Hoofdstuk 8 Evolutie
§1 Oorsprong van het leven 2
§2 Ontstaan van nieuwe soorten 2
§3 Een populatie vol allelen 3
§4 Het verhaal van de fossielen 5
§5 Evolutie onderzocht 5
ls je een bepaald begrip zoekt, kan je natuurlijk gewoon op je laptop Ctrl + f
(Windows, Linux en Chrome OS) of ⌘ + f (Mac) gebruiken. Succes met leren!
Tussendoor staan een aantal aantekeningen. In principe hoef je dit niet te leren als je
docent dit niet verteld heeft, maar het is misschien nuttig om even door te lezen :)
, §1 Oorsprong van het leven
Eerste denkbeelden
Door het Bijbelse scheppingsverhaal was er geen plaats voor evolutie. Cuvier bestudeerde fossielen
uit de bergen rondom Parijs. Fossielen zijn restanten van vroeger levende organismen. Hij ontdekte
dat fossielen uit verschillende afzettingslagen niet lijken op levende organismen in het gebied. Om dit
te laten passen bij het scheppingsverhaal, kwam hij met de catastrofetheorie: een catastrofe zorgde
ervoor dat organismen verdwenen en door een nieuwe schepping ontstonden nieuwe soorten.
Andere denkbeelden
In de 18e eeuw trokken natuuronderzoekers de conclusie dat soorten wel kunnen veranderen en dat
uit een soort een andere soort kan ontstaan. Deze ontwikkeling heet evolueren. Lamarck kwam als
eerste met een evolutietheorie: dit verklaart hoe soorten veranderen en nieuwe soorten ontstaan.
Hij constateerde dat fossielen uit afzettingslagen overeenkomsten in lichaamsbouw vertonen. Hij
maakte een stamboom tot aan levende organismen en stelde dat ze tijdens hun leven nieuwe
eigenschappen krijgen en aan hun nakomelingen doorgeven.
Evolutie door selectie
Charles Darwin kwam met een andere evolutietheorie. Tijdens zijn wereldreis nam hij waar dat
binnen een populatie individuen variëren in eigenschappen. Darwin veronderstelde dat de
leefomgeving een selectiedruk uitoefent op de overlevingskansen van individuen. Na enkele
generaties bestaat het grootste deel van de populatie uit individuen die aan zijn gepast aan de
omgeving. Volgens hem was de drijvende kracht achter evolutie de selectiedruk uit de omgeving: het
individu past zich niet aan zoals Lamarck zei, maar leeft langer en plant zich meer voort.
Tegen de stroom in
De ontdekkingen van Mendel dat recombinatie van allelen en mutaties in het DNA leiden tot
variaties in erfelijke eigenschappen vullen de evolutietheorie aan en zijn verwerkt tot de
neodarwinistische theorie.
§2 Ontstaan van nieuwe soorten
Aanpassen om te overleven
Natuurlijke selectie bestaat uit twee processen die Darwin heeft samengevat als ‘struggle for life’ en
‘survival of the fittest’. Struggle for life: in elke omgeving voeren organismen een dagelijkse strijd met
soortgenoten om te overleven. De omgeving oefent een selectiedruk uit op overlevingskansen.
Individuen met gunstige eigenschappen hebben betere kansen: survival of the fittest. De ‘fittest’ zijn
de individuen die de meeste nakomelingen krijgen. Variatie in eigenschappen is een belangrijke
voorwaarde bij natuurlijke selectie.
De populatiesamenstelling verandert
Als individuen met gunstige eigenschappen veel nakomelingen krijgen, neemt elke generatie het
relatieve aandeel van individuen met die eigenschappen toe.
Gesplitste populaties
Bioloog Mayr kwam met een verklaring voor hoe nieuwe soorten ontstaan. Hij merkte dat soorten
vaak van elkaar gescheiden zijn door een barrière. Hierdoor is voortplanting niet meer mogelijk.
Volgens hem kunnen door barrières in een aantal stappen nieuwe soorten ontstaan: allopatrische
soortvorming. Een populatie splitst in tweeën. In beide populaties komen mutaties voor, waardoor
§1 Oorsprong van het leven 2
§2 Ontstaan van nieuwe soorten 2
§3 Een populatie vol allelen 3
§4 Het verhaal van de fossielen 5
§5 Evolutie onderzocht 5
ls je een bepaald begrip zoekt, kan je natuurlijk gewoon op je laptop Ctrl + f
(Windows, Linux en Chrome OS) of ⌘ + f (Mac) gebruiken. Succes met leren!
Tussendoor staan een aantal aantekeningen. In principe hoef je dit niet te leren als je
docent dit niet verteld heeft, maar het is misschien nuttig om even door te lezen :)
, §1 Oorsprong van het leven
Eerste denkbeelden
Door het Bijbelse scheppingsverhaal was er geen plaats voor evolutie. Cuvier bestudeerde fossielen
uit de bergen rondom Parijs. Fossielen zijn restanten van vroeger levende organismen. Hij ontdekte
dat fossielen uit verschillende afzettingslagen niet lijken op levende organismen in het gebied. Om dit
te laten passen bij het scheppingsverhaal, kwam hij met de catastrofetheorie: een catastrofe zorgde
ervoor dat organismen verdwenen en door een nieuwe schepping ontstonden nieuwe soorten.
Andere denkbeelden
In de 18e eeuw trokken natuuronderzoekers de conclusie dat soorten wel kunnen veranderen en dat
uit een soort een andere soort kan ontstaan. Deze ontwikkeling heet evolueren. Lamarck kwam als
eerste met een evolutietheorie: dit verklaart hoe soorten veranderen en nieuwe soorten ontstaan.
Hij constateerde dat fossielen uit afzettingslagen overeenkomsten in lichaamsbouw vertonen. Hij
maakte een stamboom tot aan levende organismen en stelde dat ze tijdens hun leven nieuwe
eigenschappen krijgen en aan hun nakomelingen doorgeven.
Evolutie door selectie
Charles Darwin kwam met een andere evolutietheorie. Tijdens zijn wereldreis nam hij waar dat
binnen een populatie individuen variëren in eigenschappen. Darwin veronderstelde dat de
leefomgeving een selectiedruk uitoefent op de overlevingskansen van individuen. Na enkele
generaties bestaat het grootste deel van de populatie uit individuen die aan zijn gepast aan de
omgeving. Volgens hem was de drijvende kracht achter evolutie de selectiedruk uit de omgeving: het
individu past zich niet aan zoals Lamarck zei, maar leeft langer en plant zich meer voort.
Tegen de stroom in
De ontdekkingen van Mendel dat recombinatie van allelen en mutaties in het DNA leiden tot
variaties in erfelijke eigenschappen vullen de evolutietheorie aan en zijn verwerkt tot de
neodarwinistische theorie.
§2 Ontstaan van nieuwe soorten
Aanpassen om te overleven
Natuurlijke selectie bestaat uit twee processen die Darwin heeft samengevat als ‘struggle for life’ en
‘survival of the fittest’. Struggle for life: in elke omgeving voeren organismen een dagelijkse strijd met
soortgenoten om te overleven. De omgeving oefent een selectiedruk uit op overlevingskansen.
Individuen met gunstige eigenschappen hebben betere kansen: survival of the fittest. De ‘fittest’ zijn
de individuen die de meeste nakomelingen krijgen. Variatie in eigenschappen is een belangrijke
voorwaarde bij natuurlijke selectie.
De populatiesamenstelling verandert
Als individuen met gunstige eigenschappen veel nakomelingen krijgen, neemt elke generatie het
relatieve aandeel van individuen met die eigenschappen toe.
Gesplitste populaties
Bioloog Mayr kwam met een verklaring voor hoe nieuwe soorten ontstaan. Hij merkte dat soorten
vaak van elkaar gescheiden zijn door een barrière. Hierdoor is voortplanting niet meer mogelijk.
Volgens hem kunnen door barrières in een aantal stappen nieuwe soorten ontstaan: allopatrische
soortvorming. Een populatie splitst in tweeën. In beide populaties komen mutaties voor, waardoor
