Hoogbouw in de stad
Les 1
Eerste wolkenkrabber met een staalconstructie staat in Amsterdam. Het heet Utrecht.
Een skyscraper is een hoog gebouw, maar wat is hoog? Dat verschilt. Het veranderd in de loop van de
jaren, dus een relatief begrip. Het woord verscheen voor het eerst in 1883 in de krant. Het ging over
gebouwen in New York die boven de 35 meter ging, veel verdiepingen hebben voor menselijk verblijf
en hoger waren dan de overige gebouwen. Deze gebouwen hadden grote ramen om meer licht te
vangen, omdat er nog geen elektriciteitslicht was.
Technische ontwikkelingen zijn niet belangrijk voor de definitie van een skyscraper.
De juiste definitie: een bijzonder hoog gebouw met veel verdiepingen die zich onderscheidt van de
rest en die geschikt zijn voor menselijk verblijf.
Vanaf welke hoogte kan je een gebouw een wolkenkrabber. Hier een schaalverdeling voor buiten de
VS:
tot 1945: 35 meter of hoger
1945 - 1970: 70 meter of hoger
na 1970: 150 meter of hoger
Er waren veel eerder al gebouwen geweest met vergelijkbare hoogten, bijvoorbeeld de Toren van
Babel. Voldoet niet aan de bovenstaande definitie.
Voor 1880
Skycrapers voordat het woord bestond: voor de jaartelling. Rond de jaartelling in Europa en het
Midden-Oosten waren er al woongebouwen met meer dan 6 verdiepingen. In Rome stond de oudste,
dat gebouw telde 12 verdiepingen. Mogelijk ook in Tyrus, die waren misschien nóg hoger.
Vanaf de 17e eeuw weer nieuwe wolkenkrabbers; in Edinburgh en Shibam (Jemen). Over het
algemeen is de oudste wolkenkrabber van Europa in Brussel, het stadhuis.
Die steden gingen de lucht in, omdat men binnen de stadsmuren wilden wonen, dus ruimtegebrek.
Daarnaast om geld mee te verdienen. Tot slot stralen hoge gebouwen macht uit.
1800 - 1880
De industriële revolutie zorgden voor een snelle ontwikkeling van de wolkenkrabbers. Er kwamen
andere bouwmaterialen en liften die de ontwikkeling stimuleerden. Traplopen remde de
ontwikkeling. Otis ontwikkelde in 1852 een veilige lift die mensen veilig naar boven kon
transporteren. Daardoor een ommezwaai, de bovenste verdiepingen aantrekkelijk en de onderste
onaantrekkelijk. Koepe ontwikkelde in 1877 een nieuwe lift uit. In 1880 kwam de elektrische lift,
uitgevonden door Siemens. Behalve het traplopen was er nog een belemmering, namelijk de steeds
dikker wordende muren. De oplossing: het gewicht van het gebouw op stalen constructie laten
rusten. Engeland en Frankrijk waren de grote ontwikkelaars op het gebied van gebouwen met stalen
constructie. De échte wolkenkrabbers werden gebouwd in de VS, Londen
,Les 2
Voortaan Rochussentraat 800 RS.00.311
1880 - 1890
In 1884 werd in Frankrijk een stalen skelet gebouwd voor een gebouw van 46 meter. Deze werd weer
afgebroken en naar Amerika verscheept. Dit zou het Vrijheidsbeeld worden.
De verspreiding van de moderne wolkenkrabber kwam in deze tijd. Het gaat om een stalen kern die
het gebouw draagt i.p.v. dragende muren. De Engelse wolkenkrabber voor 1880 krijgt geen
navolging, die van Amerika wel.
De eerste wolkenkrabber zou in Chicago staan, maar dat is niet helemaal waar. Want de muren zijn
nog steeds dragend. De Tower Building in New York is het eerste gebouw in Amerika met een stalen
constructie, het werd in 1889 gebouwd. De architect huurde de bovenste verdieping om te laten zien
dat het aantrekkelijk is boven te wonen, daarnaast ging hij bovenin de stalen constructie zitten om
aan te tonen dat de constructie veilig was. Canada(Montreal), Engeland(Londen) en
Australië(Melbourne). In Nederland werd niks gebouwd in deze tijd.
1890 - 1900
Na de komst van de lift manifesteerde zich een nieuw probleem om hoger te kunnen bouwen. Dat is
steen. De dragende stenen muren werden steeds dikker. Met een stalen frame werden de muren
een stuk slanker, dit kon ruim 1 meter schelen. Namelijk van 180 cm naar 35 cm. Veelal werden
wolkenkrabber nabij een spoor gebouwd. Dit had twee redenen; veel mensen dus veel vraag en het
staal kon daar makkelijk worden gedropt. Ook werden er wolkenkrabbers gebouwd in San Fransisco,
Buenos Aires, Tokio. Ook Nederland volgde, namelijk het Witte Huis in Rotterdam. Het was niet de
eerste wolkenkrabber in Europa, alleen als je de definitie van wolkenkrabber gebruikt als 35 of hoger
en gebruikt als kantoor. De muren werden onderin steeds dichter, namelijk tot 140 cm.
1900 - 1910
Gewapend beton werd uitgevonden door een Fransman. De eerste wolkenkrabber van gewapend
beton werd gebouwd in Cincinnati. De hoogste wolkenkrabbers van gewapend beton stonden in
Zuid-Amerika, dit komt doordat het staal daar veel duurder was. Door gewapend beton te gebruiken
werden kosten bespaard.
In 1906 was er een aardbeving in San Fransisco, toen kwam men erachter dat gebouwen van staal
bleven staan tijdens een aardbeving. Dergelijke gebouwen vervormden enkel.
Nederland in deze tijd? De Utrecht in Amsterdam, zo’n 35 meter. Het was het eerste gebouw dat
volledig in staal werd gebouwd.
1910 - 1920
In deze periode stagneerde de ontwikkeling. De eerste wereldoorlog speelde zich af in deze tijd. Er
kwamen minder arbeidskrachten en bouwmaterialen. Winnipeg groeide uit tot Chicago van de
prairie. Waarom? Centrum van de graanhandel. In Europa bleef hoogbouw achter door historische
steden. In Duitsland was de discussie het heftigst. Tijdens de eerste wereldoorlog werden in
Duitsland enkele gebouwen neergezet. Dit waren fabrieken die produceerden voor het leger.
, Tijdens de eerste wereldoorlog werden steden verwoest en die moesten worden herbouwd. Er werd
geen hoogbouw gebouwd tijdens de wederopbouw.
In Nederland? Niks.
Les 3
Toets is 24 juni in de kelder van Academieplein
1920 - 1930
Na de eerste wereldoorlog ontstonden overal revoluties, zoals de Russische Revolutie. Daardoor
kwamen allerlei nieuwe kunst- en architectuurstromingen.
In 1922 werd een wolkenkrabber prijsvraag georganiseerd waar 120 Europese en Amerikaanse
architecten aan meededen.
De Zoning Act is een lokale wet. Er moest meer zonlicht in straten komen en dat werd pas na 1920
zichtbaar. Door de wet kwam er een nieuwe vorm van bouwen, namelijk de V-vorm. In Parijs golden
dezelfde regels al.
In Zuid-Amerika werd in deze tijd volop gebouwd. Buenos Aires, Sao Paulo, Montevideo. In Noord-
Frankrijk was veel schade door de eerste wereldoorlog. Er werd niet in de lucht gebouwd. Wel waren
er ontwerpen, maar deze werden ontwerpen zijn niet uitgevoerd. Waaronder een piramide met
woningen aan de buitenkant en de kern een zwembad(Sauvage).
Hochhäuser, Turmhäuser of Wolkenkratzer(kapitalistische term) Duitse benamingen voor
wolkenkrabber. De overheid in Duitsland bepaalt op welke plaatsen in de stad wolkenkrabbers
gebouwd mochten gebouwd worden. Bijvoorbeeld in stad, want dat is een makkelijk hulpmiddel om
het centrum te vinden. In Berlijn was in 1922 ook een prijsvraag bij het station Friedrichstrasse, deze
is minder bekend dan die in Chicago. Mies van der Rohe’s inzending is heel bekend, want zij ontwierp
het Glasshochhaus. In vijftien Duitse steden verschenen wolkenkrabbers, dus er werd niet alleen
getekend maar ook daadwerkelijk gebouwd. In de steden Hamburg, Berlijn en Dresden. Veelal werd
er gebouwd aan de rand van steden en dat waren meestal fabrieken/bedrijven. Dit had als voordeel
dat kantoren van die bedrijven gebruikt konden worden voor woonruimte. Ook werd er veel
nagedacht over andere functies die de wolkenkrabber kon vervullen.
In Madrid, Charkov, Brussel, Antwerpen, Stockholm, Shanghai(1924 de eerste en eind 1929 al 7
stuks). In Nederland werd het Philips gebouw in Eindhoven ontwikkeld. Ook in Utrecht, namelijk het
Kantoor Spoorwegen.
1930 - 1940
CIAM & Crisis
CIAM was een organisatie van vooruitstrevende architecten uit de hele wereld. CIAM werd opgericht
in 1928. Ze streefde naar goede woonruimte voor iedereen. Belangrijke speerpunten waren licht,
lucht en ruimte. Hoogbouw bedoeld voor sociale woningbouw. De ideeën die werden bedacht
werden in praktijk gebracht, bijvoorbeeld in Rotterdam.
Les 1
Eerste wolkenkrabber met een staalconstructie staat in Amsterdam. Het heet Utrecht.
Een skyscraper is een hoog gebouw, maar wat is hoog? Dat verschilt. Het veranderd in de loop van de
jaren, dus een relatief begrip. Het woord verscheen voor het eerst in 1883 in de krant. Het ging over
gebouwen in New York die boven de 35 meter ging, veel verdiepingen hebben voor menselijk verblijf
en hoger waren dan de overige gebouwen. Deze gebouwen hadden grote ramen om meer licht te
vangen, omdat er nog geen elektriciteitslicht was.
Technische ontwikkelingen zijn niet belangrijk voor de definitie van een skyscraper.
De juiste definitie: een bijzonder hoog gebouw met veel verdiepingen die zich onderscheidt van de
rest en die geschikt zijn voor menselijk verblijf.
Vanaf welke hoogte kan je een gebouw een wolkenkrabber. Hier een schaalverdeling voor buiten de
VS:
tot 1945: 35 meter of hoger
1945 - 1970: 70 meter of hoger
na 1970: 150 meter of hoger
Er waren veel eerder al gebouwen geweest met vergelijkbare hoogten, bijvoorbeeld de Toren van
Babel. Voldoet niet aan de bovenstaande definitie.
Voor 1880
Skycrapers voordat het woord bestond: voor de jaartelling. Rond de jaartelling in Europa en het
Midden-Oosten waren er al woongebouwen met meer dan 6 verdiepingen. In Rome stond de oudste,
dat gebouw telde 12 verdiepingen. Mogelijk ook in Tyrus, die waren misschien nóg hoger.
Vanaf de 17e eeuw weer nieuwe wolkenkrabbers; in Edinburgh en Shibam (Jemen). Over het
algemeen is de oudste wolkenkrabber van Europa in Brussel, het stadhuis.
Die steden gingen de lucht in, omdat men binnen de stadsmuren wilden wonen, dus ruimtegebrek.
Daarnaast om geld mee te verdienen. Tot slot stralen hoge gebouwen macht uit.
1800 - 1880
De industriële revolutie zorgden voor een snelle ontwikkeling van de wolkenkrabbers. Er kwamen
andere bouwmaterialen en liften die de ontwikkeling stimuleerden. Traplopen remde de
ontwikkeling. Otis ontwikkelde in 1852 een veilige lift die mensen veilig naar boven kon
transporteren. Daardoor een ommezwaai, de bovenste verdiepingen aantrekkelijk en de onderste
onaantrekkelijk. Koepe ontwikkelde in 1877 een nieuwe lift uit. In 1880 kwam de elektrische lift,
uitgevonden door Siemens. Behalve het traplopen was er nog een belemmering, namelijk de steeds
dikker wordende muren. De oplossing: het gewicht van het gebouw op stalen constructie laten
rusten. Engeland en Frankrijk waren de grote ontwikkelaars op het gebied van gebouwen met stalen
constructie. De échte wolkenkrabbers werden gebouwd in de VS, Londen
,Les 2
Voortaan Rochussentraat 800 RS.00.311
1880 - 1890
In 1884 werd in Frankrijk een stalen skelet gebouwd voor een gebouw van 46 meter. Deze werd weer
afgebroken en naar Amerika verscheept. Dit zou het Vrijheidsbeeld worden.
De verspreiding van de moderne wolkenkrabber kwam in deze tijd. Het gaat om een stalen kern die
het gebouw draagt i.p.v. dragende muren. De Engelse wolkenkrabber voor 1880 krijgt geen
navolging, die van Amerika wel.
De eerste wolkenkrabber zou in Chicago staan, maar dat is niet helemaal waar. Want de muren zijn
nog steeds dragend. De Tower Building in New York is het eerste gebouw in Amerika met een stalen
constructie, het werd in 1889 gebouwd. De architect huurde de bovenste verdieping om te laten zien
dat het aantrekkelijk is boven te wonen, daarnaast ging hij bovenin de stalen constructie zitten om
aan te tonen dat de constructie veilig was. Canada(Montreal), Engeland(Londen) en
Australië(Melbourne). In Nederland werd niks gebouwd in deze tijd.
1890 - 1900
Na de komst van de lift manifesteerde zich een nieuw probleem om hoger te kunnen bouwen. Dat is
steen. De dragende stenen muren werden steeds dikker. Met een stalen frame werden de muren
een stuk slanker, dit kon ruim 1 meter schelen. Namelijk van 180 cm naar 35 cm. Veelal werden
wolkenkrabber nabij een spoor gebouwd. Dit had twee redenen; veel mensen dus veel vraag en het
staal kon daar makkelijk worden gedropt. Ook werden er wolkenkrabbers gebouwd in San Fransisco,
Buenos Aires, Tokio. Ook Nederland volgde, namelijk het Witte Huis in Rotterdam. Het was niet de
eerste wolkenkrabber in Europa, alleen als je de definitie van wolkenkrabber gebruikt als 35 of hoger
en gebruikt als kantoor. De muren werden onderin steeds dichter, namelijk tot 140 cm.
1900 - 1910
Gewapend beton werd uitgevonden door een Fransman. De eerste wolkenkrabber van gewapend
beton werd gebouwd in Cincinnati. De hoogste wolkenkrabbers van gewapend beton stonden in
Zuid-Amerika, dit komt doordat het staal daar veel duurder was. Door gewapend beton te gebruiken
werden kosten bespaard.
In 1906 was er een aardbeving in San Fransisco, toen kwam men erachter dat gebouwen van staal
bleven staan tijdens een aardbeving. Dergelijke gebouwen vervormden enkel.
Nederland in deze tijd? De Utrecht in Amsterdam, zo’n 35 meter. Het was het eerste gebouw dat
volledig in staal werd gebouwd.
1910 - 1920
In deze periode stagneerde de ontwikkeling. De eerste wereldoorlog speelde zich af in deze tijd. Er
kwamen minder arbeidskrachten en bouwmaterialen. Winnipeg groeide uit tot Chicago van de
prairie. Waarom? Centrum van de graanhandel. In Europa bleef hoogbouw achter door historische
steden. In Duitsland was de discussie het heftigst. Tijdens de eerste wereldoorlog werden in
Duitsland enkele gebouwen neergezet. Dit waren fabrieken die produceerden voor het leger.
, Tijdens de eerste wereldoorlog werden steden verwoest en die moesten worden herbouwd. Er werd
geen hoogbouw gebouwd tijdens de wederopbouw.
In Nederland? Niks.
Les 3
Toets is 24 juni in de kelder van Academieplein
1920 - 1930
Na de eerste wereldoorlog ontstonden overal revoluties, zoals de Russische Revolutie. Daardoor
kwamen allerlei nieuwe kunst- en architectuurstromingen.
In 1922 werd een wolkenkrabber prijsvraag georganiseerd waar 120 Europese en Amerikaanse
architecten aan meededen.
De Zoning Act is een lokale wet. Er moest meer zonlicht in straten komen en dat werd pas na 1920
zichtbaar. Door de wet kwam er een nieuwe vorm van bouwen, namelijk de V-vorm. In Parijs golden
dezelfde regels al.
In Zuid-Amerika werd in deze tijd volop gebouwd. Buenos Aires, Sao Paulo, Montevideo. In Noord-
Frankrijk was veel schade door de eerste wereldoorlog. Er werd niet in de lucht gebouwd. Wel waren
er ontwerpen, maar deze werden ontwerpen zijn niet uitgevoerd. Waaronder een piramide met
woningen aan de buitenkant en de kern een zwembad(Sauvage).
Hochhäuser, Turmhäuser of Wolkenkratzer(kapitalistische term) Duitse benamingen voor
wolkenkrabber. De overheid in Duitsland bepaalt op welke plaatsen in de stad wolkenkrabbers
gebouwd mochten gebouwd worden. Bijvoorbeeld in stad, want dat is een makkelijk hulpmiddel om
het centrum te vinden. In Berlijn was in 1922 ook een prijsvraag bij het station Friedrichstrasse, deze
is minder bekend dan die in Chicago. Mies van der Rohe’s inzending is heel bekend, want zij ontwierp
het Glasshochhaus. In vijftien Duitse steden verschenen wolkenkrabbers, dus er werd niet alleen
getekend maar ook daadwerkelijk gebouwd. In de steden Hamburg, Berlijn en Dresden. Veelal werd
er gebouwd aan de rand van steden en dat waren meestal fabrieken/bedrijven. Dit had als voordeel
dat kantoren van die bedrijven gebruikt konden worden voor woonruimte. Ook werd er veel
nagedacht over andere functies die de wolkenkrabber kon vervullen.
In Madrid, Charkov, Brussel, Antwerpen, Stockholm, Shanghai(1924 de eerste en eind 1929 al 7
stuks). In Nederland werd het Philips gebouw in Eindhoven ontwikkeld. Ook in Utrecht, namelijk het
Kantoor Spoorwegen.
1930 - 1940
CIAM & Crisis
CIAM was een organisatie van vooruitstrevende architecten uit de hele wereld. CIAM werd opgericht
in 1928. Ze streefde naar goede woonruimte voor iedereen. Belangrijke speerpunten waren licht,
lucht en ruimte. Hoogbouw bedoeld voor sociale woningbouw. De ideeën die werden bedacht
werden in praktijk gebracht, bijvoorbeeld in Rotterdam.
