Samenvatting Klinische Neuropsychologie
Boek en colleges
,INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1 – Klinische neuropsychologie: een historische schets 3
Hoofdstuk 2 – De neuropsychologische praktijk 7
Hoofdstuk 3 – Neuropsychologie: de wetenschappelijke aanpak 11
Hoofdstuk 5 – Herstel en behandeling 18
Hoofdstuk 6 – Visuele waarneming 21
Hoofdstuk 7 – Ruimtelijke cognitie 28
Hoofdstuk 8 – Geheugen 32
Hoofdstuk 9 – Taal 37
Hoofdstuk 10 – Aandacht en executieve functies 45
Hoofdstuk 11 – Emotie en sociale cognitie 50
Hoofdstuk 12 – Actie en motoriek 56
Hoofdstuk 13 – Intelligentie 59
Hoofdstuk 14 – Vasculaire aandoeningen 61
Hoofdstuk 15 – Traumatisch hersenletsel 66
Hoofdstuk 16 – Epilepsie 70
Hoofdstuk 17 – Intracraniale en extracraniale tumoren bij volwassenen 74
Hoofdstuk 18 – Alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen Error! Bookmark not defined.
Hoofdstuk 19 – De ziekte van Alzheimer 77
Hoofdstuk 20 – Frontotemporale dementie 80
Hoofdstuk 21 – Het Parkinsonspectrum 80
Hoofdstuk 22 – De ziekte van Huntington 80
2
, Hoofdstuk 1 – Klinische neuropsychologie: een historische schets
Klinisch neuropsychologie = relatie tussen gestoord gedrag en de neurologie. Het
wetenschapsgebied waar de relaties tussen hersenstoornissen en gedrag bestudeerd worden in
patiëntgebonden onderzoek, alsook de praktijksector waar deze kennis wordt toegepast in de vorm
van diagnostiek, begeleiding en behandeling.
Holisme: de hersenen zijn uitermate flexibel en adaptief waardoor een gedragsstoornis (symptoom)
nooit direct gerelateerd kan worden aan de “intactheid” van specifieke regio’s
Lokalisatie: het brein bestaat uit modules, met elk een eigen, specifieke functie. Een gedragsstoornis
is dus terug te voeren op een enkel deel van het brein/aan een specifieke (brein)regio
- Hippocrates (400 BC): “de hersenen zijn de zetel van het intellect”: al het (afwijkend) gedrag
en gevoel komt voort uit de werking van de hersenen en het is onjuist om verschijnselen toe
te schrijven aan buitenaardse krachten zoals de goden. Geschriften van Galenus (129-217):
brachten een groot deel van de geneeskundige opvattingen van die tijd samen
- Aristoteles (384-322 BC): “de geest is apart en onafhankelijk van het lichaam en de zintuigen
(…) de zintuigen zetelen in het hart”.
- Galen (200 AC): “de ventrikels zijn cruciaal voor actie en sensatie”.
- Herophilus (300 AC): cerebrocentrische visie = “niet de hersenen, mar de ventrikels (in het
brein) zijn de zetel van het intellect”
- Descartes (1596-1650): de ziel is een ongedeelde, zelfstandige maar immateriële eenheid
(dualisme). De ziel lokaliseerde hij in een holte in het hoofd: de pijnappelklier (epifyse).
- Gall (1758-1828): frenologie = er is een groot aantal mentale organen, gelegen in de grijze
schors van de hersenen. “Mensen met uitpuilende ogen zijn goed in taal en geheugen.
Knobbels achter de oren zijn tekenen van agressiviteit”.
o Clinicoanatomische methode: men bestudeerde bij patiënten met hersenletsel de
uitvalsverschijnselen op het gebied van bijvoorbeeld taal, geheugen of waarneming;
na het overlijden werd de plaats van de laesie gerelateerd aan de aard van de
functionele stoornis.
1.2. Celtheorie
De Grieken kenden drie zielen: (1) voor het overleven, via voedselopname), (2) voor activiteiten van
een organisme in relatie tot de omgeving, (3) hogere-ordeziel, die een onderscheid kon maken
tussen wat goed en fout was om te doen = psychikon hegemonikon (latijn: spiritus animalis). De
mens bezat als enige alle drie de vormen. De hogere-ordeziel zou zich bevinden in de ventrikels in de
hersenen (holtes, werden toendertijd cellen genoemd). Informatie kwam binnen in de sensus
communis (hier kwam informatie binnen uit de verschillende zintuigen), werd daarna doorgestuurd
naar de tweede cel (hier werd een psychologische representatie van de informatie gemaakt) en ging
als laatste naar de derde cel: het geheugen (memoria). Algemeen systeem van informatieverwerking:
De geest kan alle informatie verwerken, er zijn geen aparte functies voor input
Theorie gaat niet in op individuele verschillen: gaat over de “geest” van iedereen (beschrijft
de werking van mentale processen in het algemeen)
Fysiognomie = interpretatie van het gelaat; de vorm van iemands gelaat, maar ook van het totale
uiterlijk, werd gezien als een reflectie van het karakter (persoonlijkheid) van die persoon
(uitdrukkingen zoals: wilskrachtige kin, een boeventronie, een atletisch figuur, de gezellige dikkerd).
Bloeide op rond 1750 en zette Joseph Gall aan tot het ontwikellen van een volstrekt nieuwe
benadering van individuele verschillen.
3
Boek en colleges
,INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1 – Klinische neuropsychologie: een historische schets 3
Hoofdstuk 2 – De neuropsychologische praktijk 7
Hoofdstuk 3 – Neuropsychologie: de wetenschappelijke aanpak 11
Hoofdstuk 5 – Herstel en behandeling 18
Hoofdstuk 6 – Visuele waarneming 21
Hoofdstuk 7 – Ruimtelijke cognitie 28
Hoofdstuk 8 – Geheugen 32
Hoofdstuk 9 – Taal 37
Hoofdstuk 10 – Aandacht en executieve functies 45
Hoofdstuk 11 – Emotie en sociale cognitie 50
Hoofdstuk 12 – Actie en motoriek 56
Hoofdstuk 13 – Intelligentie 59
Hoofdstuk 14 – Vasculaire aandoeningen 61
Hoofdstuk 15 – Traumatisch hersenletsel 66
Hoofdstuk 16 – Epilepsie 70
Hoofdstuk 17 – Intracraniale en extracraniale tumoren bij volwassenen 74
Hoofdstuk 18 – Alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen Error! Bookmark not defined.
Hoofdstuk 19 – De ziekte van Alzheimer 77
Hoofdstuk 20 – Frontotemporale dementie 80
Hoofdstuk 21 – Het Parkinsonspectrum 80
Hoofdstuk 22 – De ziekte van Huntington 80
2
, Hoofdstuk 1 – Klinische neuropsychologie: een historische schets
Klinisch neuropsychologie = relatie tussen gestoord gedrag en de neurologie. Het
wetenschapsgebied waar de relaties tussen hersenstoornissen en gedrag bestudeerd worden in
patiëntgebonden onderzoek, alsook de praktijksector waar deze kennis wordt toegepast in de vorm
van diagnostiek, begeleiding en behandeling.
Holisme: de hersenen zijn uitermate flexibel en adaptief waardoor een gedragsstoornis (symptoom)
nooit direct gerelateerd kan worden aan de “intactheid” van specifieke regio’s
Lokalisatie: het brein bestaat uit modules, met elk een eigen, specifieke functie. Een gedragsstoornis
is dus terug te voeren op een enkel deel van het brein/aan een specifieke (brein)regio
- Hippocrates (400 BC): “de hersenen zijn de zetel van het intellect”: al het (afwijkend) gedrag
en gevoel komt voort uit de werking van de hersenen en het is onjuist om verschijnselen toe
te schrijven aan buitenaardse krachten zoals de goden. Geschriften van Galenus (129-217):
brachten een groot deel van de geneeskundige opvattingen van die tijd samen
- Aristoteles (384-322 BC): “de geest is apart en onafhankelijk van het lichaam en de zintuigen
(…) de zintuigen zetelen in het hart”.
- Galen (200 AC): “de ventrikels zijn cruciaal voor actie en sensatie”.
- Herophilus (300 AC): cerebrocentrische visie = “niet de hersenen, mar de ventrikels (in het
brein) zijn de zetel van het intellect”
- Descartes (1596-1650): de ziel is een ongedeelde, zelfstandige maar immateriële eenheid
(dualisme). De ziel lokaliseerde hij in een holte in het hoofd: de pijnappelklier (epifyse).
- Gall (1758-1828): frenologie = er is een groot aantal mentale organen, gelegen in de grijze
schors van de hersenen. “Mensen met uitpuilende ogen zijn goed in taal en geheugen.
Knobbels achter de oren zijn tekenen van agressiviteit”.
o Clinicoanatomische methode: men bestudeerde bij patiënten met hersenletsel de
uitvalsverschijnselen op het gebied van bijvoorbeeld taal, geheugen of waarneming;
na het overlijden werd de plaats van de laesie gerelateerd aan de aard van de
functionele stoornis.
1.2. Celtheorie
De Grieken kenden drie zielen: (1) voor het overleven, via voedselopname), (2) voor activiteiten van
een organisme in relatie tot de omgeving, (3) hogere-ordeziel, die een onderscheid kon maken
tussen wat goed en fout was om te doen = psychikon hegemonikon (latijn: spiritus animalis). De
mens bezat als enige alle drie de vormen. De hogere-ordeziel zou zich bevinden in de ventrikels in de
hersenen (holtes, werden toendertijd cellen genoemd). Informatie kwam binnen in de sensus
communis (hier kwam informatie binnen uit de verschillende zintuigen), werd daarna doorgestuurd
naar de tweede cel (hier werd een psychologische representatie van de informatie gemaakt) en ging
als laatste naar de derde cel: het geheugen (memoria). Algemeen systeem van informatieverwerking:
De geest kan alle informatie verwerken, er zijn geen aparte functies voor input
Theorie gaat niet in op individuele verschillen: gaat over de “geest” van iedereen (beschrijft
de werking van mentale processen in het algemeen)
Fysiognomie = interpretatie van het gelaat; de vorm van iemands gelaat, maar ook van het totale
uiterlijk, werd gezien als een reflectie van het karakter (persoonlijkheid) van die persoon
(uitdrukkingen zoals: wilskrachtige kin, een boeventronie, een atletisch figuur, de gezellige dikkerd).
Bloeide op rond 1750 en zette Joseph Gall aan tot het ontwikellen van een volstrekt nieuwe
benadering van individuele verschillen.
3
