PSYCHOLOGIE – Voorbereiding toets 13-1-2015 Semester 1
Wat is psychologie?
Psychologie is de wetenschap waarbij bestudeerd wordt;
Het gedrag van de mens, de gevoelens die hij bij dit gedrag ervaart en de omstandigheden waarin dit
gedrag plaatsvindt.
Wat is psyche
Levensadem / kracht die het leven wekt, later ‘geest’.
Ziel = spiritueel, niet materieel
Geest = t.o. lichaam
Ik = perceptie van de psyche (1,5 a 2 jr.)
Ego = … dat wat Freud ervan zegt
Theoretische stromingen
Hierin zijn verschillende theoretische stromingen die elkaar soms wat overlappen.
De inhoud van een stroming wordt mede bepaald door de tijd en cultuur (geschiedenis) waarin ze
ontstond. In het begin was er geen samenwerking tussen de verschillende stromingen. Nu wel.
Elkaars begrippen en visies worden gebruikt en de effectiviteit van behandelingen en methodieken
wordt benadrukt t.o.v. de theoretische achtergrond.
Elke stroming heeft een mensbeeld met daarin wat als essentiële kenmerken van mensen wordt
gezien en hoe zij zich zouden moeten gedragen.
Hoofdstromingen
Psychoanalyse
Humanistische psychologie
Systeemtheorie
Functie van theorieën
- Indeling door mensbeelden (de im- en expliciete visie op de kenmerkende eigenschappen vd mens).
- Biopsychosociaal model / Algemene systeemtheorie (blz 48 werkkaarten) als overkoepelend kader.
- Ordenen, verklaren, voorspellen van gedrag
- Heuristisch (het geeft nieuwe inzichten die weer basis geven voor nieuwe voorspellingen.
Indeling op basis van mensbeeld
Er zijn 3 niveaus van menselijk gedrag die corresponderen met een mensbeeld.
1. Persoonlijk niveau – Personalistisch mensbeeld
2. Organistisch niveau – Organistisch mensbeeld Hoe hoger het niveau, hoe complexer het gedrag.
3. Mechanistisch niveau – Mechanistisch mensbeeld
Ze zijn niet goed of slecht. Je legt verschillende accenten.
1. Personalistisch mensbeeld
-Mensen worden als mens bestudeerd, géén vergelijk met dieren, want hebben geen cultureel leven.
Geen dierexperimenten.
-Mens als 1 geheel bestuderen, niet in afzonderlijke deeltjes. (Overeenkomst organistisch mensbeld)
-Mensen handelen doelgericht. Hun gedrag heeft ‘zin’. Zingeving moet bestudeerd worden. De mens
verleent betekenis aan de wereld.
,-Mensen zijn verantwoordelijk voor hun gedrag (en geen willoze speelballen die geheel afhankelijk
zijn van sociale omstandigheden of erfelijke aanleg.) Doelgericht handelen staat centraal.
-Psychoanalyse en humanistisch denken zijn stromingen.
-Metafoor = mens als organiserend en scheppend wezen.
2. Organistisch mensbeeld
-De mens is één geheel / levend groeisel. Meer dan de som der delen. Dus bestaat niet uit losse
onderdelen. Delen van mensen zijn niet los te bestuderen.
-Als het groeit krijgt het nieuwe vermogens. Wel vergelijkingen mens-dier, omdat beide organismen
in wisselwerking staan met omgeving. Verschil = mens heeft wel sociale / culturele omgeving.
-Mens is in- en extern dynamisch.
-Het organisme staat in wisselwerking met zijn omgeving. En zijn niet los van omgeving te
bestuderen.
-Verklaringsmodel/ verbanden zijn circulair causaal. Geen eenduidige relaties tussen oorzaak –
gevolg, maar wisselwerking; A veroorzaakt B, B veroorzaakt A enz. (Kind ongehoorzaam, ouders
strenger, kind nog ongehoorzamer enz.)
-Omgevings-, cognitieve- en biologische psychologie zijn stromingen.
-Metafoor = mens als levend organisme.
3. Mechanistisch mensbeeld
- Geen onderscheid tussen dier en mens, het zijn beide machines. Mens is hooguit ingewikkelder.
Wel dierexperimenten.
-Lineair causaal verklaringsmodel. Oorzaak voor gedrag wordt gezocht (causaal). Verband tussen
oorzaak – gevolg is rechtlijnig. A veroorzaakt B.
-Geheel is gelijk aan som der delen. Als je alle losse onderdeeltje kent, weet je hoe het geheel
functioneert.
-Mensen en onderdelen van mensen kunnen zelfstandig bestudeerd worden zonder rekening te
houden met omgeving.
-Behaviorisme is een stroming.
-Metafoor = mens als machine
Het overkoepelend kader / de meta-theorie
Is de algemene systeemtheorie (AST). Waarbinnen verschillende wetenschappen én uiteenlopende
inzichten uit al deze wetenschappen hun plaats krijgen.
Er is een hiërarchie van systeemniveaus. Hoe hoger het niveau, hoe complexer het systeem.
Binnen de AST wordt juist de relatie tussen iets of iemand benadrukt. (Koffiemolen wordt pas
koffiemolen als er koffie in zit. Persoon of voorwerp kan pas zichzelf zijn via het andere.)
Dit loopt van subatomaire deeltjes via cellen naar beleving / gedrag, persoon, familie, cultuur op naar
biosfeer. (Met de nodige tussenstappen).
Dit wordt vereenvoudigd weergegeven in het Biopsychosociaal model = geen enkel gedrag is te
begrijpen zonder rekening te houden met biologische, psychische en sociale invloeden.
(Dit zijn ook de 3 componenten in het dynamisch-stresskwetsbaarheidsmodel).
, Wat is persoonlijkheid?
De oude Grieken (Hippocrates) maakten een indeling naar hoe mensen zich gedroegen.
Temperamentenleer
Sanguinisch (bloed) Optimistisch, gepassioneerd
Melancholisch (zwarte gal) Neerslachtig + introvert
Flegmatisch (slijm) Kalm, gematigd / meebewegend
Cholerisch (gele gal) Prikkelbaar / opvliegend
In het nature-nurture debat is de vraag of de persoonlijkheid en probleemgedrag zijn aangeboren of
aangeleerd.
In de geschiedenis van de psychologie werd lang gedacht dat we een onbeschreven blad waren. Een
tabula rasa.
Later kwam daarbij dat het karakter was ingegraveerd.
Nature Type theorieën Dat is typisch zo’n cliënt die…
Persoonlijkheidstypen van Jung, het aangeborene bepaald hoe je in elkaar zit.
Hokjes denken.
Nurture Trekken theorieën aangeleerd
Kenmerk waar je meer of minder van kunt hebben (glijdende schalen).
Iedereen heeft elke eigenschap, dus kun je die ook verder ontwikkelen.
Bv. Angsttest, ruimtelijk inzicht test, intelligentietest, Big Five test.
Psychologie in de hulpverlening
Er is niet 1 visie, maar wordt gewerkt vanuit verschillende visies.
- Humanistisch
- Socio-cultureel
- Cognitief
- Biologisch
- Evolutionair
- Psychodynamisch (Zimbardo – Stanford gevangenis experiment)
En er zijn psychologen in allerlei soorten, bv;
- Klinisch psycholoog
- Ontwikkelingspsycholoog
- Relatietherapeut
- Sekstherapeut
- Kinderpsycholoog enz.
Psychologie is onmisbaar voor de cliënt én jezelf.
- Beter begrijpen van cliënt / jezelf
- Diagnosticeren van cliënt
- Stellen van hulpvraag
- Methodieken van behandeling
- Zelfreflectie
Wat is psychologie?
Psychologie is de wetenschap waarbij bestudeerd wordt;
Het gedrag van de mens, de gevoelens die hij bij dit gedrag ervaart en de omstandigheden waarin dit
gedrag plaatsvindt.
Wat is psyche
Levensadem / kracht die het leven wekt, later ‘geest’.
Ziel = spiritueel, niet materieel
Geest = t.o. lichaam
Ik = perceptie van de psyche (1,5 a 2 jr.)
Ego = … dat wat Freud ervan zegt
Theoretische stromingen
Hierin zijn verschillende theoretische stromingen die elkaar soms wat overlappen.
De inhoud van een stroming wordt mede bepaald door de tijd en cultuur (geschiedenis) waarin ze
ontstond. In het begin was er geen samenwerking tussen de verschillende stromingen. Nu wel.
Elkaars begrippen en visies worden gebruikt en de effectiviteit van behandelingen en methodieken
wordt benadrukt t.o.v. de theoretische achtergrond.
Elke stroming heeft een mensbeeld met daarin wat als essentiële kenmerken van mensen wordt
gezien en hoe zij zich zouden moeten gedragen.
Hoofdstromingen
Psychoanalyse
Humanistische psychologie
Systeemtheorie
Functie van theorieën
- Indeling door mensbeelden (de im- en expliciete visie op de kenmerkende eigenschappen vd mens).
- Biopsychosociaal model / Algemene systeemtheorie (blz 48 werkkaarten) als overkoepelend kader.
- Ordenen, verklaren, voorspellen van gedrag
- Heuristisch (het geeft nieuwe inzichten die weer basis geven voor nieuwe voorspellingen.
Indeling op basis van mensbeeld
Er zijn 3 niveaus van menselijk gedrag die corresponderen met een mensbeeld.
1. Persoonlijk niveau – Personalistisch mensbeeld
2. Organistisch niveau – Organistisch mensbeeld Hoe hoger het niveau, hoe complexer het gedrag.
3. Mechanistisch niveau – Mechanistisch mensbeeld
Ze zijn niet goed of slecht. Je legt verschillende accenten.
1. Personalistisch mensbeeld
-Mensen worden als mens bestudeerd, géén vergelijk met dieren, want hebben geen cultureel leven.
Geen dierexperimenten.
-Mens als 1 geheel bestuderen, niet in afzonderlijke deeltjes. (Overeenkomst organistisch mensbeld)
-Mensen handelen doelgericht. Hun gedrag heeft ‘zin’. Zingeving moet bestudeerd worden. De mens
verleent betekenis aan de wereld.
,-Mensen zijn verantwoordelijk voor hun gedrag (en geen willoze speelballen die geheel afhankelijk
zijn van sociale omstandigheden of erfelijke aanleg.) Doelgericht handelen staat centraal.
-Psychoanalyse en humanistisch denken zijn stromingen.
-Metafoor = mens als organiserend en scheppend wezen.
2. Organistisch mensbeeld
-De mens is één geheel / levend groeisel. Meer dan de som der delen. Dus bestaat niet uit losse
onderdelen. Delen van mensen zijn niet los te bestuderen.
-Als het groeit krijgt het nieuwe vermogens. Wel vergelijkingen mens-dier, omdat beide organismen
in wisselwerking staan met omgeving. Verschil = mens heeft wel sociale / culturele omgeving.
-Mens is in- en extern dynamisch.
-Het organisme staat in wisselwerking met zijn omgeving. En zijn niet los van omgeving te
bestuderen.
-Verklaringsmodel/ verbanden zijn circulair causaal. Geen eenduidige relaties tussen oorzaak –
gevolg, maar wisselwerking; A veroorzaakt B, B veroorzaakt A enz. (Kind ongehoorzaam, ouders
strenger, kind nog ongehoorzamer enz.)
-Omgevings-, cognitieve- en biologische psychologie zijn stromingen.
-Metafoor = mens als levend organisme.
3. Mechanistisch mensbeeld
- Geen onderscheid tussen dier en mens, het zijn beide machines. Mens is hooguit ingewikkelder.
Wel dierexperimenten.
-Lineair causaal verklaringsmodel. Oorzaak voor gedrag wordt gezocht (causaal). Verband tussen
oorzaak – gevolg is rechtlijnig. A veroorzaakt B.
-Geheel is gelijk aan som der delen. Als je alle losse onderdeeltje kent, weet je hoe het geheel
functioneert.
-Mensen en onderdelen van mensen kunnen zelfstandig bestudeerd worden zonder rekening te
houden met omgeving.
-Behaviorisme is een stroming.
-Metafoor = mens als machine
Het overkoepelend kader / de meta-theorie
Is de algemene systeemtheorie (AST). Waarbinnen verschillende wetenschappen én uiteenlopende
inzichten uit al deze wetenschappen hun plaats krijgen.
Er is een hiërarchie van systeemniveaus. Hoe hoger het niveau, hoe complexer het systeem.
Binnen de AST wordt juist de relatie tussen iets of iemand benadrukt. (Koffiemolen wordt pas
koffiemolen als er koffie in zit. Persoon of voorwerp kan pas zichzelf zijn via het andere.)
Dit loopt van subatomaire deeltjes via cellen naar beleving / gedrag, persoon, familie, cultuur op naar
biosfeer. (Met de nodige tussenstappen).
Dit wordt vereenvoudigd weergegeven in het Biopsychosociaal model = geen enkel gedrag is te
begrijpen zonder rekening te houden met biologische, psychische en sociale invloeden.
(Dit zijn ook de 3 componenten in het dynamisch-stresskwetsbaarheidsmodel).
, Wat is persoonlijkheid?
De oude Grieken (Hippocrates) maakten een indeling naar hoe mensen zich gedroegen.
Temperamentenleer
Sanguinisch (bloed) Optimistisch, gepassioneerd
Melancholisch (zwarte gal) Neerslachtig + introvert
Flegmatisch (slijm) Kalm, gematigd / meebewegend
Cholerisch (gele gal) Prikkelbaar / opvliegend
In het nature-nurture debat is de vraag of de persoonlijkheid en probleemgedrag zijn aangeboren of
aangeleerd.
In de geschiedenis van de psychologie werd lang gedacht dat we een onbeschreven blad waren. Een
tabula rasa.
Later kwam daarbij dat het karakter was ingegraveerd.
Nature Type theorieën Dat is typisch zo’n cliënt die…
Persoonlijkheidstypen van Jung, het aangeborene bepaald hoe je in elkaar zit.
Hokjes denken.
Nurture Trekken theorieën aangeleerd
Kenmerk waar je meer of minder van kunt hebben (glijdende schalen).
Iedereen heeft elke eigenschap, dus kun je die ook verder ontwikkelen.
Bv. Angsttest, ruimtelijk inzicht test, intelligentietest, Big Five test.
Psychologie in de hulpverlening
Er is niet 1 visie, maar wordt gewerkt vanuit verschillende visies.
- Humanistisch
- Socio-cultureel
- Cognitief
- Biologisch
- Evolutionair
- Psychodynamisch (Zimbardo – Stanford gevangenis experiment)
En er zijn psychologen in allerlei soorten, bv;
- Klinisch psycholoog
- Ontwikkelingspsycholoog
- Relatietherapeut
- Sekstherapeut
- Kinderpsycholoog enz.
Psychologie is onmisbaar voor de cliënt én jezelf.
- Beter begrijpen van cliënt / jezelf
- Diagnosticeren van cliënt
- Stellen van hulpvraag
- Methodieken van behandeling
- Zelfreflectie
