Hoorcolleges Bestuursrecht
Week 1
Legaliteitsbeginsel: het handelen van het bestuur(sorgaan) dient te berusten op een
wettelijke grondslag
- Gebaseerd op het recht
- Gebonden aan het recht
Dit is een beginsel, en geen dwingend voorschrift. Alleen voor bepaald overheidshandelen.
Waarom is het legaliteitsbeginsel zo belangrijk?
1. Democratisch gelegitimeerd overheidsoptreden
2. Rechtsgelijkheid door het vaststellen van algemene regels
3. Rechtszekerheid doordat overheidsoptreden voorspelbaar is
Voor welk overheidshandelen eist het legaliteitsbeginsel?
- Gebiedend of verbiedend beperken van vrijheid en/of eigendom burger
o Negatief overheidsoptreden (Eingriffsverwaltung)
o Uitdrukkelijke, voldoende specifieke wettelijke grondslag vereist
- Verstrekken van steun aan burger
o Positief overheidsoptreden (Leistungsverwaltung)
o In hoeverre is daarover ook een wettelijke grondslag vereist? Het is wel
gewenst.
- Karakter overheidsbeslissing
o Wesentlichkeitstheorie
Welk overheidshandelen het legaliteitsbeginsel eist, is partieel gecodificeerd.
- Grondwet: art.89 lid 2 en lid 4 Gw
o ‘Voor vaststellen AMvB of Ministeriele Regeling met normen die door
straffen/sancties worden gehandhaafd is een wettelijke grondslag vereist’
- Aanwijzingen voor de Regelgeving (richtlijn)
- Algemene wet bestuursrecht (Awb) (zoals art.5:4= neg, art.4:23=pos)
Welk overheidshandelen het legaliteitsbeginsel eist, staat vast in jurisprudentie
- Methadonbrief (HR 1986)
o Bindende voorschriften
o Daarvan is ook sprake als de sanctie weliswaar niet formeel wettelijk is
geregeld, maar feitelijk wel als sanctie moet worden opgevat
- Fluoridering (HR 1973)
o Ingrijpend maatregelen
,METHADONBRIEF (1986)
Methadonbrief is een brief aan alle artsen over ambulante behandeling van verslaafden.
Huisartsen zouden geen methadon moeten verstrekken indien een gespecialiseerde
instelling kan behandelen. Dr. Rauwerda houdt zich daar niet aan. Na een waarschuwing,
waar Rauwerda zich niets van aantrok, schreef inspecteur Kaufmann een brief: alle
apothekers in de wijde omgeving zouden recepten van Rauwerda moeten weigeren.
Mr. Rauwerda gaat hiertegen procederen
de Hoge Raad zegt: er is geen wettelijke grondslag om artsen bindende voorschriften te
geven. Methadonbrief is dus een – gezaghebbend – advies. Artsen zijn alleen gebonden aan
medisch tuchtrecht en strafrecht. De brief aan de apothekers is effectieve boycot zonder
wettelijke grondslag= onrechtmatige daad.
Moraal van het verhaal: voor overheidsoptreden dat feitelijk gebiedend of verbiedend van
aard is, is een wettelijke grondslag vereist.
FLUORIDERING (1973)
Gemeente Amsterdam wil het drinkwater in Amsterdam fluorideren ten behoeve van de
Volksgezondheid (tegengaan tandbederf). De gemeente biedt op slechts 5 plekken ‘gewoon’
drinkwater aan. Burgers waren bang voor de gevolgen van inname gefluorideerd drinkwater
en gingen procederen.
De waterleidingwet is een wet in formele zin waarin staat dat de eigenaar van een
waterleidingbedrijf deugdelijk drinkwater moet bezorgen.
Het waterleidingsbesluit (AMvB) zegt dat de eigenaar aan water stoffen mag toevoegen, als
dat is goedgekeurd door de Minister.
de Hoge Raad zegt: fluoridering is een maatregel van zo ingrijpende aard dat het bestuur,
zonder wettelijke grondslag, niet de vrijheid heeft om daartoe over te gaan. Daarbij is het
relevant dat het voor burgers praktisch onmogelijk is om op andere wijze in een eerste
levensbehoefte te voorzien. Doel van fluoridering dient een ander doel dan de wettelijke
opgedragen taak (waterleidingwet gaat alleen over deugdelijk drinkwater bezorgen, waar
fluoridering niet is voor vereist). Het is een ingrijpend overheidsoptreden en daarvoor is een
wettelijke grondslag vereist, maar er is geen wettelijke grondslag voor fluoridering.
Moraal van het verhaal: voor ingrijpend overheidsoptreden is een wettelijke grondslag
vereist.
, ALGEMENE WET BESTUURSRECHT
Waarom een Algemene wet bestuursrecht?
- Voorafgaand aan de invoering van de Awb waren er geen uniforme regels over de
gehele breedte van het bestuursrecht. Elk deel van het bijzondere bestuursrecht had
zijn eigen normen: ‘bits and pieces’ uit (jurisprudentie over) honderden verschillende
wetten.
- Constatering dat het algemene bestuursrecht moet worden gebundeld en
gecodificeerd. Die gedachte lag al in de grondwet vast: art.107 lid 2 Gw.
o Wetgever stelt in veel regelingen gelijksoortige normen voor, van en tegen
het bestuur.
o ‘algemeen deel’ van het bestuursrecht.
Doelen van de Algemene wet bestuursrecht
1. Het bevorderen van eenheid binnen de bestuursrechtelijke wetgeving;
2. Het systematiseren en, waar mogelijk, vereenvoudigen van de bestuursrechtelijke
wetgeving;
3. Het codificeren van ontwikkelingen, die zich in de bestuursrechtelijke jurisprudentie
hebben afgetekend;
4. Het treffen van voorzieningen ten aanzien van onderwerpen die zich naar hun aard
niet voor regeling in een bijzondere wet lenen.
Structuur van de Algemene wet bestuursrecht
1. Definities en reikwijdte
2. Verkeer tussen burgers en bestuursorganen
3. Algemene bepalingen over besluiten
4. Bijzondere bepalingen over besluiten
5. Handhaving
6/7/8. Rechtsbescherming
9. Klachtbehandeling
10. Bestuurlijke organisatie
Categorieën regels in de Awb
- Dwingend: bijv. art.3:2 en 3:3 Awb
o Bestuursorgaan gebruikt de bevoegdheid tot het nemen van een besluit niet
voor een ander doel dan waarvoor die is verleend (de pouvoir)
- Regelend: bijv. art.4:1 Awb
o Tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald…
- Aanvullend: bijv. art.4:13 Awb
o Een beschikking dient te worden gegeven binnen de bij wettelijk voorschrift
bepaalde termijn of, bij het ontbreken van zulk een termijn, binnen een
redelijke termijn na ontvangst van de aanvraag (8 wkn)
- Facultatief: bijv. art.3:10 Awb
o Deze afdeling is van toepassing op de voorbereiding van besluiten indien dat
bij wettelijk voorschrift of bij besluit van het bestuursorgaan is bepaald.
Week 1
Legaliteitsbeginsel: het handelen van het bestuur(sorgaan) dient te berusten op een
wettelijke grondslag
- Gebaseerd op het recht
- Gebonden aan het recht
Dit is een beginsel, en geen dwingend voorschrift. Alleen voor bepaald overheidshandelen.
Waarom is het legaliteitsbeginsel zo belangrijk?
1. Democratisch gelegitimeerd overheidsoptreden
2. Rechtsgelijkheid door het vaststellen van algemene regels
3. Rechtszekerheid doordat overheidsoptreden voorspelbaar is
Voor welk overheidshandelen eist het legaliteitsbeginsel?
- Gebiedend of verbiedend beperken van vrijheid en/of eigendom burger
o Negatief overheidsoptreden (Eingriffsverwaltung)
o Uitdrukkelijke, voldoende specifieke wettelijke grondslag vereist
- Verstrekken van steun aan burger
o Positief overheidsoptreden (Leistungsverwaltung)
o In hoeverre is daarover ook een wettelijke grondslag vereist? Het is wel
gewenst.
- Karakter overheidsbeslissing
o Wesentlichkeitstheorie
Welk overheidshandelen het legaliteitsbeginsel eist, is partieel gecodificeerd.
- Grondwet: art.89 lid 2 en lid 4 Gw
o ‘Voor vaststellen AMvB of Ministeriele Regeling met normen die door
straffen/sancties worden gehandhaafd is een wettelijke grondslag vereist’
- Aanwijzingen voor de Regelgeving (richtlijn)
- Algemene wet bestuursrecht (Awb) (zoals art.5:4= neg, art.4:23=pos)
Welk overheidshandelen het legaliteitsbeginsel eist, staat vast in jurisprudentie
- Methadonbrief (HR 1986)
o Bindende voorschriften
o Daarvan is ook sprake als de sanctie weliswaar niet formeel wettelijk is
geregeld, maar feitelijk wel als sanctie moet worden opgevat
- Fluoridering (HR 1973)
o Ingrijpend maatregelen
,METHADONBRIEF (1986)
Methadonbrief is een brief aan alle artsen over ambulante behandeling van verslaafden.
Huisartsen zouden geen methadon moeten verstrekken indien een gespecialiseerde
instelling kan behandelen. Dr. Rauwerda houdt zich daar niet aan. Na een waarschuwing,
waar Rauwerda zich niets van aantrok, schreef inspecteur Kaufmann een brief: alle
apothekers in de wijde omgeving zouden recepten van Rauwerda moeten weigeren.
Mr. Rauwerda gaat hiertegen procederen
de Hoge Raad zegt: er is geen wettelijke grondslag om artsen bindende voorschriften te
geven. Methadonbrief is dus een – gezaghebbend – advies. Artsen zijn alleen gebonden aan
medisch tuchtrecht en strafrecht. De brief aan de apothekers is effectieve boycot zonder
wettelijke grondslag= onrechtmatige daad.
Moraal van het verhaal: voor overheidsoptreden dat feitelijk gebiedend of verbiedend van
aard is, is een wettelijke grondslag vereist.
FLUORIDERING (1973)
Gemeente Amsterdam wil het drinkwater in Amsterdam fluorideren ten behoeve van de
Volksgezondheid (tegengaan tandbederf). De gemeente biedt op slechts 5 plekken ‘gewoon’
drinkwater aan. Burgers waren bang voor de gevolgen van inname gefluorideerd drinkwater
en gingen procederen.
De waterleidingwet is een wet in formele zin waarin staat dat de eigenaar van een
waterleidingbedrijf deugdelijk drinkwater moet bezorgen.
Het waterleidingsbesluit (AMvB) zegt dat de eigenaar aan water stoffen mag toevoegen, als
dat is goedgekeurd door de Minister.
de Hoge Raad zegt: fluoridering is een maatregel van zo ingrijpende aard dat het bestuur,
zonder wettelijke grondslag, niet de vrijheid heeft om daartoe over te gaan. Daarbij is het
relevant dat het voor burgers praktisch onmogelijk is om op andere wijze in een eerste
levensbehoefte te voorzien. Doel van fluoridering dient een ander doel dan de wettelijke
opgedragen taak (waterleidingwet gaat alleen over deugdelijk drinkwater bezorgen, waar
fluoridering niet is voor vereist). Het is een ingrijpend overheidsoptreden en daarvoor is een
wettelijke grondslag vereist, maar er is geen wettelijke grondslag voor fluoridering.
Moraal van het verhaal: voor ingrijpend overheidsoptreden is een wettelijke grondslag
vereist.
, ALGEMENE WET BESTUURSRECHT
Waarom een Algemene wet bestuursrecht?
- Voorafgaand aan de invoering van de Awb waren er geen uniforme regels over de
gehele breedte van het bestuursrecht. Elk deel van het bijzondere bestuursrecht had
zijn eigen normen: ‘bits and pieces’ uit (jurisprudentie over) honderden verschillende
wetten.
- Constatering dat het algemene bestuursrecht moet worden gebundeld en
gecodificeerd. Die gedachte lag al in de grondwet vast: art.107 lid 2 Gw.
o Wetgever stelt in veel regelingen gelijksoortige normen voor, van en tegen
het bestuur.
o ‘algemeen deel’ van het bestuursrecht.
Doelen van de Algemene wet bestuursrecht
1. Het bevorderen van eenheid binnen de bestuursrechtelijke wetgeving;
2. Het systematiseren en, waar mogelijk, vereenvoudigen van de bestuursrechtelijke
wetgeving;
3. Het codificeren van ontwikkelingen, die zich in de bestuursrechtelijke jurisprudentie
hebben afgetekend;
4. Het treffen van voorzieningen ten aanzien van onderwerpen die zich naar hun aard
niet voor regeling in een bijzondere wet lenen.
Structuur van de Algemene wet bestuursrecht
1. Definities en reikwijdte
2. Verkeer tussen burgers en bestuursorganen
3. Algemene bepalingen over besluiten
4. Bijzondere bepalingen over besluiten
5. Handhaving
6/7/8. Rechtsbescherming
9. Klachtbehandeling
10. Bestuurlijke organisatie
Categorieën regels in de Awb
- Dwingend: bijv. art.3:2 en 3:3 Awb
o Bestuursorgaan gebruikt de bevoegdheid tot het nemen van een besluit niet
voor een ander doel dan waarvoor die is verleend (de pouvoir)
- Regelend: bijv. art.4:1 Awb
o Tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald…
- Aanvullend: bijv. art.4:13 Awb
o Een beschikking dient te worden gegeven binnen de bij wettelijk voorschrift
bepaalde termijn of, bij het ontbreken van zulk een termijn, binnen een
redelijke termijn na ontvangst van de aanvraag (8 wkn)
- Facultatief: bijv. art.3:10 Awb
o Deze afdeling is van toepassing op de voorbereiding van besluiten indien dat
bij wettelijk voorschrift of bij besluit van het bestuursorgaan is bepaald.
