Internationaal recht I HC 1 – 06-01-2014
EEZ verwijst naar exclusieve economische zone: jurisdictioneel gebied waarbij een kuststaat
niet alles mag, maar wel een soort exclusieve rechten op de natuurlijke hulpbronnen heeft en
bepaalde controletaken mag uitoefenen.
Het recht inzake geschillenbeslechting houdt in bij welke tribunalen er rechtsmacht kan
worden verkregen. Geschillen mogen niet worden beslecht met geweld, dit is feitelijk de
ruggengraat van het VN Handvest, art. 2 lid 4.
De uitzondering op art. 2 lid 4 is art. 51 van het VN Handvest: het recht op zelfverdediging.
Dit is bijv. wat Turkije mag doen tegen Syrië.
Non-gouvernementele organisaties zijn geen rechtspersoon, voorbeelden zijn Artsen zonder
Grenzen en Amnesty International. Dit zijn private transnationale initiatieven. Het creëert
juridisch geen harde regels, maar speelt ondanks dat toch een belangrijke rol.
Als rechtsmacht niet wordt aanvaard van het internationale recht, geldt het recht niet, zoals
bijv. bij Assad in Syrië die niet voor het strafhof komt. Er is namelijk geen juridische dwang.
In 2013 kwam het OPCW tot stand: Organization for the Prohibition of Chemical Weapons.
De bevoegdheden van veiligheidsraad leiden tot bindende maatregelen als het gaat om
resoluties die ze aannemen die gaan over hoofdstuk 7 van het Handvest. Zij kunnen ook
aanbevelingen doen op andere gebieden, maar dit gaat niet over de bedreiging van vrede en
veiligheid. Op andere gebieden zijn het gewone aanbevelingen. De Veiligheidsraad heeft
alleen de speciale juridische macht als het gaat om situaties die vallen onder hoofdstuk 7 van
het Handvest.
Concluding Observations van het Anti-foltercomité zijn aanbevelingen. Het is wel een
verdragsorgaan, maar het commentaar is niet bindend, alleen politiek gewicht.
Het meest onderscheidende aan het internationale rechtssysteem qua structuur is dat er geen
centraal gezag is, niet wetgevend of regelgevend, niet rechtsprekend en niet handhavend. Er
moet worden gekeken of een regel bindend is of er sprake is van een verplichting of Staten en
andere subjecten instemming hebben gegeven en wat er mee bedoeld is.
De belangrijkste bronnen van internationaal publiekrecht zijn:
Verdragen
Gewoonterecht (ongeschreven internationaal recht)
Besluiten van internationale organisaties (als deze besluiten bindend zijn voor hun
lidstaten)
Algemene rechtsbeginselen (goede trouw, eerlijk proces en billijkheid bijv.)
Maar niet alle regels van internationaal recht zijn bindend voor alle staten. Alle betrokkenen
moeten steeds instemming geven. Bijv.:
Bij gewoonterecht is er het instituut van de „persistor objector‟ (aanhoudende
protesteerder). Als er een ongeschreven regel aan het kristalliseren is, dan kan een
staat hier tegen protesteren als er anders over wordt gedacht, dan hoeft die staat zich
daar niet aan te houden en hoeft niet gebonden te zijn aan die regel.
Bij verdragen: deze zijn alleen bindend voor staten die partij zijn bij die verdragen.
Bij besluiten van internationale organisaties: alleen partijen zijn gebonden.
,De inhoud van de normen is vaak duidelijk, zoals het Weens Verdragen Verdrag. Maar toch
zijn er regels die niet duidelijk aangeven wat precies de verplichting is. Dit is bijvoorbeeld
een constructieve ambiguïteit zit er wel eens in een regel, dit betekent dat er meerdere
betekenissen aan kunnen worden toegekend en interpretaties.
Het Internationaal Strafhof is anders: individuen kunnen worden een internationaal hof
berecht. Het is een Hof voor strafrechtelijke berechting van individuen van staten.
Het Internationaal Gerechtshof is in Den Haag en heeft een algemeen mandaat en een zittend
college voor geschillen tussen staten, art. 34 Statuut IG. Dit Gerechtshof is de opvolger van
het permanent hof van internationale justitie (ten tijde van de Volkenbond). Daar is een
Statuut voor geschreven en bestaat nu nog. De Volkenbond is niet geslaagd in zijn toenmalige
opdracht om de Tweede Wereldoorlog te voorkomen en stond op opheffen aan het eind. Dus
het Statuut wordt nu nog steeds gebruikt bij het Internationaal Gerechtshof. Een aantal
bronnen staan er niet in, zoals besluiten van internationale organisaties.
Art. 38 Statuut Internationaal Gerechtshof bevat de bronnen van internationaal recht:
Verdragen
Gewoonterecht
Algemene beginselen
Subsidiaire bron is de gerechtelijke beslissingen en doctrine.
En billijkheid (equity).
Buiten het Statuut zijn:
Besluiten van Internationale Organisaties
Eenzijdige handelingen
Art. 38 lid 2 is buiten het recht: partijen kunnen dan afspreken om helemaal op basis van
redelijkheid en billijkheid een geschil te laten beslechten.
De twee belangrijkste bronnen zijn verdragen en gewoonte. Het belangrijkste kenmerk van de
verdragen is dat het geschreven recht is. Tot1945 was het internationaal recht voor het
grootste gedeelte ongeschreven, maar sinds het VN tijdperk is geschreven recht toegenomen
op vele gebieden van menselijk handelen. Het geschreven recht heeft het voordeel dat het
voor iedereen kenbaar is, objectief toepasbaar, etc. (positivisme).
De VN heeft de agenda van de Volkenbond overgenomen. Zo hebben zij de publieke
conferenties georganiseerd en Staten gepusht om verdragen te sluiten en zij zijn zelf
depositaris (bewaarder) van heel veel verdragen. De codificatie is het neerleggen van regels
en geschriften in een verdrag, dit kunnen ook bestaande regels zijn van het gewoonterecht.
Rond de jaren ‟20 was er de Harvard Draft en de Volkenbond, die begonnen met deze
codificatie. Daarna tussen 1945 en 1970 komen de International Law Commission en de VN
die er werk van maken. Het diplomatieke verdrag van Wenen (1961) ontstond en het Weens
Verdragen verdrag (1969). In de laatste decennia ontstonden het Statuut van Rome (statuut
van het Internationaal Strafhof) uit 1998 en het Strafhof is in 2002 operationeel geworden,
Immuniteiten van de VN en het VN Zeerechtverdrag.
De andere formele bron is gewoonterecht. Aan bepaalde formele criteria voldaan, schept een
formele bron. Gewoonterecht is flexibeler dan verdragenrecht en geldt als een overkoepelende
norm over de staten die geen lid zijn van verdragen.
, Nicaragua v. United States arrest: de VS zat te interveniëren in Nicaragua. De VS steunde de
rechtse contra-rebellen. Het was een oprisping van het internationale recht; Nicaragua daagde
de VS voor het Internationaal Gerechtshof omdat de VS het verbod op het gebruik van geweld
heeft geschonden, art. 2 lid 4 Statuut. De VS aanvaardde de rechtsmacht niet, omdat er
geschillen uit multilaterale verdragen uitgesloten waren van de rechtsmacht aanvaarding.
Toen zei het Hof dat het geweldsgebod ongeschreven gewoonterecht is en daar is geen
voorbehoud voor gemaakt en geldt dan alsnog voor de VS.
Er zitten twee formele elementen in gewoonterecht, namelijk:
Praktijk van staten (objectief)
De opvatting van staten dat die praktijk wordt gevolgd, omdat ze daartoe rechtens zijn
verplicht (subjectief)
Gewoonterecht is als concept glashelder; praktijk opinio juris, dus rechtsovertuiging. Alleen
toepassing op zaken is weer ingewikkelder, want wat voor gewicht moet er worden toegekend
aan niet bindende verklaringen. In de Nicaragua zaak is duidelijk hoe het Hof speelt met het
stemgedrag. De kwestie van wijziging speelt ook in de Nicaragua zaak: met een ongeschreven
regel die ontstaat omdat alle staten die praktijk volgen en allemaal die rechtsovertuiging
hebben, hoe is het dan mogelijk om een nieuwe regel et maken? Wanneer is er sprake van
nieuw gewoonterecht? Daar heeft het Hof gezegd: naast dat het aanvaard is door andere
staten, er ook moet worden gekeken hoe een staat zich gedraagt; als een staat zich beroept op
de uitzondering die in de bestaande regel vervat is, bijv. uitzondering op verbod van geweld,
dan weet je zeker dat hij niet bezig is om opinio juris er uit te vorderen voor het vormen van
een nieuwe regel, maar dat het juist de oude regel onderschrijft.
De instemming van staten (en tegenwoordig ook andere rechtssubjecten) kunnen een
grondslag zijn van het internationaal recht, ook wel het voluntarisme genoemd. Dt komt naar
voren in PCIJ, case of the SS Lotus, 1927.
Bronnen kunnen natuurlijk samenlopen, dit is juist bij een horizontaal gestructureerde
rechtsorde. Dit hoeft geen problemen op te leveren, maar als er wel een conflict is dan moet er
worden gezocht naar voorrangsregels. Hier zijn een aantal vuistregels voor:
Een gedetailleerde regel gaat voor een algemene regel
Een latere regel gaat voor een eerdere regel
Conflictbepalingen in verdragen zelf. Een verdrag zelf zegt dat dit verdrag voor gaat
op wat alle partij staten kunnen opdoen. Een voorbeeld is art. 103 Handvest VN:
welke rechtsplichten de lidstaten van de VN ook nog later op gaan doen, de
verplichtingen onder het VN Handvest gaan altijd voor (op verplichtingen uit andere
verdragen).
Speciale positie van Jus Cogens: de Nada-zaak (2012 EHRM).
EEZ verwijst naar exclusieve economische zone: jurisdictioneel gebied waarbij een kuststaat
niet alles mag, maar wel een soort exclusieve rechten op de natuurlijke hulpbronnen heeft en
bepaalde controletaken mag uitoefenen.
Het recht inzake geschillenbeslechting houdt in bij welke tribunalen er rechtsmacht kan
worden verkregen. Geschillen mogen niet worden beslecht met geweld, dit is feitelijk de
ruggengraat van het VN Handvest, art. 2 lid 4.
De uitzondering op art. 2 lid 4 is art. 51 van het VN Handvest: het recht op zelfverdediging.
Dit is bijv. wat Turkije mag doen tegen Syrië.
Non-gouvernementele organisaties zijn geen rechtspersoon, voorbeelden zijn Artsen zonder
Grenzen en Amnesty International. Dit zijn private transnationale initiatieven. Het creëert
juridisch geen harde regels, maar speelt ondanks dat toch een belangrijke rol.
Als rechtsmacht niet wordt aanvaard van het internationale recht, geldt het recht niet, zoals
bijv. bij Assad in Syrië die niet voor het strafhof komt. Er is namelijk geen juridische dwang.
In 2013 kwam het OPCW tot stand: Organization for the Prohibition of Chemical Weapons.
De bevoegdheden van veiligheidsraad leiden tot bindende maatregelen als het gaat om
resoluties die ze aannemen die gaan over hoofdstuk 7 van het Handvest. Zij kunnen ook
aanbevelingen doen op andere gebieden, maar dit gaat niet over de bedreiging van vrede en
veiligheid. Op andere gebieden zijn het gewone aanbevelingen. De Veiligheidsraad heeft
alleen de speciale juridische macht als het gaat om situaties die vallen onder hoofdstuk 7 van
het Handvest.
Concluding Observations van het Anti-foltercomité zijn aanbevelingen. Het is wel een
verdragsorgaan, maar het commentaar is niet bindend, alleen politiek gewicht.
Het meest onderscheidende aan het internationale rechtssysteem qua structuur is dat er geen
centraal gezag is, niet wetgevend of regelgevend, niet rechtsprekend en niet handhavend. Er
moet worden gekeken of een regel bindend is of er sprake is van een verplichting of Staten en
andere subjecten instemming hebben gegeven en wat er mee bedoeld is.
De belangrijkste bronnen van internationaal publiekrecht zijn:
Verdragen
Gewoonterecht (ongeschreven internationaal recht)
Besluiten van internationale organisaties (als deze besluiten bindend zijn voor hun
lidstaten)
Algemene rechtsbeginselen (goede trouw, eerlijk proces en billijkheid bijv.)
Maar niet alle regels van internationaal recht zijn bindend voor alle staten. Alle betrokkenen
moeten steeds instemming geven. Bijv.:
Bij gewoonterecht is er het instituut van de „persistor objector‟ (aanhoudende
protesteerder). Als er een ongeschreven regel aan het kristalliseren is, dan kan een
staat hier tegen protesteren als er anders over wordt gedacht, dan hoeft die staat zich
daar niet aan te houden en hoeft niet gebonden te zijn aan die regel.
Bij verdragen: deze zijn alleen bindend voor staten die partij zijn bij die verdragen.
Bij besluiten van internationale organisaties: alleen partijen zijn gebonden.
,De inhoud van de normen is vaak duidelijk, zoals het Weens Verdragen Verdrag. Maar toch
zijn er regels die niet duidelijk aangeven wat precies de verplichting is. Dit is bijvoorbeeld
een constructieve ambiguïteit zit er wel eens in een regel, dit betekent dat er meerdere
betekenissen aan kunnen worden toegekend en interpretaties.
Het Internationaal Strafhof is anders: individuen kunnen worden een internationaal hof
berecht. Het is een Hof voor strafrechtelijke berechting van individuen van staten.
Het Internationaal Gerechtshof is in Den Haag en heeft een algemeen mandaat en een zittend
college voor geschillen tussen staten, art. 34 Statuut IG. Dit Gerechtshof is de opvolger van
het permanent hof van internationale justitie (ten tijde van de Volkenbond). Daar is een
Statuut voor geschreven en bestaat nu nog. De Volkenbond is niet geslaagd in zijn toenmalige
opdracht om de Tweede Wereldoorlog te voorkomen en stond op opheffen aan het eind. Dus
het Statuut wordt nu nog steeds gebruikt bij het Internationaal Gerechtshof. Een aantal
bronnen staan er niet in, zoals besluiten van internationale organisaties.
Art. 38 Statuut Internationaal Gerechtshof bevat de bronnen van internationaal recht:
Verdragen
Gewoonterecht
Algemene beginselen
Subsidiaire bron is de gerechtelijke beslissingen en doctrine.
En billijkheid (equity).
Buiten het Statuut zijn:
Besluiten van Internationale Organisaties
Eenzijdige handelingen
Art. 38 lid 2 is buiten het recht: partijen kunnen dan afspreken om helemaal op basis van
redelijkheid en billijkheid een geschil te laten beslechten.
De twee belangrijkste bronnen zijn verdragen en gewoonte. Het belangrijkste kenmerk van de
verdragen is dat het geschreven recht is. Tot1945 was het internationaal recht voor het
grootste gedeelte ongeschreven, maar sinds het VN tijdperk is geschreven recht toegenomen
op vele gebieden van menselijk handelen. Het geschreven recht heeft het voordeel dat het
voor iedereen kenbaar is, objectief toepasbaar, etc. (positivisme).
De VN heeft de agenda van de Volkenbond overgenomen. Zo hebben zij de publieke
conferenties georganiseerd en Staten gepusht om verdragen te sluiten en zij zijn zelf
depositaris (bewaarder) van heel veel verdragen. De codificatie is het neerleggen van regels
en geschriften in een verdrag, dit kunnen ook bestaande regels zijn van het gewoonterecht.
Rond de jaren ‟20 was er de Harvard Draft en de Volkenbond, die begonnen met deze
codificatie. Daarna tussen 1945 en 1970 komen de International Law Commission en de VN
die er werk van maken. Het diplomatieke verdrag van Wenen (1961) ontstond en het Weens
Verdragen verdrag (1969). In de laatste decennia ontstonden het Statuut van Rome (statuut
van het Internationaal Strafhof) uit 1998 en het Strafhof is in 2002 operationeel geworden,
Immuniteiten van de VN en het VN Zeerechtverdrag.
De andere formele bron is gewoonterecht. Aan bepaalde formele criteria voldaan, schept een
formele bron. Gewoonterecht is flexibeler dan verdragenrecht en geldt als een overkoepelende
norm over de staten die geen lid zijn van verdragen.
, Nicaragua v. United States arrest: de VS zat te interveniëren in Nicaragua. De VS steunde de
rechtse contra-rebellen. Het was een oprisping van het internationale recht; Nicaragua daagde
de VS voor het Internationaal Gerechtshof omdat de VS het verbod op het gebruik van geweld
heeft geschonden, art. 2 lid 4 Statuut. De VS aanvaardde de rechtsmacht niet, omdat er
geschillen uit multilaterale verdragen uitgesloten waren van de rechtsmacht aanvaarding.
Toen zei het Hof dat het geweldsgebod ongeschreven gewoonterecht is en daar is geen
voorbehoud voor gemaakt en geldt dan alsnog voor de VS.
Er zitten twee formele elementen in gewoonterecht, namelijk:
Praktijk van staten (objectief)
De opvatting van staten dat die praktijk wordt gevolgd, omdat ze daartoe rechtens zijn
verplicht (subjectief)
Gewoonterecht is als concept glashelder; praktijk opinio juris, dus rechtsovertuiging. Alleen
toepassing op zaken is weer ingewikkelder, want wat voor gewicht moet er worden toegekend
aan niet bindende verklaringen. In de Nicaragua zaak is duidelijk hoe het Hof speelt met het
stemgedrag. De kwestie van wijziging speelt ook in de Nicaragua zaak: met een ongeschreven
regel die ontstaat omdat alle staten die praktijk volgen en allemaal die rechtsovertuiging
hebben, hoe is het dan mogelijk om een nieuwe regel et maken? Wanneer is er sprake van
nieuw gewoonterecht? Daar heeft het Hof gezegd: naast dat het aanvaard is door andere
staten, er ook moet worden gekeken hoe een staat zich gedraagt; als een staat zich beroept op
de uitzondering die in de bestaande regel vervat is, bijv. uitzondering op verbod van geweld,
dan weet je zeker dat hij niet bezig is om opinio juris er uit te vorderen voor het vormen van
een nieuwe regel, maar dat het juist de oude regel onderschrijft.
De instemming van staten (en tegenwoordig ook andere rechtssubjecten) kunnen een
grondslag zijn van het internationaal recht, ook wel het voluntarisme genoemd. Dt komt naar
voren in PCIJ, case of the SS Lotus, 1927.
Bronnen kunnen natuurlijk samenlopen, dit is juist bij een horizontaal gestructureerde
rechtsorde. Dit hoeft geen problemen op te leveren, maar als er wel een conflict is dan moet er
worden gezocht naar voorrangsregels. Hier zijn een aantal vuistregels voor:
Een gedetailleerde regel gaat voor een algemene regel
Een latere regel gaat voor een eerdere regel
Conflictbepalingen in verdragen zelf. Een verdrag zelf zegt dat dit verdrag voor gaat
op wat alle partij staten kunnen opdoen. Een voorbeeld is art. 103 Handvest VN:
welke rechtsplichten de lidstaten van de VN ook nog later op gaan doen, de
verplichtingen onder het VN Handvest gaan altijd voor (op verplichtingen uit andere
verdragen).
Speciale positie van Jus Cogens: de Nada-zaak (2012 EHRM).
