Hoorcollege 1
Aetiologisch onderzoek = onderzoek naar de oorzaak van ziekten =
epidemiologisch
Sir bradford Hill en Sir Richard Doll: hebben het eerste epidemiologische
onderzoeken gedaan na de WOII. Ze noemde dit: medical doctor studie:
- Prospective studie
- Alle artsen in GB; uiteindelijke respons 40.000
- Eerste analyses (onder vrouwen en mannen <35 jaar): resultaten komen
overeen met case-control studie
- Na 10 jaar: Rokers hebben +- 10 keer zoveel kans op longkanker als niet
rokers
- Resultaten bevestigd in USA study
- Eerste bewijs dat roken dus heel slecht is, maar 50 a 60 jaar later nog
steeds heel veel rokers
Nu: diagnose mbv elektronische neus: bepaal apparaat kan bepaalde stoffen in
longen meten, en dus kanker vaststellen. Zou een optie kunnen zijn voor een
screeningsprogramma, maar eerst onderzoek nodig.
Hoe nieuwe diagnostiek onderzoeken?
- Vergelijken met gouden standaard?
- Experimenteel onderzoek:
o 2 groepen random indelen
o 1 groep de klassieke diagnostiek en 1 groep screenen met
elektronische neus
o Opvolgen wie geneest/doodgaat aan longkanker
o Keuzes: welke steekproef, hoeveel mensen in steekproef, etc.
Epidemiologische versus biomedisch onderzoek
Epidemiologisch Biomedisch
- Onderzoek met mensen - onderzoek in delen van cellen (alles of
niets)
- Gaat over ‘real life’ - onderzoek met diermodellen
- Slecht controleerbaar - goed controleerbaar
* Gaat in deze cursus vooral over epidemiologisch onderzoek, maar vaak is het
hetzelfde bij biomedisch onderzoek.
Ze zijn aanvullend op elkaar
Biomedisch onderzoek vaak beter bruikbaar om mechanisme van
ziekteproces/behandeling in kaart te brengen
Epidemiologisch onderzoek is noodzakelijk om uiteindelijk een uitspraak te
kunnen doen over impact blootstelling/interventie voor de mens.
Epidemie = sterke toename in het voorkomen van een ziekte in een populatie,
niet alleen infectieziekten!
Epidemiologie = de methode voor gezondheidswetenschappelijk onderzoek
Verschillende toepassing epidemiologie
Beschrijvende epidemiologie = vóórkomen van ziekte beschrijving
gezondheidstoestand van populaties
o Bijvoorbeeld hoe vaak komt longkanker voor
1
, Verklarende epidemiologie = voorkómen van ziekte onderzoek naar
oorzaken van ziekte
o Bijvoorbeeld is er een verband tussen roken en longkanker?
Roken = determinant (onafhankelijke variabele)
Longkanker = uitkomst (afhankelijke variabele)
Epidemiologie onderwerpen
- Onderzoeksdesigns
- Frequentiematen voor ziekte: hoe vaak komt de ziekte voor
- Effectmaten voor ziekte/herstel (associatiematen)
- Vertekening van onderzoeksresultaten: Kan ik ‘ware’ uitspraken over mijn
onderzoek doen?
Onderzoeksdesign (hoofdstuk 4 en 10 uit het bouter)
Gezondheidswetenschappelijk onderzoek:
1 Observationeel: kijken/meten wat mensen doen, maar we manipuleren zelf
niets
2 Experimenteel: kijken/meten wat mensen doen als we wel de boel
manipuleren.
Observationeel:
1 Cohort onderzoek
2 Case-control onderzoek
3 Transversaal onderzoek
Case-control onderzoek:
- Bij een case-control (patiënt-controle) onderzoek worden de cases
geselecteerd en daarbij worden vergelijkbare controles gezocht.
o Selecteren van zieken
o Selecteren van een controlegroep (zonder de ziekte)
o Begin bij het onderzoek als de ziekte al is opgetreden. We moeten
terugvragen/kijken in de tijd voor de mogelijke oorzaken. Dit
terugkijken noem je retrospectief.
VB1 VB2
case patiënt met longkanker nieuwe DM2 patiënten uit aantal
ziekenhuizen
control patiënten met maagkanker gezonde controles uit zelfde postcode
e uit hetzelfde ziekenhuis gebied
- Case-control onderzoek is altijd retrospectief. Je selecteert op de uitkomst
(bijv. diabeet ja/nee) en vraagt terug naar mogelijke determinanten (bijv.
voedingspatroon verleden).
- Selectie controles is cruciaal:
o Wat is de basispopulatie waar de cases uit afkomstig zijn?
o Selectie controles uit deze basispopulatie
Controles vertegenwoordigen de personen die studiecase
hadden kunnen worden als ze de ziekte hadden ontwikkeld.
o Controles moeten de blootstelling in de basispopulatie
weerspiegelen: selectie onafhankelijk van blootstelling!
Dit lukt het beste als je nieuw-gediagnosticeerde patiënten
gebruikt. (je hebt hierbij nog geen last van het beloop van
een aandoening)
- Voordelen en beperkingen van case-control onderzoek
o Efficiënt bij zeldzame ziekte en beperkte tijd en geld voor onderzoek
2
, o Oorzaak gevolg
o Gevoelig voor selectie- (bij slechte vergelijkbaarheid van cases en
controles) en informatiebias (vertekening door selectie, en
informatiebias = vertekening door meetfouten)
Cohort onderzoek:
- Cohort = groep mensen die 1 of meer kenmerken delen
o Er geldt: eens lid = altijd lid
- Dynamische populatie = groep/populatie die minimaal 1 kenmerk deelt
o In en uitstroom is mogelijk
o Lidmaatschap is gebonden aan kenmerk
- Cohortonderzoek is prospectief onderzoek aan de hand van een cohort
o Prospectief: determinant gemeten in heden, uitkomst vastgesteld
in toekomst
Transversaal onderzoek:
- Gebeurd ook vaak aan de hand van een cohort
- Determinant en uitkomst worden op hetzelfde moment gemeten
(transversaal)
transvers Cohort: alle 1e jaars vragen naar RSI klachten en de tijd achter
aal studenten GZW aan de computer, beide op dit moment.
onderzoe de vu
k
prospecti Cohort: alle 1e jaars Alle mensen al RSI worden uitgesloten.
ef studenten GZW aan Vragen naar de computertijd op dit
onderzoe de vu zonder RSI moment en vervolgens prospectief
k klachten bijhouden wie RSI ontwikkeld. Wachten!
Transversaal is dus op 1 moment determinant en uitkomst meten.
Prospectief is meten over de tijd. Eerst determinant, later de uitkomst.
Prospectieve cohortstudies: voordelen en beperkingen
Voordelen Nadelen
minder selectie- en informatie bias Wel mogelijke confounding, diagnostic
omdat selectie deelnemers en meting suspicion bias (blinderen) en selectie
blootstalling plaatsvindt als de ziekte bias door loss to follow up
(nog) niet is opgetreden
Oorzaak – gevolg onpraktisch en kostbaar bij lange
incubatietijd of zeldzame ziekte
Verschillende uitkomsten of vooraf inzicht in relevante
blootstellingen kunnen bekeken worden determinanten noodzakelijk
Wat te doen als meting determinant
duur is
Voorbeeld: ‘canabis en schizofrenie’
Onderzoekscohort
- Meten van een merker in het
opgeslagen bloed voor het vaststellen
van cannabisgebruik in plaats van
gebruik vragenlijstinformatie
- Stel meten van deze merker kost
€100,- per monster
- Meten in alle personen in het cohort?
Meten in alle personen die geen
schizofrenie ontwikkelen?
3
Aetiologisch onderzoek = onderzoek naar de oorzaak van ziekten =
epidemiologisch
Sir bradford Hill en Sir Richard Doll: hebben het eerste epidemiologische
onderzoeken gedaan na de WOII. Ze noemde dit: medical doctor studie:
- Prospective studie
- Alle artsen in GB; uiteindelijke respons 40.000
- Eerste analyses (onder vrouwen en mannen <35 jaar): resultaten komen
overeen met case-control studie
- Na 10 jaar: Rokers hebben +- 10 keer zoveel kans op longkanker als niet
rokers
- Resultaten bevestigd in USA study
- Eerste bewijs dat roken dus heel slecht is, maar 50 a 60 jaar later nog
steeds heel veel rokers
Nu: diagnose mbv elektronische neus: bepaal apparaat kan bepaalde stoffen in
longen meten, en dus kanker vaststellen. Zou een optie kunnen zijn voor een
screeningsprogramma, maar eerst onderzoek nodig.
Hoe nieuwe diagnostiek onderzoeken?
- Vergelijken met gouden standaard?
- Experimenteel onderzoek:
o 2 groepen random indelen
o 1 groep de klassieke diagnostiek en 1 groep screenen met
elektronische neus
o Opvolgen wie geneest/doodgaat aan longkanker
o Keuzes: welke steekproef, hoeveel mensen in steekproef, etc.
Epidemiologische versus biomedisch onderzoek
Epidemiologisch Biomedisch
- Onderzoek met mensen - onderzoek in delen van cellen (alles of
niets)
- Gaat over ‘real life’ - onderzoek met diermodellen
- Slecht controleerbaar - goed controleerbaar
* Gaat in deze cursus vooral over epidemiologisch onderzoek, maar vaak is het
hetzelfde bij biomedisch onderzoek.
Ze zijn aanvullend op elkaar
Biomedisch onderzoek vaak beter bruikbaar om mechanisme van
ziekteproces/behandeling in kaart te brengen
Epidemiologisch onderzoek is noodzakelijk om uiteindelijk een uitspraak te
kunnen doen over impact blootstelling/interventie voor de mens.
Epidemie = sterke toename in het voorkomen van een ziekte in een populatie,
niet alleen infectieziekten!
Epidemiologie = de methode voor gezondheidswetenschappelijk onderzoek
Verschillende toepassing epidemiologie
Beschrijvende epidemiologie = vóórkomen van ziekte beschrijving
gezondheidstoestand van populaties
o Bijvoorbeeld hoe vaak komt longkanker voor
1
, Verklarende epidemiologie = voorkómen van ziekte onderzoek naar
oorzaken van ziekte
o Bijvoorbeeld is er een verband tussen roken en longkanker?
Roken = determinant (onafhankelijke variabele)
Longkanker = uitkomst (afhankelijke variabele)
Epidemiologie onderwerpen
- Onderzoeksdesigns
- Frequentiematen voor ziekte: hoe vaak komt de ziekte voor
- Effectmaten voor ziekte/herstel (associatiematen)
- Vertekening van onderzoeksresultaten: Kan ik ‘ware’ uitspraken over mijn
onderzoek doen?
Onderzoeksdesign (hoofdstuk 4 en 10 uit het bouter)
Gezondheidswetenschappelijk onderzoek:
1 Observationeel: kijken/meten wat mensen doen, maar we manipuleren zelf
niets
2 Experimenteel: kijken/meten wat mensen doen als we wel de boel
manipuleren.
Observationeel:
1 Cohort onderzoek
2 Case-control onderzoek
3 Transversaal onderzoek
Case-control onderzoek:
- Bij een case-control (patiënt-controle) onderzoek worden de cases
geselecteerd en daarbij worden vergelijkbare controles gezocht.
o Selecteren van zieken
o Selecteren van een controlegroep (zonder de ziekte)
o Begin bij het onderzoek als de ziekte al is opgetreden. We moeten
terugvragen/kijken in de tijd voor de mogelijke oorzaken. Dit
terugkijken noem je retrospectief.
VB1 VB2
case patiënt met longkanker nieuwe DM2 patiënten uit aantal
ziekenhuizen
control patiënten met maagkanker gezonde controles uit zelfde postcode
e uit hetzelfde ziekenhuis gebied
- Case-control onderzoek is altijd retrospectief. Je selecteert op de uitkomst
(bijv. diabeet ja/nee) en vraagt terug naar mogelijke determinanten (bijv.
voedingspatroon verleden).
- Selectie controles is cruciaal:
o Wat is de basispopulatie waar de cases uit afkomstig zijn?
o Selectie controles uit deze basispopulatie
Controles vertegenwoordigen de personen die studiecase
hadden kunnen worden als ze de ziekte hadden ontwikkeld.
o Controles moeten de blootstelling in de basispopulatie
weerspiegelen: selectie onafhankelijk van blootstelling!
Dit lukt het beste als je nieuw-gediagnosticeerde patiënten
gebruikt. (je hebt hierbij nog geen last van het beloop van
een aandoening)
- Voordelen en beperkingen van case-control onderzoek
o Efficiënt bij zeldzame ziekte en beperkte tijd en geld voor onderzoek
2
, o Oorzaak gevolg
o Gevoelig voor selectie- (bij slechte vergelijkbaarheid van cases en
controles) en informatiebias (vertekening door selectie, en
informatiebias = vertekening door meetfouten)
Cohort onderzoek:
- Cohort = groep mensen die 1 of meer kenmerken delen
o Er geldt: eens lid = altijd lid
- Dynamische populatie = groep/populatie die minimaal 1 kenmerk deelt
o In en uitstroom is mogelijk
o Lidmaatschap is gebonden aan kenmerk
- Cohortonderzoek is prospectief onderzoek aan de hand van een cohort
o Prospectief: determinant gemeten in heden, uitkomst vastgesteld
in toekomst
Transversaal onderzoek:
- Gebeurd ook vaak aan de hand van een cohort
- Determinant en uitkomst worden op hetzelfde moment gemeten
(transversaal)
transvers Cohort: alle 1e jaars vragen naar RSI klachten en de tijd achter
aal studenten GZW aan de computer, beide op dit moment.
onderzoe de vu
k
prospecti Cohort: alle 1e jaars Alle mensen al RSI worden uitgesloten.
ef studenten GZW aan Vragen naar de computertijd op dit
onderzoe de vu zonder RSI moment en vervolgens prospectief
k klachten bijhouden wie RSI ontwikkeld. Wachten!
Transversaal is dus op 1 moment determinant en uitkomst meten.
Prospectief is meten over de tijd. Eerst determinant, later de uitkomst.
Prospectieve cohortstudies: voordelen en beperkingen
Voordelen Nadelen
minder selectie- en informatie bias Wel mogelijke confounding, diagnostic
omdat selectie deelnemers en meting suspicion bias (blinderen) en selectie
blootstalling plaatsvindt als de ziekte bias door loss to follow up
(nog) niet is opgetreden
Oorzaak – gevolg onpraktisch en kostbaar bij lange
incubatietijd of zeldzame ziekte
Verschillende uitkomsten of vooraf inzicht in relevante
blootstellingen kunnen bekeken worden determinanten noodzakelijk
Wat te doen als meting determinant
duur is
Voorbeeld: ‘canabis en schizofrenie’
Onderzoekscohort
- Meten van een merker in het
opgeslagen bloed voor het vaststellen
van cannabisgebruik in plaats van
gebruik vragenlijstinformatie
- Stel meten van deze merker kost
€100,- per monster
- Meten in alle personen in het cohort?
Meten in alle personen die geen
schizofrenie ontwikkelen?
3
