Onderzoeksvoorstel
Proefimplementatie richtlijn medicatietrouw
8-3-2021
Naam student:
Studentnummer:
Opdrachtgever:
Contactgegevens opdrachtgever:
Afstudeerbegeleider:
Cursuscode: GVE-4.AIB-17
Aantal woorden: 1982
,Inhoudsopgave
1. Inleiding..............................................................................................................................................2
Aanleiding en relevantie.....................................................................................................................2
Doel- en vraagstelling.........................................................................................................................3
2. Methoden...........................................................................................................................................4
Onderzoeksmethoden........................................................................................................................4
Ethische overwegingen.......................................................................................................................5
3. Praktische zaken om te komen tot het eindproduct...........................................................................6
Productspecificaties............................................................................................................................6
Projectplanning..................................................................................................................................6
Contact met betrokkenen...................................................................................................................6
Afspraken met betrokkenen...............................................................................................................6
4. Literatuurlijst......................................................................................................................................7
Bijlagen...................................................................................................................................................9
Bijlage 1: PICO....................................................................................................................................9
Bijlage 2: Informatiebrief..................................................................................................................10
Bijlage 3: Toestemmingsformulier....................................................................................................12
Bijlage 4: Richtlijn Medicatietrouw...................................................................................................13
Bijlage 5: Registratieformulier Richtlijn Medicatietrouw..................................................................14
Bijlage 6: Interview...........................................................................................................................15
Bijlage 7: Zoekplan............................................................................................................................17
Bijlage 8: Beoordeling wetenschappelijke literatuur........................................................................19
1
, 1. Inleiding
Aanleiding en relevantie
In Nederland wordt vanuit de zorg veel gezondheidsvoorlichting gegeven, bijvoorbeeld vanuit het
ziekenhuis na een ontslag. Het doel hiervan is om gezondheidsschade te voorkomen of te beperken
door middel van meerdere interventies. De cliënt krijgt uitleg over een behandeling en maakt
hierover afspraken met zijn behandelaar (Sassen, 2016). De mate waarin een cliënt zijn behandeling
daadwerkelijk uitvoert zoals afgesproken met zijn behandelaar noemt men therapietrouw. Wanneer
een cliënt in de ambulante zorgverlening 1 terecht komt blijkt vaak dat hij/zij bewust of onbewust
afwijkt van de afgesproken behandeling, dit komt veelal voor bij een geneesmiddelgerelateerde
behandeling (NIVEL & IQ healthcare, 2017).
Medicatieontrouw is een probleem wat regelmatig voorkomt in de wijk, maar liefst 25% van de
cliënten is medicatieontrouw. Dit uit zich in het niet starten van een geneesmiddelgerelateerde
behandeling, het niet volgens voorschrift gebruiken van medicatie of het voortijdig staken van een
behandeling (Van Dijk, Huis, & De Groot, 2018). Hierdoor ontstaat er een verhoging in zorgkosten,
maatschappelijke kosten en daarnaast vermindert de kwaliteit van leven en de gezondheid van de
cliënt (WHO, 2003). Dit leidt uiteindelijk tot meer sterftegevallen bij cliënten die medicatieontrouw
zijn (Palacio et al., 2016).
Factoren die de mate van medicatietrouw 2 kunnen beïnvloeden liggen zowel bij de cliënt als bij de
zorgverlener3. Bij de cliënt is er vaak sprake van een kennistekort met betrekking tot de noodzaak
van de medicatie of er ontstaan zorgen over eventuele bijwerkingen. Ook verloopt de communicatie
tussen de zorgverlener en cliënt niet altijd soepel. Er wordt vaak gebruik gemaakt van te moeilijk
taalgebruik of de cliënt wordt niet voldoende betrokken bij het opstellen van een behandelplan.
Tevens is er vaak een gebrek aan begeleiding van de cliënt (van Onzenoort, 2012). Uit een recent
onderzoek (Van Dijk, Huis, & De Groot, 2018) bleek dat een ruime meerderheid van de zorgverleners
dagelijks te maken heeft met cliënten die medicatieontrouw zijn. Dit percentage is het hoogst bij
zorgverleners werkzaam in de GGZ of de wijkverpleging.
Momenteel vullen verpleegkundigen/verzorgenden in de wijkverpleging al veel taken op om zo de
medicatietrouw te bevorderen bij de cliënt, dit doen zij door de cliënt te informeren, het signaleren
van problemen en het bieden van praktische oplossingen door middel van shared decision-making 4
(Kuntz et al., 2014). Door het inzetten van deze interventies verbetert de kwaliteit van leven en de
gezondheid van de cliënt, daarnaast wordt de kennis met betrekking tot medicatie vergroot (Conn,
Ruppar, Enriquez, & Cooper, 2016). Maar dit kan nog verder uitgediept worden. Uit een eerder
onderzoek in de wijkverpleging van Sino, Munnik, en Schuurmans (2012) bleek dat maar liefst 80,3%
van de verpleegkundigen in de wijkverpleging zich verantwoordelijk voelt voor het stimuleren van de
medicatietrouw van de cliënt en hier actief aan wil meewerken. Echter voelde 18% van de
verpleegkundigen zich nog onzeker omtrent het signaleren en het ondernemen van actie bij
medicatieontrouw, een mogelijke oplossing hiervoor is het inzetten van een richtlijn 5.
1
De patiënt niet opgenomen in een instelling maar vindt de behandeling/begeleiding plaats bij de patiënt thuis (Landelijk
platform GGZ, 2017).
2
De mate waarin cliënten medicatie innemen zoals is voorschreven door hun zorgverlener (Osterberg & Blaschke, 2005)
3
Iemand die medische zorg verleent voor zijn beroep (Algemeen Nederlands Woordenboek, 2021), in dit geval de
verpleegkundigen/verzorgenden.
4
Het proces waarin de zorgverlener en de patiënt samenwerken om te komen tot besluiten gerelateerd aan de gezondheid
van de patiënt. (Sassen, 2016)
5
Een document met aanbevelingen bedoeld om zorgverleners of patiënten te ondersteunen bij het nemen van beslissingen
over de gewenste zorg (van Schie, 2018).
2
Proefimplementatie richtlijn medicatietrouw
8-3-2021
Naam student:
Studentnummer:
Opdrachtgever:
Contactgegevens opdrachtgever:
Afstudeerbegeleider:
Cursuscode: GVE-4.AIB-17
Aantal woorden: 1982
,Inhoudsopgave
1. Inleiding..............................................................................................................................................2
Aanleiding en relevantie.....................................................................................................................2
Doel- en vraagstelling.........................................................................................................................3
2. Methoden...........................................................................................................................................4
Onderzoeksmethoden........................................................................................................................4
Ethische overwegingen.......................................................................................................................5
3. Praktische zaken om te komen tot het eindproduct...........................................................................6
Productspecificaties............................................................................................................................6
Projectplanning..................................................................................................................................6
Contact met betrokkenen...................................................................................................................6
Afspraken met betrokkenen...............................................................................................................6
4. Literatuurlijst......................................................................................................................................7
Bijlagen...................................................................................................................................................9
Bijlage 1: PICO....................................................................................................................................9
Bijlage 2: Informatiebrief..................................................................................................................10
Bijlage 3: Toestemmingsformulier....................................................................................................12
Bijlage 4: Richtlijn Medicatietrouw...................................................................................................13
Bijlage 5: Registratieformulier Richtlijn Medicatietrouw..................................................................14
Bijlage 6: Interview...........................................................................................................................15
Bijlage 7: Zoekplan............................................................................................................................17
Bijlage 8: Beoordeling wetenschappelijke literatuur........................................................................19
1
, 1. Inleiding
Aanleiding en relevantie
In Nederland wordt vanuit de zorg veel gezondheidsvoorlichting gegeven, bijvoorbeeld vanuit het
ziekenhuis na een ontslag. Het doel hiervan is om gezondheidsschade te voorkomen of te beperken
door middel van meerdere interventies. De cliënt krijgt uitleg over een behandeling en maakt
hierover afspraken met zijn behandelaar (Sassen, 2016). De mate waarin een cliënt zijn behandeling
daadwerkelijk uitvoert zoals afgesproken met zijn behandelaar noemt men therapietrouw. Wanneer
een cliënt in de ambulante zorgverlening 1 terecht komt blijkt vaak dat hij/zij bewust of onbewust
afwijkt van de afgesproken behandeling, dit komt veelal voor bij een geneesmiddelgerelateerde
behandeling (NIVEL & IQ healthcare, 2017).
Medicatieontrouw is een probleem wat regelmatig voorkomt in de wijk, maar liefst 25% van de
cliënten is medicatieontrouw. Dit uit zich in het niet starten van een geneesmiddelgerelateerde
behandeling, het niet volgens voorschrift gebruiken van medicatie of het voortijdig staken van een
behandeling (Van Dijk, Huis, & De Groot, 2018). Hierdoor ontstaat er een verhoging in zorgkosten,
maatschappelijke kosten en daarnaast vermindert de kwaliteit van leven en de gezondheid van de
cliënt (WHO, 2003). Dit leidt uiteindelijk tot meer sterftegevallen bij cliënten die medicatieontrouw
zijn (Palacio et al., 2016).
Factoren die de mate van medicatietrouw 2 kunnen beïnvloeden liggen zowel bij de cliënt als bij de
zorgverlener3. Bij de cliënt is er vaak sprake van een kennistekort met betrekking tot de noodzaak
van de medicatie of er ontstaan zorgen over eventuele bijwerkingen. Ook verloopt de communicatie
tussen de zorgverlener en cliënt niet altijd soepel. Er wordt vaak gebruik gemaakt van te moeilijk
taalgebruik of de cliënt wordt niet voldoende betrokken bij het opstellen van een behandelplan.
Tevens is er vaak een gebrek aan begeleiding van de cliënt (van Onzenoort, 2012). Uit een recent
onderzoek (Van Dijk, Huis, & De Groot, 2018) bleek dat een ruime meerderheid van de zorgverleners
dagelijks te maken heeft met cliënten die medicatieontrouw zijn. Dit percentage is het hoogst bij
zorgverleners werkzaam in de GGZ of de wijkverpleging.
Momenteel vullen verpleegkundigen/verzorgenden in de wijkverpleging al veel taken op om zo de
medicatietrouw te bevorderen bij de cliënt, dit doen zij door de cliënt te informeren, het signaleren
van problemen en het bieden van praktische oplossingen door middel van shared decision-making 4
(Kuntz et al., 2014). Door het inzetten van deze interventies verbetert de kwaliteit van leven en de
gezondheid van de cliënt, daarnaast wordt de kennis met betrekking tot medicatie vergroot (Conn,
Ruppar, Enriquez, & Cooper, 2016). Maar dit kan nog verder uitgediept worden. Uit een eerder
onderzoek in de wijkverpleging van Sino, Munnik, en Schuurmans (2012) bleek dat maar liefst 80,3%
van de verpleegkundigen in de wijkverpleging zich verantwoordelijk voelt voor het stimuleren van de
medicatietrouw van de cliënt en hier actief aan wil meewerken. Echter voelde 18% van de
verpleegkundigen zich nog onzeker omtrent het signaleren en het ondernemen van actie bij
medicatieontrouw, een mogelijke oplossing hiervoor is het inzetten van een richtlijn 5.
1
De patiënt niet opgenomen in een instelling maar vindt de behandeling/begeleiding plaats bij de patiënt thuis (Landelijk
platform GGZ, 2017).
2
De mate waarin cliënten medicatie innemen zoals is voorschreven door hun zorgverlener (Osterberg & Blaschke, 2005)
3
Iemand die medische zorg verleent voor zijn beroep (Algemeen Nederlands Woordenboek, 2021), in dit geval de
verpleegkundigen/verzorgenden.
4
Het proces waarin de zorgverlener en de patiënt samenwerken om te komen tot besluiten gerelateerd aan de gezondheid
van de patiënt. (Sassen, 2016)
5
Een document met aanbevelingen bedoeld om zorgverleners of patiënten te ondersteunen bij het nemen van beslissingen
over de gewenste zorg (van Schie, 2018).
2
