Nederlands overzicht/samenvatting - Overige spelling & werkwoordspelling.

NEDERLANDS
Overige Spelling

Tussenletter [-e] of [-en-] in samenstellingen
 Hoofdregel
Je schrijft de tussenletters –en- als het éérste deel een zelfstandig naamwoord is met
alléén een meervoud op –en of –n.
 Voorbeelden
 Bramensap, eikenboom, kippensoep, krantenkop
 Uitzonderingen op de hoofdregel
Je schrijft de tussenletter –e- in de volgende drie gevallen:
1) Het eerste deel is enig in z’n soort:
 Zonnestraal, Koninginnedag
2) Het tweede deel is een bijvoeglijk naamwoord, het eerste deel is alleen een
versterking daarvan:
 Reuzeleuk, beresterk, maar reuzenprestatie, want het tweede deel is
wél een zelfstandig naamwoord.
3) Het hele woord of een deel ervan is een oud woord (‘versteend’) dat je niet
meer als een samenstelling herkent. Soms lijkt het ook alleen maar op een
samenstelling:
 Bullebak, madelief, spillepoot
 Hoofdregel niet van toepassing
In de vier onderstaande gevallen schrijf je de tussenletter –e-, omdat ze niet aan de
hoofdregel voldoen:
4) Het eerste deel is een zelfstandig naamwoord dat géén meervoud heeft:
 Roggebrood, erezaak
5) Het eerste deel heeft alleen een meervoud op –s:
 Horlogeband
6) Het eerste deel heeft twee meervouden: op –s en –n
 Groentezaak, lindelaan
7) Het eerste deel is geen zelfstandig naamwoord, maar bijvoeglijk naamwoord
of werkwoord:
 Hogeschool, huilebalk
8) Voor alle samenstellingen geldt: als het eerste deel een woord is dat eindigt
op –en, dan blijft dat –en:
 Havenloods, goudenregen, buitengaats



Tussenletter [-s] in samengestelde zelfstandige naamwoorden
 Hoofdregel
Je schrijft de tussenletter –s- in samenstellingen als je de klank [s] hoort.
 Voorbeelden
 Dorpsplein, dameskleding, bakkersknecht
 Let op
Als het tweede deel van het woord begint met een sisklank, dan kun je niet horen of
je een tussen –s moet plaatsen.

Dorp + straat?  dorpstraat of dorpsstraat?

Vervang dan straat door een woord dat niet met een s begint: dorpsplein. Je hoort
een tussen –s, dus is het ook dorpsstraat.
Ander voorbeeld: jeugdjournaal, want jeugdomroep schrijf je ook zonder tussen –s.

, Trema (deelteken)
 Hoofdregels
1) De regel geldt voor niet-samengestelde woorden.
2) Soms kun je klinkers die naast elkaar staan op twee manieren uitspreken. Om
verkeerde uitspraak te voorkomen, gebruik je een trema.
Skien spreek je (verkeerd) uit met de ‘ie’ van ‘mies’. Met het trema geef je aan
dat het twee klinkers zijn: skiën.
3) Het deelteken staat op de eerste letter van de nieuwe lettergreep.
 Kopiëren, geëist, cocaïne
 Hoofdregel niet van toepassing
In de volgende drie gevallen gebruik je geen trema, omdat ze niet aan de hoofdregel
voldoen.
4) Het woord kan maar op één manier worden uitgesproken; dus geen verkeerde
uitspraak mogelijk:
 Chaos, bioloog, geoefend, industrieel
5) Het woord wordt afgebroken op de plaats van het deelteken, dus geen
verkeerde uitspraak mogelijk:
 Geïndustrialiseerd  ge-
Industrialiseerd
6) Het gaat om vreemde achtervoegsels, zoals –ien, eum:
 Elektricien, museum


Apostrof
 Hoofdregel
Woorden die eindigen op de klinkers a, i, o, u, y + achtervoegsel [s] schrijf je met
een apostrof om verkeerde uitsprak te voorkomen.
 Agenda’s, taxi’s, Leo’s boek, menu’s, baby’s
 Hoofdregel ook van toepassing
1) Bij verkleinwoorden op y:
 Baby’tje
2) Bij cijferwoorden en letterwoorden + achtervoegsel:
 Tv’s, tv’tje, 65+’er
3) Als teken dat op die plaats één of meer letters zijn weggelaten:
 Z’n jack, ’s middags
 Hoofdregel niet van toepassing
4) Als geen verkeerde uitspraak mogelijk is, géén apostrof:
 Vakanties, dominees, comités, Mariekes boek


Verkleinwoorden
 Hoofdregels
1) Woorden op de lange klank a, é, o, u, krijgen als verkleinwoord een dubbele
klinker + tje
 Oma  omaatje, logé  logeetje, auto  autootje, menu  menuutje
2) Woorden op –i krijgen als verkleinwoord –ie + tje
 Ski  skietje
3) Cijferwoorden, letterwoorden en woorden op –y krijgen als verkleinwoord een
apostrof.
 A4’tje, cd’tje, baby’tje


 Let op