PRAKTIJK
FYSIOTHERAPIE
Cursus A & B (minor Fysiotherapie & Kinderen)
,INHOUDSOPGAVE
Standaard onderzoek ............................................................................................................................. 3
State volgens Prechtl ............................................................................................................................ 3
Asymmetrische zuigeling ...................................................................................................................... 4
Pathologie ............................................................................................................................................. 4
Onderzoek ............................................................................................................................................ 5
Plagiocephalometrie (PCM) & Argenta-typering ............................................................................... 5
Muscle Function Scale (MFS) ........................................................................................................... 5
Behandeling .......................................................................................................................................... 5
Universele preventie ......................................................................................................................... 6
Secundaire preventie ........................................................................................................................ 7
Manueel rekken ................................................................................................................................. 9
Motorische ontwikkelingsachterstand ............................................................................................... 11
Pathologie ........................................................................................................................................... 11
Onderzoek .......................................................................................................................................... 11
Alberta Infant Motor Scale (AIMS) .................................................................................................. 11
Pediatric Evaluation of Disability Inventory ..................................................................................... 12
Movement Assessment Battery for Children (Movement ABC)...................................................... 12
Bayley Scales of Infant Development (Bayley-II/III) ....................................................................... 13
Infant Motor Profile (IMP) ................................................................................................................ 13
Pediatric Balance Scale (PBS) ....................................................................................................... 13
Behandeling ........................................................................................................................................ 14
Developmental Coordination Disorder (DCD) ................................................................................... 15
Pathologie ........................................................................................................................................... 15
Onderzoek .......................................................................................................................................... 15
Anamnese ....................................................................................................................................... 15
DCD-Daily ....................................................................................................................................... 16
Developmental Coordination Disorder Questionnaire (DCD-Q) ..................................................... 16
Groninger Motoriek Observatielijst (GMO) ..................................................................................... 17
School Assessment of Motor and Process Skills (School AMPS) .................................................. 17
Test of Gross Motor Development-2 (TGMD-2) ............................................................................. 17
Behandeling ........................................................................................................................................ 18
CO-OP ............................................................................................................................................. 18
Neuromotor task training ................................................................................................................. 18
Schrijfproblematiek .............................................................................................................................. 20
Pathologie ........................................................................................................................................... 20
Onderzoek .......................................................................................................................................... 20
Beknopte Beoordelingsmethode voor Kinderhandschriften (BHK) ................................................ 20
Systematische Opsporing van Schrijfproblemen (SOS) ................................................................. 21
Korte Observatie Ergotherapie Kleuters (KOEK)............................................................................ 21
Behandeling ........................................................................................................................................ 21
1
,Knieklachten ......................................................................................................................................... 22
Pathologie ........................................................................................................................................... 22
Onderzoek .......................................................................................................................................... 22
Hoptesten ........................................................................................................................................ 22
Varus- en valgus-stress test ........................................................................................................... 23
Patellar grind test ............................................................................................................................ 23
Isometrische weerstandstest .......................................................................................................... 24
Behandeling ........................................................................................................................................ 24
Schouderklachten ................................................................................................................................ 26
Pathologie ........................................................................................................................................... 26
Onderzoek .......................................................................................................................................... 26
Kapselpatroon schouder ................................................................................................................. 26
Apprehension test ........................................................................................................................... 26
Relocation and release test ............................................................................................................ 26
Load and Shift test .......................................................................................................................... 26
Mobiliteit van het scapulo-thoracale glijvlak .................................................................................... 27
Behandeling ........................................................................................................................................ 27
Astma ..................................................................................................................................................... 28
Pathologie ........................................................................................................................................... 28
Onderzoek .......................................................................................................................................... 28
Auscultatie ....................................................................................................................................... 28
Peakflow .......................................................................................................................................... 29
Inspectie van de ademhaling .......................................................................................................... 29
Behandeling ........................................................................................................................................ 30
Active cycle of breathing techniques (ACBT) ................................................................................. 30
Pursed lip breathing ........................................................................................................................ 30
Spierkracht en uithoudingsvermogen ............................................................................................... 31
Onderzoek van de spierkracht ............................................................................................................ 31
MRC-schaal..................................................................................................................................... 31
RM-methode.................................................................................................................................... 31
Functionele Spierkracht Meting (FSM) ........................................................................................... 31
Handheld Dynamometer (HHD) ...................................................................................................... 31
Onderzoek van het inspanningsvermogen ......................................................................................... 32
Shuttle-run-test ................................................................................................................................ 32
Godfrey protocol .............................................................................................................................. 32
Bruce test ........................................................................................................................................ 32
Coopertest ....................................................................................................................................... 33
6-minutenwandeltest (6-MWT) ........................................................................................................ 33
Ebbeling test.................................................................................................................................... 33
Åstrand test ..................................................................................................................................... 33
Behandeling .......................................................................................................................................... 35
VVV-Principes ..................................................................................................................................... 35
Motorische leerfasen & leerstrategieën .............................................................................................. 36
2
,STANDAARD ONDERZOEK
STATE VOLGENS PRECHTL
Om een kindje te onderzoeken/observeren moet hij/zij in de juiste State (3-4) zijn. Wanneer
een kindje slaapt (state 1-2) of huilt (state 5), kan je een kindje niet onderwerpen aan
onderzoeken of testen. Eén van de varianten van de State volgens Prechtl is:
▪ State 1: rustige slaap (non-REM).
▪ State 2: actieve slaap (REM).
▪ State 3: rustig wakker.
▪ State 4: actief wakker.
▪ State 5: huilen.
3
, ZUIGELINGENPROBLEMATIEK
ASYMMETRISCHE ZUIGELING
PATHOLOGIE
Zuigelingenasymmetrie is een diagnose met een brede klinische expressie: abnormale
lichaamsvormen, houdingen en bewegingen. De oorzaak is multifactorieel. In de eerste vier
levensmaanden komt spontane asymmetrie in houding en beweging regelmatig voor en die is
meestal fysiologisch en tijdelijk van aard.
Vormen van zuigelingenasymmetrie
Twee veelvoorkomende vormen van zuigelingenasymmetrie zijn congenitale musculaire
torticollis (CMT) en posturele torticollis. Torticollis is een congenitale of verworven lokale
cervicale houdings- en bewegingsasymmetrie. Het is een klinische beschrijving van een
persisterende hoofdrotatie in de ene richting en cervicale lateroflexie in de tegenovergestelde
richting. Daarbij kunnen primaire of secundaire vorm- en/of standsafwijkingen van het hoofd
en de heup voorkomen. Torticollis, een aandoening die onmiddellijk na de geboorte
waarneembaar is, wordt meestal veroorzaakt door een ontwikkelingsstoornis, een
traumatische laesie (van de M. Sternocleidomastoideus) of een wervelkolomanomalie.
Congenitale musculaire torticollis (CMT)
Congenitale musculaire torticollis (CMT) is een (meestal) unilaterale contractuur van de M.
Sternocleidomastoideus (SCM). Bij de geboorte zijn geen afwijkingen waarneembaar. Tussen
de tweede en derde levensweek verschijnt een verdikking in het midden van de SCM.
Wanneer geen interventie plaatsvindt, ontstaat er geleidelijk een SCM-contractuur die de
zuigeling dwing het hoofd in een karakteristieke positie te houden: anteflexie, ipsilaterale
lateroflexie en contralaterale rotatie. De verdikking in de SCM kan na ongeveer vier weken het
formaat krijgen van een zeer grote amandel, die ook wel wordt aangeduid als een
pseudotumor of infancy (POI). De verdikking verdwijnt geheel in vijf tot acht maanden. De
basisabnormaliteit is een endomysiale fibrose met collageendepositie en migratie van
fibroblasten rond individuele atrofiërende spiervezels. Tijdens het gehele proces is er sprake
van een gestoorde SCM-functie, hetgeen zich uit in een SCM-disbalans. Van alle kinderen
met POI ontwikkelt 10-20% uiteindelijk strengvorming van de SCM; deze wordt verkort, fibreus
en minder contractiel.
De exacte oorzaak van CMT is onduidelijk. De meest aannemelijke theorie is het anoxisch
trauma. De posities van het hoofd en de nek kunnen tijdens de partus leiden tot selectieve
beschadiging van de SCM door samendrukken of afknikken van het spierweefsel. De
pathofysiologie betreft ischemie, reperfusie en neurologisch letsel van de SCM, dat gelijkenis
vertoont met de symptomatologie van het compartimentsyndroom.
Posturale torticollis (PT)
Na de veranderde preventieve adviezen ten aanzien van wiegendood om zuigelingen niet
meer op de buik of op de zij te laten slapen, komen voorkeurshouding en schedeldeformatie
op de zuigelingenleeftijd zeer frequent voor. Bij een houdings- en bewegingsvoorkeur van het
hoofd, zonder morfologische veranderingen in de SCM, kan er ten gevolge van eenzijdige
positionering van de zuigeling in rug- of buikligging sprake zijn van een posturele torticollis.
Een belangrijk verschil met CMT is dat bij PT een normale passieve cervicale mobiliteit
bestaat. De actieve cervicale bewegingsmogelijkheid is echter wel beperkt.
Een voorkeurshouding bij zuigelingen wordt gedefinieerd als: ‘De situatie waarin een zuigeling
gedurende driekwart van de tijd met het hoofd naar één kant kijkt of gedraaid ligt (naar rechts
of links); volgen met ogen en hoofd over 180 graden is niet te bewerkstelligen; passief draaien
4
FYSIOTHERAPIE
Cursus A & B (minor Fysiotherapie & Kinderen)
,INHOUDSOPGAVE
Standaard onderzoek ............................................................................................................................. 3
State volgens Prechtl ............................................................................................................................ 3
Asymmetrische zuigeling ...................................................................................................................... 4
Pathologie ............................................................................................................................................. 4
Onderzoek ............................................................................................................................................ 5
Plagiocephalometrie (PCM) & Argenta-typering ............................................................................... 5
Muscle Function Scale (MFS) ........................................................................................................... 5
Behandeling .......................................................................................................................................... 5
Universele preventie ......................................................................................................................... 6
Secundaire preventie ........................................................................................................................ 7
Manueel rekken ................................................................................................................................. 9
Motorische ontwikkelingsachterstand ............................................................................................... 11
Pathologie ........................................................................................................................................... 11
Onderzoek .......................................................................................................................................... 11
Alberta Infant Motor Scale (AIMS) .................................................................................................. 11
Pediatric Evaluation of Disability Inventory ..................................................................................... 12
Movement Assessment Battery for Children (Movement ABC)...................................................... 12
Bayley Scales of Infant Development (Bayley-II/III) ....................................................................... 13
Infant Motor Profile (IMP) ................................................................................................................ 13
Pediatric Balance Scale (PBS) ....................................................................................................... 13
Behandeling ........................................................................................................................................ 14
Developmental Coordination Disorder (DCD) ................................................................................... 15
Pathologie ........................................................................................................................................... 15
Onderzoek .......................................................................................................................................... 15
Anamnese ....................................................................................................................................... 15
DCD-Daily ....................................................................................................................................... 16
Developmental Coordination Disorder Questionnaire (DCD-Q) ..................................................... 16
Groninger Motoriek Observatielijst (GMO) ..................................................................................... 17
School Assessment of Motor and Process Skills (School AMPS) .................................................. 17
Test of Gross Motor Development-2 (TGMD-2) ............................................................................. 17
Behandeling ........................................................................................................................................ 18
CO-OP ............................................................................................................................................. 18
Neuromotor task training ................................................................................................................. 18
Schrijfproblematiek .............................................................................................................................. 20
Pathologie ........................................................................................................................................... 20
Onderzoek .......................................................................................................................................... 20
Beknopte Beoordelingsmethode voor Kinderhandschriften (BHK) ................................................ 20
Systematische Opsporing van Schrijfproblemen (SOS) ................................................................. 21
Korte Observatie Ergotherapie Kleuters (KOEK)............................................................................ 21
Behandeling ........................................................................................................................................ 21
1
,Knieklachten ......................................................................................................................................... 22
Pathologie ........................................................................................................................................... 22
Onderzoek .......................................................................................................................................... 22
Hoptesten ........................................................................................................................................ 22
Varus- en valgus-stress test ........................................................................................................... 23
Patellar grind test ............................................................................................................................ 23
Isometrische weerstandstest .......................................................................................................... 24
Behandeling ........................................................................................................................................ 24
Schouderklachten ................................................................................................................................ 26
Pathologie ........................................................................................................................................... 26
Onderzoek .......................................................................................................................................... 26
Kapselpatroon schouder ................................................................................................................. 26
Apprehension test ........................................................................................................................... 26
Relocation and release test ............................................................................................................ 26
Load and Shift test .......................................................................................................................... 26
Mobiliteit van het scapulo-thoracale glijvlak .................................................................................... 27
Behandeling ........................................................................................................................................ 27
Astma ..................................................................................................................................................... 28
Pathologie ........................................................................................................................................... 28
Onderzoek .......................................................................................................................................... 28
Auscultatie ....................................................................................................................................... 28
Peakflow .......................................................................................................................................... 29
Inspectie van de ademhaling .......................................................................................................... 29
Behandeling ........................................................................................................................................ 30
Active cycle of breathing techniques (ACBT) ................................................................................. 30
Pursed lip breathing ........................................................................................................................ 30
Spierkracht en uithoudingsvermogen ............................................................................................... 31
Onderzoek van de spierkracht ............................................................................................................ 31
MRC-schaal..................................................................................................................................... 31
RM-methode.................................................................................................................................... 31
Functionele Spierkracht Meting (FSM) ........................................................................................... 31
Handheld Dynamometer (HHD) ...................................................................................................... 31
Onderzoek van het inspanningsvermogen ......................................................................................... 32
Shuttle-run-test ................................................................................................................................ 32
Godfrey protocol .............................................................................................................................. 32
Bruce test ........................................................................................................................................ 32
Coopertest ....................................................................................................................................... 33
6-minutenwandeltest (6-MWT) ........................................................................................................ 33
Ebbeling test.................................................................................................................................... 33
Åstrand test ..................................................................................................................................... 33
Behandeling .......................................................................................................................................... 35
VVV-Principes ..................................................................................................................................... 35
Motorische leerfasen & leerstrategieën .............................................................................................. 36
2
,STANDAARD ONDERZOEK
STATE VOLGENS PRECHTL
Om een kindje te onderzoeken/observeren moet hij/zij in de juiste State (3-4) zijn. Wanneer
een kindje slaapt (state 1-2) of huilt (state 5), kan je een kindje niet onderwerpen aan
onderzoeken of testen. Eén van de varianten van de State volgens Prechtl is:
▪ State 1: rustige slaap (non-REM).
▪ State 2: actieve slaap (REM).
▪ State 3: rustig wakker.
▪ State 4: actief wakker.
▪ State 5: huilen.
3
, ZUIGELINGENPROBLEMATIEK
ASYMMETRISCHE ZUIGELING
PATHOLOGIE
Zuigelingenasymmetrie is een diagnose met een brede klinische expressie: abnormale
lichaamsvormen, houdingen en bewegingen. De oorzaak is multifactorieel. In de eerste vier
levensmaanden komt spontane asymmetrie in houding en beweging regelmatig voor en die is
meestal fysiologisch en tijdelijk van aard.
Vormen van zuigelingenasymmetrie
Twee veelvoorkomende vormen van zuigelingenasymmetrie zijn congenitale musculaire
torticollis (CMT) en posturele torticollis. Torticollis is een congenitale of verworven lokale
cervicale houdings- en bewegingsasymmetrie. Het is een klinische beschrijving van een
persisterende hoofdrotatie in de ene richting en cervicale lateroflexie in de tegenovergestelde
richting. Daarbij kunnen primaire of secundaire vorm- en/of standsafwijkingen van het hoofd
en de heup voorkomen. Torticollis, een aandoening die onmiddellijk na de geboorte
waarneembaar is, wordt meestal veroorzaakt door een ontwikkelingsstoornis, een
traumatische laesie (van de M. Sternocleidomastoideus) of een wervelkolomanomalie.
Congenitale musculaire torticollis (CMT)
Congenitale musculaire torticollis (CMT) is een (meestal) unilaterale contractuur van de M.
Sternocleidomastoideus (SCM). Bij de geboorte zijn geen afwijkingen waarneembaar. Tussen
de tweede en derde levensweek verschijnt een verdikking in het midden van de SCM.
Wanneer geen interventie plaatsvindt, ontstaat er geleidelijk een SCM-contractuur die de
zuigeling dwing het hoofd in een karakteristieke positie te houden: anteflexie, ipsilaterale
lateroflexie en contralaterale rotatie. De verdikking in de SCM kan na ongeveer vier weken het
formaat krijgen van een zeer grote amandel, die ook wel wordt aangeduid als een
pseudotumor of infancy (POI). De verdikking verdwijnt geheel in vijf tot acht maanden. De
basisabnormaliteit is een endomysiale fibrose met collageendepositie en migratie van
fibroblasten rond individuele atrofiërende spiervezels. Tijdens het gehele proces is er sprake
van een gestoorde SCM-functie, hetgeen zich uit in een SCM-disbalans. Van alle kinderen
met POI ontwikkelt 10-20% uiteindelijk strengvorming van de SCM; deze wordt verkort, fibreus
en minder contractiel.
De exacte oorzaak van CMT is onduidelijk. De meest aannemelijke theorie is het anoxisch
trauma. De posities van het hoofd en de nek kunnen tijdens de partus leiden tot selectieve
beschadiging van de SCM door samendrukken of afknikken van het spierweefsel. De
pathofysiologie betreft ischemie, reperfusie en neurologisch letsel van de SCM, dat gelijkenis
vertoont met de symptomatologie van het compartimentsyndroom.
Posturale torticollis (PT)
Na de veranderde preventieve adviezen ten aanzien van wiegendood om zuigelingen niet
meer op de buik of op de zij te laten slapen, komen voorkeurshouding en schedeldeformatie
op de zuigelingenleeftijd zeer frequent voor. Bij een houdings- en bewegingsvoorkeur van het
hoofd, zonder morfologische veranderingen in de SCM, kan er ten gevolge van eenzijdige
positionering van de zuigeling in rug- of buikligging sprake zijn van een posturele torticollis.
Een belangrijk verschil met CMT is dat bij PT een normale passieve cervicale mobiliteit
bestaat. De actieve cervicale bewegingsmogelijkheid is echter wel beperkt.
Een voorkeurshouding bij zuigelingen wordt gedefinieerd als: ‘De situatie waarin een zuigeling
gedurende driekwart van de tijd met het hoofd naar één kant kijkt of gedraaid ligt (naar rechts
of links); volgen met ogen en hoofd over 180 graden is niet te bewerkstelligen; passief draaien
4
