Hoofdstuk 8 Internationaal vervoer van goederen
8.1 Gemeenschappelijke elementen van het internationaal vervoer
8.1.1 Wie is de wederpartij van de internationale vervoerder?
Dit is afhankelijk van wat de koper en verkoper overeen zijn gekomen. Meestal wordt een
Incoterm 2000 opgenomen in het koopcontract. De vervoerder kan eventueel een andere
vervoerder inschakelen, dit wordt ondervervoer genoemd. Ook kan een expediteur
worden ingeschakeld, dit is een logistieke dienstverlener die werkzaamheden voor zijn
opdrachtgever kan overnemen.
8.1.2 Dwingend recht voor de verschillende vervoermodaliteiten?
Vervoersverdragen kennen eenvormig recht toe aan het vervoer. Dit houdt in dat er
inhoudelijke oplossingen en regels zijn. Voor het grootste deel is dit dwingend recht,
waardoor de vrijheid van partijen wordt beperkt. Voor goederenvervoer over zee zijn er 3
verdragen: de Hague Rules, de Hague Visby Rules en de Hamburg Rules. Door de Hague
Rules heeft er een standaardisatie van de rechten van cognossementhouders tegenover
zeevervoerders plaatsgevonden. Zeevervoerders kunnen verantwoordelijk of
aansprakelijk worden gehouden voor het vervoer. Veel landen zijn verdragslid en veel
andere landen hebben deze regelgeving in hun nationale recht opgenomen. De common-
lawstijl is aangehouden bij de opstelling van dit verdrag. Situaties worden gedetailleerd
beschreven in plaats van het stellen van algemene regels. Het verdrag heeft vervolgens
een wijziging ondergaan en heet nu de Hague Visby Rules. Landen die de
aansprakelijkheid alsnog te beperkt vonden hebben vervolgens de Hamburg Rules tot
stand gebracht. Momenteel wordt er gewerkt aan het UNCITRAL Draft convention on
carriage of goods, dit verdrag zal de drie verdragen vervangen. Nederland is verdragslid
van de Hague Visby Rules.
Voor vervoer over de weg geldt het CMR verdrag. Hierin staan ook vooral dwingend
rechtelijke bepalingen. In dit verdrag wordt een oplossing geboden voor de 3 ipr-
problemen. Voor goederenvervoer over binnenwateren is het CMNI-verdrag opgesteld.
Ook dit bevat voornamelijk dwingend recht. Voor vervoer via de lucht is het Verdrag van
Warschau in het leven geroepen. Vervolgens is het Verdrag van Montreal tot stand
gekomen. Dit laatste verdrag is echter nog niet door alle verdragstaten van het Verdrag
van Warschau geratificeerd, waardoor het onduidelijk kan zijn welke regelgeving van
toepassing is. Voor goederenvervoer via het spoor is het COTIF-verdrag opgemaakt.
Verschillende soorten vervoer kunnen worden vastgelegd in 1 overeenkomst, dit heet
gecombineerd goederenvervoer. Hiervoor is door de VN een verdrag vastgesteld, maar dit
verdrag vindt weinig navolging. De regels van ICC en UNCATD vinden meer navolging.
Ook wordt vaak het nationale recht toegepast. In Nederland zijn de verschillende dwingen
rechterlijke bepalingen van toepassing op de verschillende vormen van vervoer (dus geen
eenvormig recht).
8.1.3 De vervoersovereenkomst is internationaal als de laad- en de losplaats in
verschillende
landen vallen?
De nationaliteit van partijen speelt alleen een rol als er gapfilling law moet worden
gezocht. Dit is van belang omdat de verdragen oplossingen bieden voor enkele
problemen. Welk recht van toepassing is moet worden vastgesteld met gebruik van de
EVO of door een keuze in de overeenkomst.
8.1.4 Vrachtbrieven vs. Cognossement
,De vrachtbrief is vooral van belang om de overeenkomst te bevestigen. Het
cognossement heeft hiernaast ook nog de functie van waardepapier, hierdoor wordt de
lading door het papier vertegenwoordigd. Het fungeert als ontvangstbewijs, het omvat de
vervoersovereenkomst, het is een eigendomspapier waardoor de goederen makkelijk van
eigenaar kunnen wisselen gedurende het vervoer en het speelt een belangrijke rol bij de
uitlevering van de goederen.
8.1.5 Vervoersovereenkomsten als resultaatverbintenis
De vervoerder kan in beginsel aansprakelijk worden gesteld wanneer hij de goederen niet
in de zelfde staat aflevert als waarin hij ze heeft ontvangen. De vervoerder kan door aan
te geven dat hij een beschadigde container in ontvangst heeft genomen zichzelf tegen
aansprakelijkheid beschermen. De vervoerder is niet aansprakelijk voor schade doordat
de goederen niet goed waren verpakt of niet goed in de container waren geplaatst.
8.1.6 Elke vervoerder is tot een bepaald maximum aansprakelijk
Het gehele bedrag aan schade kan dus niet op de vervoerder worden verhaald.
Afhankelijk van de waarde van de goederen lopen de koper of verkoper extra risico. Ze
kunnen zich hier eventueel tegen indekken. De maximum aansprakelijkheid wordt
geregeld in de verdragen.
8.1.7Korte verjaringstermijnen
Ter bescherming van rechtsonzekerheid voor de vervoerder zijn er korte
verjaringstermijnen waarbinnen de claim bij de vervoerder moet worden ingediend. Deze
verschillen per vervoersmodaliteit.
8.2 Vervoer of expeditie?
8.2.1 Vervoer, ondervervoer en opvolgend vervoer
Vervoerder schakelen ondervervoerders in om ze de vervoermiddelen zo optimaal
mogelijk in te zetten. Van opvolgend vervoer is sprake wanneer vervoerders de goederen
onderweg aan elkaar overdragen. De hoofdvervoerder heeft de resultaatverbintenis op
zich genomen, waardoor hij ook aansprakelijk is voor schade die is veroorzaakt door een
ondervervoerder of opvolgend vervoer.
8.2.2 Expeditieovereenkomst
De expediteur zoekt vervoerscapaciteit bij de lading. De expediteur kan ook nog andere
taken op zich nemen. Het is verstandig een Service Level Agreement (SLA) aan de
overeenkomst te hechten. Hierdoor is het voor partijen duidelijk welke activiteiten onder
de overeenkomst vallen en over welke activiteiten nog geen afspraken zijn gemaakt. Het
Nederlandse recht heeft expeditie geregeld in art 8:60 e.v. BW. De expediteur
sluit overeenkomsten met de vervoerders. Volgens Nederlands recht zijn slechts enkele
regels
van dwingend recht op de expeditieovereenkomst van toepassing. Hierin wordt het
onderscheid tussen expeditie en vervoer geregeld en de aansprakelijkheid van de
expediteur. De expediteur is bij schade tijdens het transport niet zelf aansprakelijk. De
koper of verkoper moet deze schade zelf rechtstreeks verhalen bij de vervoerder. In de
overeenkomst kan een rechtskeuze worden opgenomen. Nederlandse expediteurs maken
vaak gebruik van de algemene voorwaarden die door FENEX zijn opgesteld. Hierin staat
dat de expediteur niet
aansprakelijk is voor schade tijdens het transport en er is een arbitragebeding in
opgenomen. Als de expediteur de goederen zelf vervoerd dan wordt hij ex art 8:61 lid 1
BW gezien als vervoerder. Hij is dan ook verantwoordelijk voor schade tijdens het vervoer.
De expediteur moet bij een geschil bewijzen dat er sprake is van een
, expeditieovereenkomst en geen vervoersovereenkomst. Kan hij dit niet bewijzen dan
wordt hij gezien als hulppersoon.
8.3 Internationaal vervoer over water
8.3.1 Zeevervoerovereenkomst
Bij vervoer over zee is het belangrijkste onderscheidt de bevrachting en het vervoer
onder cognossement. Bij bevrachting ligt de nadruk op het schip zelf. De vervoerder kan
een schip hanteren voor een reis (= reisbevrachting) of voor een langere periode (=
tijdbevrachting). Hiertoe maken ze een charter parties op. Op deze overeenkomst is geen
dwingend internationaal recht van toepassing. Er zijn veel standaarddocumenten
beschikbaar. Bij vervoer onder cognossement is wel dwingend recht van toepassing. Dit is
afkomstig uit de
verschillende verdragen (de Hague Rules, de Hague Visby Rules en de Hamburg Rules).
Wanneer kan welke overeenkomst worden aangegaan
- Charter parties of een seawaybill: als de koper zelf verantwoordelijk is voor het
zeevervoer en hij de goederen niet direct doorverkoopt. De vervoerder kan hierbij zijn
aansprakelijkheid verder beperken dan in het geval van vervoer onder cognossement.
Wanneer de koper nog (een deel van) de goederen moet betalen dan is het goed om een
bill of lading op te maken, zodat de verkoper het documentair krediet kan opnemen. Op
de charter parties of de seawaybill zijn geen dwingend rechtelijke bepalingen van
toepassing. Een vaste klant kan een charter parties op laten maken en daarbij
onderhandelen over de verschillende voorwaarden.
Gaat het om een eenmalige opdracht dan wordt er een seawaybill opgemaakt waarbij de
vervoerder zijn condities oplegt.
- Vervoer onder cognossement: Een cognossement heeft een aantal bijzondere
eigenschappen. Bij de regels die op de bill of lading van toepassing zijn wordt rekening
gehouden met de belangen van alle betrokken partijen: de afzender van de goederen, de
vervoerder en de ontvanger van de lading
De belangen van de partijen kunnen worden toegelicht aan de hand van de vier functies:
1. Het is een ontvangstbewijs van de omschreven goederen
2. Het behelst de vervoerovereenkomst
3. Het document belichaamt de eigendom van de goederen
4. Het is het document om de goederen bij de aankomsthaven uitgeleverd te krijgen.
1. Het is een ontvangstbewijs van de omschreven goederen
Bij vervoer onder cognossement is het cognossement het bewijsmiddel waardoor de
vervoerder verklaart de goederen zoals beschreven op de bill of lading te hebben
ontvangen. In het Nederlandse recht is dit geregeld in art 8:399 BW. Is er een schoon
cognossement afgegeven dan wordt eventuele schade geacht te zijn veroorzaakt tijdens
het vervoer. De functie van ontvangstbewijs van het cognossement is voor alle partijen
van belang. De verkoper kan aantonen dat hij de goederen heeft afgegeven, de
vervoerder kan aangeven onder welke condities hij de goederen heeft ontvangen en de
ontvanger weet dat de goederen onderweg zijn.
2. De vervoerovereenkomst
De functie van vervoerovereenkomst is vooral van belang voor de vervoerder en zijn
wederpartij. Door de overeenkomst en het (dwingend) recht wat hierop van toepassing is,
is vooral de geadresseerde verzekerd van een aantal minimumnormen.
3. De belichaming van het eigendom van de goederen
8.1 Gemeenschappelijke elementen van het internationaal vervoer
8.1.1 Wie is de wederpartij van de internationale vervoerder?
Dit is afhankelijk van wat de koper en verkoper overeen zijn gekomen. Meestal wordt een
Incoterm 2000 opgenomen in het koopcontract. De vervoerder kan eventueel een andere
vervoerder inschakelen, dit wordt ondervervoer genoemd. Ook kan een expediteur
worden ingeschakeld, dit is een logistieke dienstverlener die werkzaamheden voor zijn
opdrachtgever kan overnemen.
8.1.2 Dwingend recht voor de verschillende vervoermodaliteiten?
Vervoersverdragen kennen eenvormig recht toe aan het vervoer. Dit houdt in dat er
inhoudelijke oplossingen en regels zijn. Voor het grootste deel is dit dwingend recht,
waardoor de vrijheid van partijen wordt beperkt. Voor goederenvervoer over zee zijn er 3
verdragen: de Hague Rules, de Hague Visby Rules en de Hamburg Rules. Door de Hague
Rules heeft er een standaardisatie van de rechten van cognossementhouders tegenover
zeevervoerders plaatsgevonden. Zeevervoerders kunnen verantwoordelijk of
aansprakelijk worden gehouden voor het vervoer. Veel landen zijn verdragslid en veel
andere landen hebben deze regelgeving in hun nationale recht opgenomen. De common-
lawstijl is aangehouden bij de opstelling van dit verdrag. Situaties worden gedetailleerd
beschreven in plaats van het stellen van algemene regels. Het verdrag heeft vervolgens
een wijziging ondergaan en heet nu de Hague Visby Rules. Landen die de
aansprakelijkheid alsnog te beperkt vonden hebben vervolgens de Hamburg Rules tot
stand gebracht. Momenteel wordt er gewerkt aan het UNCITRAL Draft convention on
carriage of goods, dit verdrag zal de drie verdragen vervangen. Nederland is verdragslid
van de Hague Visby Rules.
Voor vervoer over de weg geldt het CMR verdrag. Hierin staan ook vooral dwingend
rechtelijke bepalingen. In dit verdrag wordt een oplossing geboden voor de 3 ipr-
problemen. Voor goederenvervoer over binnenwateren is het CMNI-verdrag opgesteld.
Ook dit bevat voornamelijk dwingend recht. Voor vervoer via de lucht is het Verdrag van
Warschau in het leven geroepen. Vervolgens is het Verdrag van Montreal tot stand
gekomen. Dit laatste verdrag is echter nog niet door alle verdragstaten van het Verdrag
van Warschau geratificeerd, waardoor het onduidelijk kan zijn welke regelgeving van
toepassing is. Voor goederenvervoer via het spoor is het COTIF-verdrag opgemaakt.
Verschillende soorten vervoer kunnen worden vastgelegd in 1 overeenkomst, dit heet
gecombineerd goederenvervoer. Hiervoor is door de VN een verdrag vastgesteld, maar dit
verdrag vindt weinig navolging. De regels van ICC en UNCATD vinden meer navolging.
Ook wordt vaak het nationale recht toegepast. In Nederland zijn de verschillende dwingen
rechterlijke bepalingen van toepassing op de verschillende vormen van vervoer (dus geen
eenvormig recht).
8.1.3 De vervoersovereenkomst is internationaal als de laad- en de losplaats in
verschillende
landen vallen?
De nationaliteit van partijen speelt alleen een rol als er gapfilling law moet worden
gezocht. Dit is van belang omdat de verdragen oplossingen bieden voor enkele
problemen. Welk recht van toepassing is moet worden vastgesteld met gebruik van de
EVO of door een keuze in de overeenkomst.
8.1.4 Vrachtbrieven vs. Cognossement
,De vrachtbrief is vooral van belang om de overeenkomst te bevestigen. Het
cognossement heeft hiernaast ook nog de functie van waardepapier, hierdoor wordt de
lading door het papier vertegenwoordigd. Het fungeert als ontvangstbewijs, het omvat de
vervoersovereenkomst, het is een eigendomspapier waardoor de goederen makkelijk van
eigenaar kunnen wisselen gedurende het vervoer en het speelt een belangrijke rol bij de
uitlevering van de goederen.
8.1.5 Vervoersovereenkomsten als resultaatverbintenis
De vervoerder kan in beginsel aansprakelijk worden gesteld wanneer hij de goederen niet
in de zelfde staat aflevert als waarin hij ze heeft ontvangen. De vervoerder kan door aan
te geven dat hij een beschadigde container in ontvangst heeft genomen zichzelf tegen
aansprakelijkheid beschermen. De vervoerder is niet aansprakelijk voor schade doordat
de goederen niet goed waren verpakt of niet goed in de container waren geplaatst.
8.1.6 Elke vervoerder is tot een bepaald maximum aansprakelijk
Het gehele bedrag aan schade kan dus niet op de vervoerder worden verhaald.
Afhankelijk van de waarde van de goederen lopen de koper of verkoper extra risico. Ze
kunnen zich hier eventueel tegen indekken. De maximum aansprakelijkheid wordt
geregeld in de verdragen.
8.1.7Korte verjaringstermijnen
Ter bescherming van rechtsonzekerheid voor de vervoerder zijn er korte
verjaringstermijnen waarbinnen de claim bij de vervoerder moet worden ingediend. Deze
verschillen per vervoersmodaliteit.
8.2 Vervoer of expeditie?
8.2.1 Vervoer, ondervervoer en opvolgend vervoer
Vervoerder schakelen ondervervoerders in om ze de vervoermiddelen zo optimaal
mogelijk in te zetten. Van opvolgend vervoer is sprake wanneer vervoerders de goederen
onderweg aan elkaar overdragen. De hoofdvervoerder heeft de resultaatverbintenis op
zich genomen, waardoor hij ook aansprakelijk is voor schade die is veroorzaakt door een
ondervervoerder of opvolgend vervoer.
8.2.2 Expeditieovereenkomst
De expediteur zoekt vervoerscapaciteit bij de lading. De expediteur kan ook nog andere
taken op zich nemen. Het is verstandig een Service Level Agreement (SLA) aan de
overeenkomst te hechten. Hierdoor is het voor partijen duidelijk welke activiteiten onder
de overeenkomst vallen en over welke activiteiten nog geen afspraken zijn gemaakt. Het
Nederlandse recht heeft expeditie geregeld in art 8:60 e.v. BW. De expediteur
sluit overeenkomsten met de vervoerders. Volgens Nederlands recht zijn slechts enkele
regels
van dwingend recht op de expeditieovereenkomst van toepassing. Hierin wordt het
onderscheid tussen expeditie en vervoer geregeld en de aansprakelijkheid van de
expediteur. De expediteur is bij schade tijdens het transport niet zelf aansprakelijk. De
koper of verkoper moet deze schade zelf rechtstreeks verhalen bij de vervoerder. In de
overeenkomst kan een rechtskeuze worden opgenomen. Nederlandse expediteurs maken
vaak gebruik van de algemene voorwaarden die door FENEX zijn opgesteld. Hierin staat
dat de expediteur niet
aansprakelijk is voor schade tijdens het transport en er is een arbitragebeding in
opgenomen. Als de expediteur de goederen zelf vervoerd dan wordt hij ex art 8:61 lid 1
BW gezien als vervoerder. Hij is dan ook verantwoordelijk voor schade tijdens het vervoer.
De expediteur moet bij een geschil bewijzen dat er sprake is van een
, expeditieovereenkomst en geen vervoersovereenkomst. Kan hij dit niet bewijzen dan
wordt hij gezien als hulppersoon.
8.3 Internationaal vervoer over water
8.3.1 Zeevervoerovereenkomst
Bij vervoer over zee is het belangrijkste onderscheidt de bevrachting en het vervoer
onder cognossement. Bij bevrachting ligt de nadruk op het schip zelf. De vervoerder kan
een schip hanteren voor een reis (= reisbevrachting) of voor een langere periode (=
tijdbevrachting). Hiertoe maken ze een charter parties op. Op deze overeenkomst is geen
dwingend internationaal recht van toepassing. Er zijn veel standaarddocumenten
beschikbaar. Bij vervoer onder cognossement is wel dwingend recht van toepassing. Dit is
afkomstig uit de
verschillende verdragen (de Hague Rules, de Hague Visby Rules en de Hamburg Rules).
Wanneer kan welke overeenkomst worden aangegaan
- Charter parties of een seawaybill: als de koper zelf verantwoordelijk is voor het
zeevervoer en hij de goederen niet direct doorverkoopt. De vervoerder kan hierbij zijn
aansprakelijkheid verder beperken dan in het geval van vervoer onder cognossement.
Wanneer de koper nog (een deel van) de goederen moet betalen dan is het goed om een
bill of lading op te maken, zodat de verkoper het documentair krediet kan opnemen. Op
de charter parties of de seawaybill zijn geen dwingend rechtelijke bepalingen van
toepassing. Een vaste klant kan een charter parties op laten maken en daarbij
onderhandelen over de verschillende voorwaarden.
Gaat het om een eenmalige opdracht dan wordt er een seawaybill opgemaakt waarbij de
vervoerder zijn condities oplegt.
- Vervoer onder cognossement: Een cognossement heeft een aantal bijzondere
eigenschappen. Bij de regels die op de bill of lading van toepassing zijn wordt rekening
gehouden met de belangen van alle betrokken partijen: de afzender van de goederen, de
vervoerder en de ontvanger van de lading
De belangen van de partijen kunnen worden toegelicht aan de hand van de vier functies:
1. Het is een ontvangstbewijs van de omschreven goederen
2. Het behelst de vervoerovereenkomst
3. Het document belichaamt de eigendom van de goederen
4. Het is het document om de goederen bij de aankomsthaven uitgeleverd te krijgen.
1. Het is een ontvangstbewijs van de omschreven goederen
Bij vervoer onder cognossement is het cognossement het bewijsmiddel waardoor de
vervoerder verklaart de goederen zoals beschreven op de bill of lading te hebben
ontvangen. In het Nederlandse recht is dit geregeld in art 8:399 BW. Is er een schoon
cognossement afgegeven dan wordt eventuele schade geacht te zijn veroorzaakt tijdens
het vervoer. De functie van ontvangstbewijs van het cognossement is voor alle partijen
van belang. De verkoper kan aantonen dat hij de goederen heeft afgegeven, de
vervoerder kan aangeven onder welke condities hij de goederen heeft ontvangen en de
ontvanger weet dat de goederen onderweg zijn.
2. De vervoerovereenkomst
De functie van vervoerovereenkomst is vooral van belang voor de vervoerder en zijn
wederpartij. Door de overeenkomst en het (dwingend) recht wat hierop van toepassing is,
is vooral de geadresseerde verzekerd van een aantal minimumnormen.
3. De belichaming van het eigendom van de goederen
