Ethische & Juridische
Kwesties
, Samenvatting (met aanvulling van de colleges) van
'het belang van het kind in het Nederlands recht'
– voorwaarden voor ontwikkeling vanuit een pedagogisch perspectief –
College 1:
Inleiding:
Hoe moet binnen de verschillende rechtsgebieden rekening gehouden worden met de belangen
van kinderen en het recht op ontwikkeling? Het boek doet verslag van een 2-jarig onderzoek naar
de uitleg van het concept 'het belang van het kind' in de rechtspraak vanuit een pedagogisch en
ontwikkelingspsychologisch perspectief. Er is ook nog een boek over de rechten van
asielzoekerskinderen in het Vreemdelingenrecht.
Het belang van het kind, als term, komt veel in de wetgeving en rechtsspraak terug, alleen is er
geen eenduidig beeld over wat het begrip inhoudt. Vaak wordt dit aan de rechtsspraak
overgelaten. Dit leidt tot een ongelijke rechtspositie van kinderen in verschillende rechtsgebieden.
Daarom was dus ook dit onderzoek nodig. Twee vragen van de afdeling Defence for Children
Nederland zijn als uitgangspunt genomen:
1. Is de lijst van ontwikkelingsvoorwaarden, zoals opgesteld door Bartels en Heiner (1989) nog
steeds actueel? Deze lijst wordt namelijk veel gebruikt in de juridische praktijk.
2. Zijn er aanvullingen nodig aan de lijst van ontwikkelingsvoorwaarden, zoals opgesteld door
Bartels en Heiner (1989)?
Deze ontwikkelingsvoorwaardenlijst is 'ontstaan' uit het Internationaal Verdrag voor de Rechten
van het Kind (IVRK). In dit verdrag zijn 2 belangrijke(re) artikelen:
• artikel 3: Artikel 3 is het sleutelartikel. De strekking van dit artikel luidt dat bij alle
maatregelen die kinderen betreffen, de belangen van het kind een eerste overweging
moeten zijn. Met andere woorden: het belang van het kind voorop! Dit artikel bestaat
bovendien uit twee leden: het eerste lid is (dus) dat het belang van het kind de eerste
overweging dient te zijn, het tweede lid zegt dat de Staat passende wettelijke en
bestuurlijke maatregelen zou moeten nemen om het kind bescherming en zorg te bieden.
• artikel 6: Artikel 6, ook een sleutelartikel, is het recht van het kind op leven en ontwikkeling.
Zo verbinden Bartels en Heiner de ontwikkelingsvoorwaarden, gegeven door de omgeving, van het
kind aan het juridische begrip 'het belang van het kind'.
Het onderzoek van Kalverboer en Zijlstra wil dan ook artikel 3 van het IVRK uitleggen. Ze willen
'de belangen van het kind' invulling geven uitgaande van de 12 omgevingscondities voor optimale
ontwikkeling (Bartels & Heiner) vanuit een pedagogisch perspectief. Ook willen ze vanuit een
pedagogisch perspectief bepalen of er aanvullingen nodig zijn aan de lijst van Bartels en Heiner in
relatie tot internationale wetgeving. Daarnaast kijken ze hoe het IVRK binnen de verschillende
rechtsgebieden uitgelegd moet worden.
, Hoofdstuk 1: Voorwaarden voor ontwikkeling
In dit hoofdstuk wordt de omgeving beschreven waarin een kind zich optimaal kan ontwikkelen.
Deze beschrijving is gebaseerd op een model dat omgevingscondities weergeeft die het kind
optimale ontwikkelingskansen bieden. Als het kind in zo'n omgeving opgroeit, is dat goed voor zijn
ontwikkeling.
Zoals al eerder gezegd wordt er in het onderzoek van Kalverboer en Zijlstra gekeken of het model
van Bartels en Heiner uit 1989 nog wel actueel is. De conclusies daaruit worden in het eerste
hoofdstuk uiteengezet.
Volgens Bartels en Heiner is het belang van het kind ''het belang van zijn ontwikkeling, van in de
gegeven omstandigheden zo gunstig mogelijke ontwikkelingskansen, van in de geven
omstandigheden zo gunstig mogelijke condities voor die ontwikkeling''. Hierbij gaan zij uit van
artikel 3 & 6 van het IVRK. De omgeving heeft invloed op de ontwikkeling van het kind en de relatie
tussen deze beide factoren vormt de persoonlijkheid van een kind. Uit dit proces kan gewenst,
aangepast, gedrag ontstaan, maar ook ongewenst, delinquent, probleemgedrag.
Volgens Bartels en Heiner zijn de optimale ontwikkelingscondities de twaalf onderstaande puntjes.
Ik bespreek wat zij daar onder verstonden in 1989, en vervolgens wat Kalverboer en Zijlstra daar
tegenwoordig onder verstaan. Daarna leg ik uit waarom Kalverboer en Zijlstra de definitie hebben
aangepast, veranderd of bijgesteld.
1. Adequate verzorging
Definitie Bartels & Heiner: ''Zorg voor gezondheid en voor fysiek welbevinden, zoals het bieden van
ruimte, verwarming, kleding, persoonlijk eigendom, voeding, inkomen.''
Definitie Kalverboer en Zijlstra: ''Adequate verzorging is de zorg voor gezondheid en fysiek
welbevinden (bijvoorbeeld het bieden van ruimte, verwarming, kleding, persoonlijk eigendom,
voeding, inkomen enz.) passend bij het kind. Daarnaast ervaren de ouders geen zorgen met
betrekking tot deze conditie.''
Reden van aanpassing/verandering/aanvulling: Kalverboer en Zijlstra vinden dat adequate
verzorging nog steeds actueel is, maar dat de definitie wel wat breder kan. In de literatuur wordt
de zorgtaak vaak benoemd als een taak voor de ouders. Wanneer ouders falen hierin, wordt dat
verwaarlozing genoemd. Vooral bij gezinnen met lage SES is er vaak sprake van een opvoedingsstijl
met onvoldoende zorg. Een lagere SES is daarmee een risicofactor voor de ontwikkeling van een
kind. Denk aan het wonen in een achterstandsbuurt, of het niet lid kunnen zijn van de
voetbalvereniging. Zo heeft SES directe invloed op de verzorging & ontwikkeling.
Lage SES kan ook indirect invloed hebben. Bijvoorbeeld doordat leven in armoede de stress
bij ouders kan verhogen. Stress leidt ertoe dat een ouder anders gaat reageren op het kind, wat
vervolgens weer de ontwikkeling van een kind beïnvloedt. In the Stressful life events schaal staat
dan ook dat afwezigheid van financiële problemen en een goede gezondheid beschermende
factoren zijn voor de ontwikkeling en tegen kindermishandeling.
2. Een veilige fysieke omgeving
Definitie Bartels & Heiner: ''de woning is niet gevaarlijk, de omgeving evenmin, er zijn geen
bedreigende toxische invloeden.''
Definitie Kalverboer en Zijlstra: ''een veilige fysieke omgeving biedt lichamelijke bescherming aan
Kwesties
, Samenvatting (met aanvulling van de colleges) van
'het belang van het kind in het Nederlands recht'
– voorwaarden voor ontwikkeling vanuit een pedagogisch perspectief –
College 1:
Inleiding:
Hoe moet binnen de verschillende rechtsgebieden rekening gehouden worden met de belangen
van kinderen en het recht op ontwikkeling? Het boek doet verslag van een 2-jarig onderzoek naar
de uitleg van het concept 'het belang van het kind' in de rechtspraak vanuit een pedagogisch en
ontwikkelingspsychologisch perspectief. Er is ook nog een boek over de rechten van
asielzoekerskinderen in het Vreemdelingenrecht.
Het belang van het kind, als term, komt veel in de wetgeving en rechtsspraak terug, alleen is er
geen eenduidig beeld over wat het begrip inhoudt. Vaak wordt dit aan de rechtsspraak
overgelaten. Dit leidt tot een ongelijke rechtspositie van kinderen in verschillende rechtsgebieden.
Daarom was dus ook dit onderzoek nodig. Twee vragen van de afdeling Defence for Children
Nederland zijn als uitgangspunt genomen:
1. Is de lijst van ontwikkelingsvoorwaarden, zoals opgesteld door Bartels en Heiner (1989) nog
steeds actueel? Deze lijst wordt namelijk veel gebruikt in de juridische praktijk.
2. Zijn er aanvullingen nodig aan de lijst van ontwikkelingsvoorwaarden, zoals opgesteld door
Bartels en Heiner (1989)?
Deze ontwikkelingsvoorwaardenlijst is 'ontstaan' uit het Internationaal Verdrag voor de Rechten
van het Kind (IVRK). In dit verdrag zijn 2 belangrijke(re) artikelen:
• artikel 3: Artikel 3 is het sleutelartikel. De strekking van dit artikel luidt dat bij alle
maatregelen die kinderen betreffen, de belangen van het kind een eerste overweging
moeten zijn. Met andere woorden: het belang van het kind voorop! Dit artikel bestaat
bovendien uit twee leden: het eerste lid is (dus) dat het belang van het kind de eerste
overweging dient te zijn, het tweede lid zegt dat de Staat passende wettelijke en
bestuurlijke maatregelen zou moeten nemen om het kind bescherming en zorg te bieden.
• artikel 6: Artikel 6, ook een sleutelartikel, is het recht van het kind op leven en ontwikkeling.
Zo verbinden Bartels en Heiner de ontwikkelingsvoorwaarden, gegeven door de omgeving, van het
kind aan het juridische begrip 'het belang van het kind'.
Het onderzoek van Kalverboer en Zijlstra wil dan ook artikel 3 van het IVRK uitleggen. Ze willen
'de belangen van het kind' invulling geven uitgaande van de 12 omgevingscondities voor optimale
ontwikkeling (Bartels & Heiner) vanuit een pedagogisch perspectief. Ook willen ze vanuit een
pedagogisch perspectief bepalen of er aanvullingen nodig zijn aan de lijst van Bartels en Heiner in
relatie tot internationale wetgeving. Daarnaast kijken ze hoe het IVRK binnen de verschillende
rechtsgebieden uitgelegd moet worden.
, Hoofdstuk 1: Voorwaarden voor ontwikkeling
In dit hoofdstuk wordt de omgeving beschreven waarin een kind zich optimaal kan ontwikkelen.
Deze beschrijving is gebaseerd op een model dat omgevingscondities weergeeft die het kind
optimale ontwikkelingskansen bieden. Als het kind in zo'n omgeving opgroeit, is dat goed voor zijn
ontwikkeling.
Zoals al eerder gezegd wordt er in het onderzoek van Kalverboer en Zijlstra gekeken of het model
van Bartels en Heiner uit 1989 nog wel actueel is. De conclusies daaruit worden in het eerste
hoofdstuk uiteengezet.
Volgens Bartels en Heiner is het belang van het kind ''het belang van zijn ontwikkeling, van in de
gegeven omstandigheden zo gunstig mogelijke ontwikkelingskansen, van in de geven
omstandigheden zo gunstig mogelijke condities voor die ontwikkeling''. Hierbij gaan zij uit van
artikel 3 & 6 van het IVRK. De omgeving heeft invloed op de ontwikkeling van het kind en de relatie
tussen deze beide factoren vormt de persoonlijkheid van een kind. Uit dit proces kan gewenst,
aangepast, gedrag ontstaan, maar ook ongewenst, delinquent, probleemgedrag.
Volgens Bartels en Heiner zijn de optimale ontwikkelingscondities de twaalf onderstaande puntjes.
Ik bespreek wat zij daar onder verstonden in 1989, en vervolgens wat Kalverboer en Zijlstra daar
tegenwoordig onder verstaan. Daarna leg ik uit waarom Kalverboer en Zijlstra de definitie hebben
aangepast, veranderd of bijgesteld.
1. Adequate verzorging
Definitie Bartels & Heiner: ''Zorg voor gezondheid en voor fysiek welbevinden, zoals het bieden van
ruimte, verwarming, kleding, persoonlijk eigendom, voeding, inkomen.''
Definitie Kalverboer en Zijlstra: ''Adequate verzorging is de zorg voor gezondheid en fysiek
welbevinden (bijvoorbeeld het bieden van ruimte, verwarming, kleding, persoonlijk eigendom,
voeding, inkomen enz.) passend bij het kind. Daarnaast ervaren de ouders geen zorgen met
betrekking tot deze conditie.''
Reden van aanpassing/verandering/aanvulling: Kalverboer en Zijlstra vinden dat adequate
verzorging nog steeds actueel is, maar dat de definitie wel wat breder kan. In de literatuur wordt
de zorgtaak vaak benoemd als een taak voor de ouders. Wanneer ouders falen hierin, wordt dat
verwaarlozing genoemd. Vooral bij gezinnen met lage SES is er vaak sprake van een opvoedingsstijl
met onvoldoende zorg. Een lagere SES is daarmee een risicofactor voor de ontwikkeling van een
kind. Denk aan het wonen in een achterstandsbuurt, of het niet lid kunnen zijn van de
voetbalvereniging. Zo heeft SES directe invloed op de verzorging & ontwikkeling.
Lage SES kan ook indirect invloed hebben. Bijvoorbeeld doordat leven in armoede de stress
bij ouders kan verhogen. Stress leidt ertoe dat een ouder anders gaat reageren op het kind, wat
vervolgens weer de ontwikkeling van een kind beïnvloedt. In the Stressful life events schaal staat
dan ook dat afwezigheid van financiële problemen en een goede gezondheid beschermende
factoren zijn voor de ontwikkeling en tegen kindermishandeling.
2. Een veilige fysieke omgeving
Definitie Bartels & Heiner: ''de woning is niet gevaarlijk, de omgeving evenmin, er zijn geen
bedreigende toxische invloeden.''
Definitie Kalverboer en Zijlstra: ''een veilige fysieke omgeving biedt lichamelijke bescherming aan
