~ Taal Tentamen ~
Semester 2 - Middenbouw
Spelling, Hoofdstuk 4, 5, 6, 7, 9
Hoofdstuk 4, Doelstellingen en leerstofordening
4.1 Criteria voor het ordenen van de leerstof
Bij het bepalen van de leerstof voor het spellingsonderwijs worden meestal 3 verschillende criteria
gebruikt:
1. De frequentie van woorden
Het is het belangrijkste om kinderen woorden te leren die vaak voorkomen. De woorden zoals:
monniken, dreumesen, enz. kunnen ze dan wel opzoeken in een woordenboek.
2. De moeilijkheid van woorden
Soort aanvulling op de frequentie. Woorden die niet zo vaak voorkomen worden vaker fout gespeld.
De woorden die veel voorkomen worden vaak wel goed geschreven.
3. De indeling van spellingcategorieën.
Met name de ordening van de leerstof. Een spellingscategorie is een groep voorden met dezelfde
spellingsmoeilijkheid.
4.2 Woordfrequentie als uitgangspunt voor spellingonderwijs
Tegenwoordig gaan de meeste methoden voor spelling uit van zogenoemde woordfrequentielijsten.
Een volwassene die regelmatig schrijft, schrijft niet meer dan 3000 woorden.
4.3 Spellingscategorieën als uitgangspunt voor spellingonderwijs
Spellingcategorie: Is een groep woorden met dezelfde spellingmoeilijkheid. Bijvoorbeeld de groep
woorden: Verschrikkelijk, vertellen, officieel en hobby. Allemaal met de verdubbelingsregel.
Verschillende methoden voor spellingsonderwijs werken allemaal met deze categorieen. De ene
methode behandelt er meer dan de andere.
Belangrijke criteria om tot een indeling in spellingcategorieën te komen:
- De spellingstrategie die kinderen moeten hanteren, klankzuivere woorden bij elkaar
- De mate waarin een beroep wordt gedaan op de spellingvoorwaarden, onderverdelen in 5
tot 10 spellingscategorieën.
- De afwijkende schrijfwijze van klanken, verschillende weetwoorden.
- De opbouw van een woord, makkelijker schrijven bij inzien hoe ze zijn opgebouwd.
- De hoeveelheid woorden, met veel woorden bij dezelfde categorie: beter kun je inprenten
Het werken met spellingscategorieën heeft duidelijk voordelen. Als steeds 1 spellingscategorie
centraal staat, kunnen kinderen gerichter oefenen.
4.4 Spellingscategorieën in het onderwijs
Hoe functioneren spellingscategorieën in de praktijk:
- Een hulpmiddel voor leerkrachten om de methodestof te structureren
- Een hulpmiddel voor kinderen om de categorieën duidelijk te maken. (bijv spellingskaarten)
,Ze hanteren allemaal ongeveer de volgende criteria:
* eerst klankzuivere woorden, daarna niet klankzuivere
* eerst eenlettergrepige woorden, daarna meerlettergrepige
* eerst woorden met een spellingsregel, daarna woorden met meer regels
* eerst frequente woorden, daarna minder frequente woorden
Doordat de leerstof zorgvuldig is ingedeeld in categorieën is het voor leerkrachten ook makkelijker
om fouten de analyseren. Ook is het een hulpmiddel bij het analyseren van spelfouten.
4.5 Doelstellingen van het spellingonderwijs
In de kerndoelen wordt het spellingonderwijs niet apart genoemd; het maakt deel uit van de
domeinen taalbeschouwing en schrijven.
Doelstelling Taalbeschouwing:
De leerlingen kennen:
- Regels van het spellen van werkwoorden
- Regels voor het spellen van andere woorden dan werkwoorden
- Regels voor het gebruik van leestekens
Doelstelling Schrijven:
De leerlingen kunnen de vormgeving en de presentatie van hun teksten verzorgen door aandacht te
besteden aan spelling, de leesbaarheid van hun handschrift, zinsbouw, bladspiegel, beeldende
elementen en kleur.
Spelling is een onderdeel van het verzorgen van een tekst. Men maakt ook wel onderscheid tussen:
Functionele taalactiviteiten: activiteiten waarbij de taal als communicatiemiddel fungeert.
Bijvoorbeeld een brief schrijven waarbij ze een deskundige uitnodigen.
Ondersteunende taalactiviteiten: activiteiten die gericht zijn op het vergroten van allerlei
taalvaardigheden van de kinderen, met het doel dat de kinderen de functionele taalactiviteiten beter
kunnen uitvoeren. Om het leren spellen beter te oefenen.
Bij een formulering van een doelstelling voor spellingonderwijs neem je de volgende elementen op:
- de spellingcategorie
- de spellingstrategie
- de voorwaardelijke vaardigheden
4.6 Funcioneel spellingonderwijs
Het uiteindelijke doel van spellingonderwijs is dat leerlingen in staat zijn spelling als functionele
taalactiviteit te hanteren. Ze moeten dus foutloos kunnen spellen.
Hieronder 4 manieren om het spellingonderwijs functioneler te maken:
1. Woorden aanbieden in zinvolle contexten
Leerlingen zullen spelling als zinvol ervaren als woorden worden gebruikt in duidelijke contexten,
bijvoorbeeld themawoorden, woorden die een relatie hebben, puzzel maken.
2. Woorden laten verwerken in schrijfopdrachten
Bijvoorbeeld het geven van een schrijfopdracht waarbij leerlingen woorden moeten gebruiken uit de
geleerde spellingcategorie.
3. Integratie met technisch lezen
, Technisch lezen samenvoegen met het lezen van woorden uit spellingcategorieën.
4. Functionele schrijfopdrachten geven, waarbij het belang van correct spellen voor leerlingen
duidelijk is.
Leerlingen teksten laten schrijven, waarbij het foutloos spellen centraal staat. Bijvoorbeeld brieven
naar officiële instanties of aankondigingen en advertenties. E-mails niet.
Hoofdstuk 5, Instructie
Instructieprincipes; de verschillende vaste werkwijze die een leerkracht hanteert om kinderen iets te
leren.
Algemene instructieprincipes; kunnen bij elk leerproces worden toegepast.
Specifieke instructieprincipes; zijn afhankelijk van een bepaalde leertaak. Bijvoorbeeld het inprenten
van woordbeelden.
Voor spelling zijn er 3 belangrijke instructieprincipes:
1. Inprenting
2. Het aanleren van analogieredeneringen
3. Het aanleren van spellingsregels
Inprenting
De schrijfwijze van een woord in het geheugen probeert vast te leggen. Er moet altijd aandacht
worden besteed aan de opbouw van een woord of de klankstukken waaruit het bestaat. Een veel
gebruikte vorm voor inprenting is een visueel dictee. Ze kunnen het woord kort bekijken en moeten
het daarna opschrijven. Ook een manier is om een half woord aan te vullen.
Inprenting gebruiken we vooral als er een woord is waarvan de spelling niet te redeneren is.
Inprenting wordt ook gebruikt bij het aanleren van lettercombinaties, bijvoorbeeld: ing, ink, eeuw,
ieuw, nk.
Aanleren van Analogieredeneringen
Als delen van woorden steeds op dezelfde manier geschreven moeten worden, is het aanleren van
analogieredeneringen van toepassing. Je laat woorden met elkaar vergelijken. Je leert de kinderen
om steeds vergelijkingen te maken met woorden die leerlingen al kennen. Bijvoorbeeld bij
ramen/bramen, houd/houden/onthouden. Kenmerkend is dat er niet expliciet aandacht word
besteed aan de spellingsregels. Kinderen moeten door veel oefenen er zelf achter komen.
De analogieredenering wordt vooral gebruikt bij woorden waarvan de voor- of achtervoegsels
hetzelfde zijn. Het wordt ook wel toegepast bij werkwoorden.
Aanleren van spellingsregels
Als in het onderwijs de spellingsregel wel expisiet aan de orde komt, spreekt men van het aanleren
van spellingsregels. Een spellingsregel ziet er meestal als volgt uit: Hoor je X in situatie Y, dan schrijf
je Z. Dus hoor je /luk/ aan het eind van een woord, dan schrijf je /lijk/. De taak van de leerkracht is
hierbij om leerlingen aan te leren welke spellingsregel moet worden toegepast. Er zijn twee
manieren om spellingsregels aan te leren:
1. Bij de deductieve manier worden regels vooraf aangeleerd en moeten de leerlingen vervolgens de
regel toepassen op alle gevallen die daarvoor in aanmerking komen.
Semester 2 - Middenbouw
Spelling, Hoofdstuk 4, 5, 6, 7, 9
Hoofdstuk 4, Doelstellingen en leerstofordening
4.1 Criteria voor het ordenen van de leerstof
Bij het bepalen van de leerstof voor het spellingsonderwijs worden meestal 3 verschillende criteria
gebruikt:
1. De frequentie van woorden
Het is het belangrijkste om kinderen woorden te leren die vaak voorkomen. De woorden zoals:
monniken, dreumesen, enz. kunnen ze dan wel opzoeken in een woordenboek.
2. De moeilijkheid van woorden
Soort aanvulling op de frequentie. Woorden die niet zo vaak voorkomen worden vaker fout gespeld.
De woorden die veel voorkomen worden vaak wel goed geschreven.
3. De indeling van spellingcategorieën.
Met name de ordening van de leerstof. Een spellingscategorie is een groep voorden met dezelfde
spellingsmoeilijkheid.
4.2 Woordfrequentie als uitgangspunt voor spellingonderwijs
Tegenwoordig gaan de meeste methoden voor spelling uit van zogenoemde woordfrequentielijsten.
Een volwassene die regelmatig schrijft, schrijft niet meer dan 3000 woorden.
4.3 Spellingscategorieën als uitgangspunt voor spellingonderwijs
Spellingcategorie: Is een groep woorden met dezelfde spellingmoeilijkheid. Bijvoorbeeld de groep
woorden: Verschrikkelijk, vertellen, officieel en hobby. Allemaal met de verdubbelingsregel.
Verschillende methoden voor spellingsonderwijs werken allemaal met deze categorieen. De ene
methode behandelt er meer dan de andere.
Belangrijke criteria om tot een indeling in spellingcategorieën te komen:
- De spellingstrategie die kinderen moeten hanteren, klankzuivere woorden bij elkaar
- De mate waarin een beroep wordt gedaan op de spellingvoorwaarden, onderverdelen in 5
tot 10 spellingscategorieën.
- De afwijkende schrijfwijze van klanken, verschillende weetwoorden.
- De opbouw van een woord, makkelijker schrijven bij inzien hoe ze zijn opgebouwd.
- De hoeveelheid woorden, met veel woorden bij dezelfde categorie: beter kun je inprenten
Het werken met spellingscategorieën heeft duidelijk voordelen. Als steeds 1 spellingscategorie
centraal staat, kunnen kinderen gerichter oefenen.
4.4 Spellingscategorieën in het onderwijs
Hoe functioneren spellingscategorieën in de praktijk:
- Een hulpmiddel voor leerkrachten om de methodestof te structureren
- Een hulpmiddel voor kinderen om de categorieën duidelijk te maken. (bijv spellingskaarten)
,Ze hanteren allemaal ongeveer de volgende criteria:
* eerst klankzuivere woorden, daarna niet klankzuivere
* eerst eenlettergrepige woorden, daarna meerlettergrepige
* eerst woorden met een spellingsregel, daarna woorden met meer regels
* eerst frequente woorden, daarna minder frequente woorden
Doordat de leerstof zorgvuldig is ingedeeld in categorieën is het voor leerkrachten ook makkelijker
om fouten de analyseren. Ook is het een hulpmiddel bij het analyseren van spelfouten.
4.5 Doelstellingen van het spellingonderwijs
In de kerndoelen wordt het spellingonderwijs niet apart genoemd; het maakt deel uit van de
domeinen taalbeschouwing en schrijven.
Doelstelling Taalbeschouwing:
De leerlingen kennen:
- Regels van het spellen van werkwoorden
- Regels voor het spellen van andere woorden dan werkwoorden
- Regels voor het gebruik van leestekens
Doelstelling Schrijven:
De leerlingen kunnen de vormgeving en de presentatie van hun teksten verzorgen door aandacht te
besteden aan spelling, de leesbaarheid van hun handschrift, zinsbouw, bladspiegel, beeldende
elementen en kleur.
Spelling is een onderdeel van het verzorgen van een tekst. Men maakt ook wel onderscheid tussen:
Functionele taalactiviteiten: activiteiten waarbij de taal als communicatiemiddel fungeert.
Bijvoorbeeld een brief schrijven waarbij ze een deskundige uitnodigen.
Ondersteunende taalactiviteiten: activiteiten die gericht zijn op het vergroten van allerlei
taalvaardigheden van de kinderen, met het doel dat de kinderen de functionele taalactiviteiten beter
kunnen uitvoeren. Om het leren spellen beter te oefenen.
Bij een formulering van een doelstelling voor spellingonderwijs neem je de volgende elementen op:
- de spellingcategorie
- de spellingstrategie
- de voorwaardelijke vaardigheden
4.6 Funcioneel spellingonderwijs
Het uiteindelijke doel van spellingonderwijs is dat leerlingen in staat zijn spelling als functionele
taalactiviteit te hanteren. Ze moeten dus foutloos kunnen spellen.
Hieronder 4 manieren om het spellingonderwijs functioneler te maken:
1. Woorden aanbieden in zinvolle contexten
Leerlingen zullen spelling als zinvol ervaren als woorden worden gebruikt in duidelijke contexten,
bijvoorbeeld themawoorden, woorden die een relatie hebben, puzzel maken.
2. Woorden laten verwerken in schrijfopdrachten
Bijvoorbeeld het geven van een schrijfopdracht waarbij leerlingen woorden moeten gebruiken uit de
geleerde spellingcategorie.
3. Integratie met technisch lezen
, Technisch lezen samenvoegen met het lezen van woorden uit spellingcategorieën.
4. Functionele schrijfopdrachten geven, waarbij het belang van correct spellen voor leerlingen
duidelijk is.
Leerlingen teksten laten schrijven, waarbij het foutloos spellen centraal staat. Bijvoorbeeld brieven
naar officiële instanties of aankondigingen en advertenties. E-mails niet.
Hoofdstuk 5, Instructie
Instructieprincipes; de verschillende vaste werkwijze die een leerkracht hanteert om kinderen iets te
leren.
Algemene instructieprincipes; kunnen bij elk leerproces worden toegepast.
Specifieke instructieprincipes; zijn afhankelijk van een bepaalde leertaak. Bijvoorbeeld het inprenten
van woordbeelden.
Voor spelling zijn er 3 belangrijke instructieprincipes:
1. Inprenting
2. Het aanleren van analogieredeneringen
3. Het aanleren van spellingsregels
Inprenting
De schrijfwijze van een woord in het geheugen probeert vast te leggen. Er moet altijd aandacht
worden besteed aan de opbouw van een woord of de klankstukken waaruit het bestaat. Een veel
gebruikte vorm voor inprenting is een visueel dictee. Ze kunnen het woord kort bekijken en moeten
het daarna opschrijven. Ook een manier is om een half woord aan te vullen.
Inprenting gebruiken we vooral als er een woord is waarvan de spelling niet te redeneren is.
Inprenting wordt ook gebruikt bij het aanleren van lettercombinaties, bijvoorbeeld: ing, ink, eeuw,
ieuw, nk.
Aanleren van Analogieredeneringen
Als delen van woorden steeds op dezelfde manier geschreven moeten worden, is het aanleren van
analogieredeneringen van toepassing. Je laat woorden met elkaar vergelijken. Je leert de kinderen
om steeds vergelijkingen te maken met woorden die leerlingen al kennen. Bijvoorbeeld bij
ramen/bramen, houd/houden/onthouden. Kenmerkend is dat er niet expliciet aandacht word
besteed aan de spellingsregels. Kinderen moeten door veel oefenen er zelf achter komen.
De analogieredenering wordt vooral gebruikt bij woorden waarvan de voor- of achtervoegsels
hetzelfde zijn. Het wordt ook wel toegepast bij werkwoorden.
Aanleren van spellingsregels
Als in het onderwijs de spellingsregel wel expisiet aan de orde komt, spreekt men van het aanleren
van spellingsregels. Een spellingsregel ziet er meestal als volgt uit: Hoor je X in situatie Y, dan schrijf
je Z. Dus hoor je /luk/ aan het eind van een woord, dan schrijf je /lijk/. De taak van de leerkracht is
hierbij om leerlingen aan te leren welke spellingsregel moet worden toegepast. Er zijn twee
manieren om spellingsregels aan te leren:
1. Bij de deductieve manier worden regels vooraf aangeleerd en moeten de leerlingen vervolgens de
regel toepassen op alle gevallen die daarvoor in aanmerking komen.
