Inleiding Orthopedagogiek | Aantekeningen

Inleiding Orthopedagogiek
Lecture 1 – Introductie inleiding orthopedagogiek:
Opvoeden: lichamelijk en geestelijk vormen; verzorgen en grootbrengen; brengen
tot zelfstandigheid (erop gericht het zelf te doen, te weten en te oordelen)
- Opvoeding is het proces waarin een persoon – meestal een kind –
wordt gevormd naar de normen en waarden van diens opvoeders
en daarmee meestal naar de voornaamste normen en waarden van
de samenleving waarin hij leeft
- Iedere invloed die mensen, bedoeld (of onbedoeld), uitoefenen op de
ontwikkeling van een kind (medeopvoeders, secundaire opvoeders)
- Theorieën over opvoeden zijn relatief want gebonden aan de cultuur en
tijdperk waarin ze ontstaan zijn (Rust, Reinheid en Regelmaat VS Veiligheid,
Structuur en Consequent; autoritair  anti-autoritair  autoritatief opvoeden)
- Opvoeden wordt grotendeels ongeorganiseerd door amateurs uitgevoerd
(ouders weten niet perse hoe ze moeten opvoeden)
Kok: opvoeden is het in relatie staan van opvoeder en opvoeding, waarin de
opvoeder zich als persoon, als zijn wijze van mens-zijn presenteert, een klimaat
creëert dat persoonlijkheidsgroei bevordert en leefsituaties zo hanteert dat deze
optimale kansen bieden op zelfontplooiing
- Opvoeden is een functioneel proces
- Er is geen sprake van einddoelen in intentionele zin. Ouders hebben een
diffuse gerichtheid (‘hun kind wordt hopelijk gelukkig’)  er zijn wel
tussendoelen: leren fietsen, een diploma halen
- Doel van opvoedend handelen is de procesoptimalisering
- Zowel kind- als ouderperspectief zijn van belang
- Perspectief afwezig, dan is professionele hulp nodig




Socialisatie: opvoeden is een vorm van socialisatie
- Het proces van inlijven van nieuwkomers in een groepsverband

, - Iemand vertrouwd maken met de cultuur van een groep (normen en waarden)




Pedagogiek: wetenschap die
het opvoeden als object heeft
- Normatieve wetenschap: opvoeden wordt geregeld door in de samenleving
geldende normen. Volgens die normen handelen opvoeders gericht op een
einddoel. Visie of idee over wat menselijk en haalbaar is (religie, totalitaire
staat)
- Prescriptief: wat en hoe te handelen
Normale kind:
- Pedagogiek richt zich op het ‘normale’ opvoeden van ‘normale’ kinderen: alle
schakeringen in het leven die niet tot grote opvoedingsproblemen leiden, norm
als gewenst einddoel, norm als gemiddelde, zoals het altijd was
- Normaal: dat wat voor de grootste groep geldt (normaal als gewoonlijke
situatie of conditie; norm als modus), regels, codes en wetten waaraan de
mens zich volgens opvattingen in een bepaalde cultuur zou moeten houden,
norm, normaal en abnormaal worden bepaald door een cultuur in een bepaald
tijdperk (normen zijn tijdgebonden), omdat opvoeden en cultuur tijdgebonden
zijn heeft het geen zin statische einddoelen te stellen want het eindpunt van
de opvoeding ligt in de toekomst
Om wie gaat het?
- Opvoedeling: kind
- Opvoeder: ouder, iemand met ouderlijke rol (pleegouders, stiefouders),
professional (leerkracht, groepsleider, voogd)
Einddoelen VS Basisdoelen: wat moet een opvoeder weten en kunnen
1. Bieden van emotionele veiligheid
2. Gelegenheid bieden voor het ontwikkelen van persoonlijke competentie
(veerkracht, impulscontrole, zelfstandigheid, zelfvertrouwen, flexibiliteit,
motivatie, volharding, creativiteit, cognitieve- & taalvaardigheden)
3. Gelegenheid bieden voor het ontwikkelen van sociale competentie (inleven in
ander, communiceren, samenwerken, anderen helpen, conflicten
voorkomen/oplossen, ontwikkelen sociale verantwoordelijkheid)
4. Overdragen van waarden en normen
Interactievaardigheden:

, 1. Emotioneel ondersteunen: duidelijk en positief betrokkenheid laten blijken bij
wat het kind doet en ervaart (troosten, aanmoedigen, interesse tonen)
2. Respect voor autonomie: zelfstandigheid bevorderen en de eigenheid van het
kind respecteren
3. Structuur bieden en grenzen stellen
4. Informatie en uitleg geven: zo leert een kind de wereld begrijpen, voelt zich
serieus genomen en wordt zekerder van zichzelf
Ontwikkelingsopgaven:
- 0-2 jaar: gehechtheidsrelatie opbouwen, autonomie en individuatie  sensitief
en responsief reageren op behoeften, kans geven om zelf te ontdekken,
structureren en grenzen stellen
- 2-4 jaar: imitatie, symbolische en representationele vaardigheden,
communicatieve vaardigheden, socialisatie, zelfcontrole  informatie en uitleg
geven over wat hoort
- 4-12 jaar: verdere autonomie, decentratie, wederkerige relaties 
gelegenheid bieden tot omgang met leeftijdsgenoten, cognitief stimulerende
omgeving, autonomie bevorderen, gezinssituatie van warmte, begrip en
wederkerigheid
- 12-16 jaar: emotionele zelfstandigheid, seksualiteit, identiteit  ondersteunen
nieuwe positie ten opzichte van zichzelf, leeftijdsgenoten en ouders,
experimenteren
Orthopedagogiek: een orthopedagoog zet een vastgelopen opvoeding recht
- Orthopedagogiek houdt zich bezig met het opvoeden dat zodanig leed met
zich meebrengt, dat de betrokkenen menen niet verder te kunnen
- Orthopedagogiek richt zich op de beschrijving van de aard en de
achtergronden van problemen bij het opvoeden met het oog op onderkenning,
behandeling en preventie
- Orthopedagogiek is de wetenschappelijke studie van het handelen in als
problematisch omschreven opvoedingssituaties
Problematische Opvoeding Situatie (POS): een opvoedingssituatie die door
betrokkenen als perspectiefloos wordt ervaren en die alleen met deskundige hulp
weer perspectief biedend wordt
-
- Intern gedefinieerd (door personen in systeem), Extern gedefinieerd (door
personen buiten systeem)
- Primair opvoedingsprobleem:
opvoeder slaagt er moeilijk in om de
pedagogische vraag van het kind
goed in te schatten of de benodigde
opvoeding te realiseren