................4
1.2 De vak domeinen .................................................................................................................. 5
1.3 De rol van de leraar ............................................................................................................... 5
1.4 Wat is goed onderwijs .......................................................................................................... 7
1.5 Beeld bij mijn visie .............................................................................................................. 10
1.6 Artikel bij mijn visie............................................................................................................. 11
2. Analyse ......................................................................................................................................12
2.1 De school..............................................................................................................................12
2.2 De groep ..............................................................................................................................12
2.3 Het huidige onderwijs ......................................................................................................... 13
2.4 De leerkracht ....................................................................................................................... 13
3. Ontwerpschets .......................................................................................................................... 15
3.1 Onderwerp ........................................................................................................................... 15
3.2 Aanpak ................................................................................................................................. 15
3.3 Ontwerpschets.....................................................................................................................17
3.4 Uitproberen en bijstellen ................................................................................................... 22
4. Planning ................................................................................................................................... 23
5. Uitvoering ................................................................................................................................ 27
6. Evaluatie en Reflectie ..............................................................................................................40
6.1 Evaluatie met de groep .......................................................................................................40
6.2 Evaluatie met begeleider en duo-collega ...........................................................................40
6.3 Reflectie .............................................................................................................................. 41
7. Presentatie ............................................................................................................................... 43
Bibliografie ..................................................................................................................................44
Bijlagen ........................................................................................................................................ 45
Bijlage 1: Artikel van Albert Oving ........................................................................................... 45
Bijlage 2: Werkbladen .............................................................................................................. 47
Bijlage 3: Lespresentaties per dagdeel ..................................................................................... 59
Bijlage 4: Projectvoorstel geïntegreerd onderwijskundig ontwerp .........................................60
Bijlage 5: Fotoverslag uitvoering .............................................................................................. 63
Bijlage 6: Logboekevaluaties .................................................................................................... 85
Bijlage 7: Feedback praktijkbegeleider .................................................................................... 93
2
,Voorwoord
Als leerkrachten draag je in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling van mensen. Ik vind het
vooral belangrijk dat je kinderen leert hoe ze moeten denken (en niet wat ze moeten denken)
en het onderwijs passend en betekenisvol maakt voor iedere leerling. Hoe je dit invult komt
voort uit een visie op leren en onderwijs. Wat maakt onderwijs goed onderwijs, hoe vul je je
pedagogische opdracht in, maar ook hoe ga je om met vakkenintegratie.
Met dit geïntegreerd onderwijskundig ontwerp waarbij ik een vakoverstijgende
onderwijsproject ontwerp, uitvoer en evalueer, toon ik aan dat ik bekwaam ben in de rol van
ontwerper en uitvoerder van betekenisvol, geïntegreerd onderwijs, waarbij ontwerpend leren
centraal staat.
3
, 1. Visie op…
1.1 Het kind
Leer kinderen hoe ze moeten denken, niet wat ze moeten denken. (Margaret Mead, z.d.)
Brouwers beschrijft drie opvattingen over de relatie tussen onderwijs en ontwikkeling (2019).
▪ Natuurlijk leren (Montessori): Kinderen ontwikkelen zichzelf en de taak van het onderwijs is
te voorzien in een veilige, stimulerende omgeving.
▪ Programmagericht leren: Ontwikkeling gaat het beste wanneer het gestuurd wordt net als
leerprocessen. Dit wordt gedaan doormiddel van programma’s en methodes.
▪ Constructivisme (Piaget en Vygotski): Kinderen hebben een actief aandeel in het handelend
construeren van hun eigen kennis en inzichten in denkschema’s (Piaget), maar
omgevingsfactoren spelen ook een belangrijke rol. Voor Piaget is dat de concrete, materiële
omgeving. Voor Vygotsky ligt de nadruk op de sociaal-culturele omgeving (Sociaal-
constructivisme). Bij hem is zelfsturing en persoonlijke betekenisgeving essentieel. Daarom
moet in de leeromgeving gebruik gemaakt worden van levensechte situaties als
aanknopingspunt voor leerervaringen in de zone van naaste ontwikkeling.
Mijn visie strookt het meeste met die van het constructivisme, in combinatie met
programmagericht leren, als er vooral vanuit leerlijnen gewerkt wordt. Methodes kunnen hierbij
waardevolle gereedschappen zijn, maar moeten niet leidend zijn voor het lesprogramma. Zo
heb ik bijvoorbeeld vanuit het werken met groepsplannen voor Rekenen-Wiskunde en Spelling,
na de cito afname in maart, los van de methode, onderwijs ontworpen en gegeven met
gedifferentieerde doelen op basis van (geclusterde) onderwijsbehoeften van de leerlingen van
mijn groep 6,7,8.
Het is belangrijk dat de leerling zelf en samen met andere leerlingen de kans krijgt om kennis te
construeren, de leerkracht moet de interactie tussen leerlingen begeleiden, zodat het
leerproces zinvol is en bijdraagt aan goede beeldvorming. Samenwerken en eigenaarschap over
het leren bevordert naar mijn mening niet alleen het leren van de leerlingen, maar ook het
welbevinden van het individu en de groep. Volgens Vygotsky’s sociaal-constructivisme
construeren kinderen hun eigen kennis door eigen activiteit en initiatieven die betekenis voor
het kind hebben, maar wel met hulp en ondersteuning van meer wetende deelnemers aan de
cultuur. Deze hulp ook wel scaffolding genoemd, geeft ondersteuning wanneer een kind iets
nog niet zelfstandig kan en wordt weggenomen wanneer het dit niet meer nodig heeft (Bruner,
1996) (Brouwers, 2019).
Een kind in de bovenbouw bevindt zich in de identiteitsontwikkeling volgens Erikson - een Duits
psycholoog en psychoanalyticus - in de vierde fase, die van vlijt versus minderwaardigheid (6-12
jaar), hierin staan taakgerichtheid en het succes dat daarin gehaald wordt centraal. Sociale en
cognitieve vaardigheden worden vergeleken met die van leeftijdgenoten en als het kind aan de
verwachtingen van zichzelf en anderen kan voldoen, is competentie (een van de
basisbehoeften) de belangrijkste eigenschap die kinderen aan deze periode overhouden (Van
Beemen & Beckerman, 2018).
4
onderwijskundig
ontwerp
School: Het Kompas, Heijningen
Groep 6,7,8
Begeleider: Roeland Hendrikx
Cora van Sliedregt | Pabo VkDt2F | juni 2021
1
,Inhoudsopgave
Voorwoord ................................................................................................................................... 3
1. Visie op… ....................................................................................................................................4
1.1 Het kind .................................................................................................................................4
1.2 De vak domeinen .................................................................................................................. 5
1.3 De rol van de leraar ............................................................................................................... 5
1.4 Wat is goed onderwijs .......................................................................................................... 7
1.5 Beeld bij mijn visie .............................................................................................................. 10
1.6 Artikel bij mijn visie............................................................................................................. 11
2. Analyse ......................................................................................................................................12
2.1 De school..............................................................................................................................12
2.2 De groep ..............................................................................................................................12
2.3 Het huidige onderwijs ......................................................................................................... 13
2.4 De leerkracht ....................................................................................................................... 13
3. Ontwerpschets .......................................................................................................................... 15
3.1 Onderwerp ........................................................................................................................... 15
3.2 Aanpak ................................................................................................................................. 15
3.3 Ontwerpschets.....................................................................................................................17
3.4 Uitproberen en bijstellen ................................................................................................... 22
4. Planning ................................................................................................................................... 23
5. Uitvoering ................................................................................................................................ 27
6. Evaluatie en Reflectie ..............................................................................................................40
6.1 Evaluatie met de groep .......................................................................................................40
6.2 Evaluatie met begeleider en duo-collega ...........................................................................40
6.3 Reflectie .............................................................................................................................. 41
7. Presentatie ............................................................................................................................... 43
Bibliografie ..................................................................................................................................44
Bijlagen ........................................................................................................................................ 45
Bijlage 1: Artikel van Albert Oving ........................................................................................... 45
Bijlage 2: Werkbladen .............................................................................................................. 47
Bijlage 3: Lespresentaties per dagdeel ..................................................................................... 59
Bijlage 4: Projectvoorstel geïntegreerd onderwijskundig ontwerp .........................................60
Bijlage 5: Fotoverslag uitvoering .............................................................................................. 63
Bijlage 6: Logboekevaluaties .................................................................................................... 85
Bijlage 7: Feedback praktijkbegeleider .................................................................................... 93
2
,Voorwoord
Als leerkrachten draag je in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling van mensen. Ik vind het
vooral belangrijk dat je kinderen leert hoe ze moeten denken (en niet wat ze moeten denken)
en het onderwijs passend en betekenisvol maakt voor iedere leerling. Hoe je dit invult komt
voort uit een visie op leren en onderwijs. Wat maakt onderwijs goed onderwijs, hoe vul je je
pedagogische opdracht in, maar ook hoe ga je om met vakkenintegratie.
Met dit geïntegreerd onderwijskundig ontwerp waarbij ik een vakoverstijgende
onderwijsproject ontwerp, uitvoer en evalueer, toon ik aan dat ik bekwaam ben in de rol van
ontwerper en uitvoerder van betekenisvol, geïntegreerd onderwijs, waarbij ontwerpend leren
centraal staat.
3
, 1. Visie op…
1.1 Het kind
Leer kinderen hoe ze moeten denken, niet wat ze moeten denken. (Margaret Mead, z.d.)
Brouwers beschrijft drie opvattingen over de relatie tussen onderwijs en ontwikkeling (2019).
▪ Natuurlijk leren (Montessori): Kinderen ontwikkelen zichzelf en de taak van het onderwijs is
te voorzien in een veilige, stimulerende omgeving.
▪ Programmagericht leren: Ontwikkeling gaat het beste wanneer het gestuurd wordt net als
leerprocessen. Dit wordt gedaan doormiddel van programma’s en methodes.
▪ Constructivisme (Piaget en Vygotski): Kinderen hebben een actief aandeel in het handelend
construeren van hun eigen kennis en inzichten in denkschema’s (Piaget), maar
omgevingsfactoren spelen ook een belangrijke rol. Voor Piaget is dat de concrete, materiële
omgeving. Voor Vygotsky ligt de nadruk op de sociaal-culturele omgeving (Sociaal-
constructivisme). Bij hem is zelfsturing en persoonlijke betekenisgeving essentieel. Daarom
moet in de leeromgeving gebruik gemaakt worden van levensechte situaties als
aanknopingspunt voor leerervaringen in de zone van naaste ontwikkeling.
Mijn visie strookt het meeste met die van het constructivisme, in combinatie met
programmagericht leren, als er vooral vanuit leerlijnen gewerkt wordt. Methodes kunnen hierbij
waardevolle gereedschappen zijn, maar moeten niet leidend zijn voor het lesprogramma. Zo
heb ik bijvoorbeeld vanuit het werken met groepsplannen voor Rekenen-Wiskunde en Spelling,
na de cito afname in maart, los van de methode, onderwijs ontworpen en gegeven met
gedifferentieerde doelen op basis van (geclusterde) onderwijsbehoeften van de leerlingen van
mijn groep 6,7,8.
Het is belangrijk dat de leerling zelf en samen met andere leerlingen de kans krijgt om kennis te
construeren, de leerkracht moet de interactie tussen leerlingen begeleiden, zodat het
leerproces zinvol is en bijdraagt aan goede beeldvorming. Samenwerken en eigenaarschap over
het leren bevordert naar mijn mening niet alleen het leren van de leerlingen, maar ook het
welbevinden van het individu en de groep. Volgens Vygotsky’s sociaal-constructivisme
construeren kinderen hun eigen kennis door eigen activiteit en initiatieven die betekenis voor
het kind hebben, maar wel met hulp en ondersteuning van meer wetende deelnemers aan de
cultuur. Deze hulp ook wel scaffolding genoemd, geeft ondersteuning wanneer een kind iets
nog niet zelfstandig kan en wordt weggenomen wanneer het dit niet meer nodig heeft (Bruner,
1996) (Brouwers, 2019).
Een kind in de bovenbouw bevindt zich in de identiteitsontwikkeling volgens Erikson - een Duits
psycholoog en psychoanalyticus - in de vierde fase, die van vlijt versus minderwaardigheid (6-12
jaar), hierin staan taakgerichtheid en het succes dat daarin gehaald wordt centraal. Sociale en
cognitieve vaardigheden worden vergeleken met die van leeftijdgenoten en als het kind aan de
verwachtingen van zichzelf en anderen kan voldoen, is competentie (een van de
basisbehoeften) de belangrijkste eigenschap die kinderen aan deze periode overhouden (Van
Beemen & Beckerman, 2018).
4
