Ontwikkelingspsychologie; samenvatting
Inhoud
Achtergrond......................................................................................................................................3
Ontwikkelingsgebieden..................................................................................................................3
Ontwikkelingsfasen/leeftijdsgroepen.............................................................................................3
Centrale vraagstukken....................................................................................................................3
Prenatale- & babytijd ( - 18 maanden)...............................................................................................3
Sensomotorische fase.....................................................................................................................4
Kritiek op Piaget..............................................................................................................................5
Geheugen.......................................................................................................................................5
Taalontwikkeling.............................................................................................................................5
Geboorte Apgar-score....................................................................................................................6
Zintuigen.........................................................................................................................................6
Motorische ontwikkeling................................................................................................................6
Vier principes van groei..................................................................................................................7
Peuter- en kleutertijd (18 maanden – 6 jaar).....................................................................................9
Informatieverwerkingstheorie........................................................................................................9
Taalontwikkeling...........................................................................................................................10
Vriendschappen............................................................................................................................11
Sekserolontwikkeling (Gender).....................................................................................................11
Verklaringen ontstaan gender......................................................................................................11
Schoolgaand kind (6 – 12 jaar).........................................................................................................11
Theorie van Vygotsky....................................................................................................................12
Identiteit: zelfomschrijvingen.......................................................................................................12
Morele ontwikkeling.....................................................................................................................12
Theorieën over morele ontwikkeling............................................................................................12
Invloed van ouders.......................................................................................................................14
De veranderende thuisomgeving..................................................................................................14
Echtscheiding................................................................................................................................15
Relaties met leeftijdsgenoten.......................................................................................................15
Pesten...........................................................................................................................................15
Adolescentie (12 – 22 jaar)..............................................................................................................15
Kritiek op Piaget............................................................................................................................16
Informatieverwerkingstheorie......................................................................................................16
Onderwijsmijlpalen in de adolescentie.........................................................................................17
, Schoolprestaties...........................................................................................................................17
Hoger onderwijs...........................................................................................................................17
Culturele identiteit.......................................................................................................................18
Theorie van James Marcia............................................................................................................19
Hersenontwikkeling......................................................................................................................20
Genderrelaties..............................................................................................................................21
Gezin en opvoeding......................................................................................................................21
Beïnvloeding van digitale communicatie op de ontwikkeling van adolescenten..........................22
Jongvolwassenheid (22 – 40 jaar)....................................................................................................22
Veroudering..................................................................................................................................22
Denken volgens Schaie.................................................................................................................23
Identiteit: de rol van werk en beroep...........................................................................................23
Vriendschap..................................................................................................................................24
Een relatie aangaan......................................................................................................................24
Hechtingsstijlen en relaties...........................................................................................................25
Middelbare leeftijd (40 – 60 jaar)....................................................................................................26
Geheugenontwikkeling.................................................................................................................26
Vrouwelijk climacterium...............................................................................................................26
Mannelijk climacterium................................................................................................................27
Sandwich generatie......................................................................................................................27
Theorieën omgaan met ouder worden.........................................................................................27
Persoonlijkheidstrekken...............................................................................................................28
Echtscheiding................................................................................................................................28
Werk en beroep............................................................................................................................29
Ouderdom (60+ jaar).......................................................................................................................29
Fysieke veranderingen..................................................................................................................29
Verouderingsprocessen................................................................................................................29
Verklaringen achteruitgang..........................................................................................................30
Theorieën over veroudering.........................................................................................................30
Neugarten.....................................................................................................................................31
Wijsheid........................................................................................................................................31
Werk en beroep............................................................................................................................31
Lifereview.....................................................................................................................................32
Levensgeluk..................................................................................................................................32
Selectieve optimalisering..............................................................................................................32
Huwelijk........................................................................................................................................33
, De dood in verschillende stadia....................................................................................................33
Achtergrond
Ontwikkelingsgebieden
1. Fysieke ontwikkeling (lengte, gewicht, verandering lichaam)
2. Cognitieve ontwikkeling (intelligentie)
3. Sociale ontwikkeling (vriendschap, relaties)
4. Persoonlijkheidsontwikkeling (geeft vorm aan hele levensloop, bv. ervaringen)
Ontwikkelingsfasen/leeftijdsgroepen
1. Prenatale ontwikkeling (voor geboorte)
2. Baby (0 – 18 maanden)
3. Peuter/kleuter (18 maanden – 6 jaar)
4. Schoolkind (6 – 12 jaar)
5. Adolescent (12 – 22 jaar)
6. Jongvolwassene (22 – 40 jaar)
7. Volwassene (40 – 60 jaar)
8. Oudere (60+ jaar)
Centrale vraagstukken
Continue verandering VS discontinue verandering
o Continue verandering: gelijktijdige ontwikkeling waarbij prestaties/ontwikkelingen
voortvloeien uit dat van vorige niveaus
Ontwikkeling in vorm van curve lengte, gewicht
o Discontinue verandering: ontwikkeling vindt plaats in aparte stadia, waarbij elk
stadium gedrag oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag in eerdere stadia
Ontwikkeling in vorm van trapje fijne en grove motoriek, lachen, lopen
Kritieke perioden VS gevoelige perioden
o Kritieke periode: specifieke tijd in de ontwikkeling waarbij een bepaalde gebeurtenis
de grootste gevolgen heeft
bv. gebrek aan liefdevolle ouders in kindertijd
o Gevoelige periode: afgebakende periodes, meestal vroeg in het leven, waarin een
persoon extra gevoelig is voor omgevingsinvloeden die betrekking hebben op een
bepaald facet van de ontwikkeling
bv. taalontwikkeling in eerste 6 levensjaren en de stimulatie van anderen,
zoals je ouders, hierbij
Nature VS Nurture
o Welke kenmerken zijn aangeboren (nature) en welke kenmerken zijn vanuit de
omgeving meegekregen (nurture)?
Levensloop model VS focus op specifieke perioden
o Levensloop model: thema’s die een persoon kan tegenkomen in een bepaalde fase &
mate waarin late ontwikkeling samenhangt met vroegere ontwikkeling
o Specifieke perioden: delen die elk persoon meemaakt in zijn/haar ontwikkeling
Prenatale- & babytijd ( - 18 maanden)
Cognitieve ontwikkeling
Jean Piaget (1896 – 1980)
, Uitgangspunt: het denken van de mens gebeurt aan de hand van schema’s
Baby’s zijn nog erg flexibel in het aanpassen van deze schema’s (=adaptatie)
o Assimilatie= iets nieuws plaatsen binnen hetgeen dat we al weten
Wanneer een baby weet dat bij een blokkendoos de ster in het gat met een
ster past, zal hij dit ook met andere blokjes zo proberen
o Accommodatie= het uitbreiden van het bestaande schema, een nieuwe mogelijkheid
ontdekken
Wanneer een baby er achter komt dat hij de blokken ook in de doos kan
doen door de deksel eraf te halen
Piaget verdeelde de cognitieve ontwikkeling in vier verschillende fases
Sensomotorische fase (0 – 2 jaar)
o Baby leert door ervaring, bv. door voorwerpen te voelen
Pre operationele fase (2 tot 7 jaar)
o Kind leert logisch te redeneren
Concreet operationele fase (7 tot 12 jaar)
o Concreet denken ontwikkelt zich en logisch redeneren ontwikkelt zich verder
Formeel operationele fase (12 jaar tot volwassenheid)
o Abstracte denken ontwikkelt zich
Sensomotorische fase
Substadium 1: eenvoudige reflexen (0 – 1 maand)
o Bv. zuigreflex: verschaft een pasgeborene informatie over objecten
Substadium 2: eerste gewoonten en primaire circulaire reacties (1 – 4 maanden)
o Eerdere afzonderlijke reacties combineren, bv, tegelijkertijd een object vastgrijpen
en er aan zuigen
o Primaire circulaire reacties= uit eigen beweging herhalen van gedragingen, omdat
het fysiek prettig voor het kind is, bv. het aanraken van een zachte knuffel. Hierdoor
ontwikkelt het kind bepaalde schema’s
Substadium 3: Secundaire circulaire reacties (4 – 8 maanden)
o Secundaire circulaire reacties= herhalen van het gedrag omwille van de effecten die
het teweegbrengt in de buitenwereld, bv. rammelaar op verschillende manieren
schudden om te kijken hoe het geluid verandert
Substadium 4: coördinatie van secundaire circulaire reacties (8 – 12 maanden)
o Baby’s lokken gebeurtenissen uit, door schema’s te combineren, op een
gecoördineerde manier (=intentioneel gedrag), bv. een voorwerp wegduwen om een
ander voorwerp wat erachter ligt te kunnen pakken
o Besef van objectpermanentie ontwikkelt zich: een baby gaat zich beseffen dat iets
wat niet meer zichtbaar is, niet ophoudt te bestaan. Ze gaan dan vaak ook op zoek
naar hetgeen dat op dat moment niet meer zichtbaar is
Substadium 5: tertiaire circulaire reacties (12 – 18 maanden)
o Tertiaire circulaire reacties= doelgericht nieuwe effecten uitproberen door
systematisch variaties aan te brengen in zijn gedrag om te zien welke gevolgen zijn
daden hebben
Substadium 6: het begin van denken (18 – 24 maanden)
o Mentale representatie= innerlijke voorstelling van een gebeurtenis of object, bv.
wanneer een bal onder de auto rolt, kunnen ze beredeneren waar deze zal opduiken
Inhoud
Achtergrond......................................................................................................................................3
Ontwikkelingsgebieden..................................................................................................................3
Ontwikkelingsfasen/leeftijdsgroepen.............................................................................................3
Centrale vraagstukken....................................................................................................................3
Prenatale- & babytijd ( - 18 maanden)...............................................................................................3
Sensomotorische fase.....................................................................................................................4
Kritiek op Piaget..............................................................................................................................5
Geheugen.......................................................................................................................................5
Taalontwikkeling.............................................................................................................................5
Geboorte Apgar-score....................................................................................................................6
Zintuigen.........................................................................................................................................6
Motorische ontwikkeling................................................................................................................6
Vier principes van groei..................................................................................................................7
Peuter- en kleutertijd (18 maanden – 6 jaar).....................................................................................9
Informatieverwerkingstheorie........................................................................................................9
Taalontwikkeling...........................................................................................................................10
Vriendschappen............................................................................................................................11
Sekserolontwikkeling (Gender).....................................................................................................11
Verklaringen ontstaan gender......................................................................................................11
Schoolgaand kind (6 – 12 jaar).........................................................................................................11
Theorie van Vygotsky....................................................................................................................12
Identiteit: zelfomschrijvingen.......................................................................................................12
Morele ontwikkeling.....................................................................................................................12
Theorieën over morele ontwikkeling............................................................................................12
Invloed van ouders.......................................................................................................................14
De veranderende thuisomgeving..................................................................................................14
Echtscheiding................................................................................................................................15
Relaties met leeftijdsgenoten.......................................................................................................15
Pesten...........................................................................................................................................15
Adolescentie (12 – 22 jaar)..............................................................................................................15
Kritiek op Piaget............................................................................................................................16
Informatieverwerkingstheorie......................................................................................................16
Onderwijsmijlpalen in de adolescentie.........................................................................................17
, Schoolprestaties...........................................................................................................................17
Hoger onderwijs...........................................................................................................................17
Culturele identiteit.......................................................................................................................18
Theorie van James Marcia............................................................................................................19
Hersenontwikkeling......................................................................................................................20
Genderrelaties..............................................................................................................................21
Gezin en opvoeding......................................................................................................................21
Beïnvloeding van digitale communicatie op de ontwikkeling van adolescenten..........................22
Jongvolwassenheid (22 – 40 jaar)....................................................................................................22
Veroudering..................................................................................................................................22
Denken volgens Schaie.................................................................................................................23
Identiteit: de rol van werk en beroep...........................................................................................23
Vriendschap..................................................................................................................................24
Een relatie aangaan......................................................................................................................24
Hechtingsstijlen en relaties...........................................................................................................25
Middelbare leeftijd (40 – 60 jaar)....................................................................................................26
Geheugenontwikkeling.................................................................................................................26
Vrouwelijk climacterium...............................................................................................................26
Mannelijk climacterium................................................................................................................27
Sandwich generatie......................................................................................................................27
Theorieën omgaan met ouder worden.........................................................................................27
Persoonlijkheidstrekken...............................................................................................................28
Echtscheiding................................................................................................................................28
Werk en beroep............................................................................................................................29
Ouderdom (60+ jaar).......................................................................................................................29
Fysieke veranderingen..................................................................................................................29
Verouderingsprocessen................................................................................................................29
Verklaringen achteruitgang..........................................................................................................30
Theorieën over veroudering.........................................................................................................30
Neugarten.....................................................................................................................................31
Wijsheid........................................................................................................................................31
Werk en beroep............................................................................................................................31
Lifereview.....................................................................................................................................32
Levensgeluk..................................................................................................................................32
Selectieve optimalisering..............................................................................................................32
Huwelijk........................................................................................................................................33
, De dood in verschillende stadia....................................................................................................33
Achtergrond
Ontwikkelingsgebieden
1. Fysieke ontwikkeling (lengte, gewicht, verandering lichaam)
2. Cognitieve ontwikkeling (intelligentie)
3. Sociale ontwikkeling (vriendschap, relaties)
4. Persoonlijkheidsontwikkeling (geeft vorm aan hele levensloop, bv. ervaringen)
Ontwikkelingsfasen/leeftijdsgroepen
1. Prenatale ontwikkeling (voor geboorte)
2. Baby (0 – 18 maanden)
3. Peuter/kleuter (18 maanden – 6 jaar)
4. Schoolkind (6 – 12 jaar)
5. Adolescent (12 – 22 jaar)
6. Jongvolwassene (22 – 40 jaar)
7. Volwassene (40 – 60 jaar)
8. Oudere (60+ jaar)
Centrale vraagstukken
Continue verandering VS discontinue verandering
o Continue verandering: gelijktijdige ontwikkeling waarbij prestaties/ontwikkelingen
voortvloeien uit dat van vorige niveaus
Ontwikkeling in vorm van curve lengte, gewicht
o Discontinue verandering: ontwikkeling vindt plaats in aparte stadia, waarbij elk
stadium gedrag oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag in eerdere stadia
Ontwikkeling in vorm van trapje fijne en grove motoriek, lachen, lopen
Kritieke perioden VS gevoelige perioden
o Kritieke periode: specifieke tijd in de ontwikkeling waarbij een bepaalde gebeurtenis
de grootste gevolgen heeft
bv. gebrek aan liefdevolle ouders in kindertijd
o Gevoelige periode: afgebakende periodes, meestal vroeg in het leven, waarin een
persoon extra gevoelig is voor omgevingsinvloeden die betrekking hebben op een
bepaald facet van de ontwikkeling
bv. taalontwikkeling in eerste 6 levensjaren en de stimulatie van anderen,
zoals je ouders, hierbij
Nature VS Nurture
o Welke kenmerken zijn aangeboren (nature) en welke kenmerken zijn vanuit de
omgeving meegekregen (nurture)?
Levensloop model VS focus op specifieke perioden
o Levensloop model: thema’s die een persoon kan tegenkomen in een bepaalde fase &
mate waarin late ontwikkeling samenhangt met vroegere ontwikkeling
o Specifieke perioden: delen die elk persoon meemaakt in zijn/haar ontwikkeling
Prenatale- & babytijd ( - 18 maanden)
Cognitieve ontwikkeling
Jean Piaget (1896 – 1980)
, Uitgangspunt: het denken van de mens gebeurt aan de hand van schema’s
Baby’s zijn nog erg flexibel in het aanpassen van deze schema’s (=adaptatie)
o Assimilatie= iets nieuws plaatsen binnen hetgeen dat we al weten
Wanneer een baby weet dat bij een blokkendoos de ster in het gat met een
ster past, zal hij dit ook met andere blokjes zo proberen
o Accommodatie= het uitbreiden van het bestaande schema, een nieuwe mogelijkheid
ontdekken
Wanneer een baby er achter komt dat hij de blokken ook in de doos kan
doen door de deksel eraf te halen
Piaget verdeelde de cognitieve ontwikkeling in vier verschillende fases
Sensomotorische fase (0 – 2 jaar)
o Baby leert door ervaring, bv. door voorwerpen te voelen
Pre operationele fase (2 tot 7 jaar)
o Kind leert logisch te redeneren
Concreet operationele fase (7 tot 12 jaar)
o Concreet denken ontwikkelt zich en logisch redeneren ontwikkelt zich verder
Formeel operationele fase (12 jaar tot volwassenheid)
o Abstracte denken ontwikkelt zich
Sensomotorische fase
Substadium 1: eenvoudige reflexen (0 – 1 maand)
o Bv. zuigreflex: verschaft een pasgeborene informatie over objecten
Substadium 2: eerste gewoonten en primaire circulaire reacties (1 – 4 maanden)
o Eerdere afzonderlijke reacties combineren, bv, tegelijkertijd een object vastgrijpen
en er aan zuigen
o Primaire circulaire reacties= uit eigen beweging herhalen van gedragingen, omdat
het fysiek prettig voor het kind is, bv. het aanraken van een zachte knuffel. Hierdoor
ontwikkelt het kind bepaalde schema’s
Substadium 3: Secundaire circulaire reacties (4 – 8 maanden)
o Secundaire circulaire reacties= herhalen van het gedrag omwille van de effecten die
het teweegbrengt in de buitenwereld, bv. rammelaar op verschillende manieren
schudden om te kijken hoe het geluid verandert
Substadium 4: coördinatie van secundaire circulaire reacties (8 – 12 maanden)
o Baby’s lokken gebeurtenissen uit, door schema’s te combineren, op een
gecoördineerde manier (=intentioneel gedrag), bv. een voorwerp wegduwen om een
ander voorwerp wat erachter ligt te kunnen pakken
o Besef van objectpermanentie ontwikkelt zich: een baby gaat zich beseffen dat iets
wat niet meer zichtbaar is, niet ophoudt te bestaan. Ze gaan dan vaak ook op zoek
naar hetgeen dat op dat moment niet meer zichtbaar is
Substadium 5: tertiaire circulaire reacties (12 – 18 maanden)
o Tertiaire circulaire reacties= doelgericht nieuwe effecten uitproberen door
systematisch variaties aan te brengen in zijn gedrag om te zien welke gevolgen zijn
daden hebben
Substadium 6: het begin van denken (18 – 24 maanden)
o Mentale representatie= innerlijke voorstelling van een gebeurtenis of object, bv.
wanneer een bal onder de auto rolt, kunnen ze beredeneren waar deze zal opduiken
