Samenvatting Thema's Maatschappijleer voor HAVO: Verzorgingsstaat: Hoofdstuk 1 t/m 6

hoofdstuk 1 wat is een verzorgingsstaat ?
󠀬󠁌󠀳
一一一一一一一一一一一一一一一一一一一
welvaart, welzijn en solidariteit
om een verzorgingsstaat te kunnen inrichten is solidariteit belangrijk.

➔ verzorgingsstaat = de overheid bemoeit zich actief met de welvaart en het welzijn
van haar inwoners
➔ solidariteit = als er bereidheid is in een groep of samenleving om risico’s te nemen
met elkaar te delen

de drie pijlers
de verzorgingsstaat steunt op drie belangrijke pijlers:
1. goed onderwijs
2. goede gezondheidszorg
3. sociale zekerheid

socialezekerheidsstelsel = alle uitkeringen die mensen verzekeren van een inkomen bij
werkloosheid, ziekte, ouderdom of arbeidsongeschiktheid

rechten en plichten
Nederland is een sociale rechtsstaat. Dit betekent dat burgers sociale grondrechten hebben
zoals:
● voldoende werkgelegenheid
● bestaanszekerheid
● een goed leefmilieu
● volksgezondheid
● voldoende woongelegenheid
● goed onderwijs

de hoofdrolspelers
in een verzorgingsstaat spelen 3 partijen een belangrijke rol:
1. burgers
2. overheid
3. werknemers- en werkgeversorganisatie

burgers
burgers zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor bijvoorbeeld een huis, werk en hun
kinderen. Pas wanneer dit je zelf niet lukt, kun je aankloppen bij de overheid

overheid
de overheid is verantwoordelijk voor:
● collectieve voorzieningen: zoals onderwijs, gezondheidszorg en huisvesting
● een inkomen voor mensen die daar zelf niet in kunnen voorzien
● het stimuleren van werkgelegenheid. In het bijzonder voor bepaalde groepen zoals
mensen met een migratieachtergrond, vrouwen en vijftigplussers

, ● goede arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden
● het welzijn van mensen

werknemers- en werkgeversorganisaties
● werknemers- en werkgeversorganisaties maken samen afspraken over
arbeidsvoorwaarden

werknemers zijn verenigd in vakbonden, zoals FNV en CNV
vakbonden = organisaties die de collectieve en individuele belangen van werknemers
behartigen

● werkgevers zijn verenigd in werkgeversorganisaties zoals VNO-NCW en
MKB-Nederland

sociale partners
werknemers- en werkgeversorganisaties noem je samen de sociale partners. De sociale
partners onderhandelen over arbeidsvoorwaarden zoals:
● loon
● vakantiedagen
● extra sociale zekerheid
afspraken tussen sociale partners worden vastgelegd in een cao (= collectieve
arbeidsovereenkomst)

het kan ook anders
in andere landen worden andere keuzes gemaakt.
Het Angelsaksische model:
staat het vrijemarktmachanisme centraal. De belastingen zijn laag, mensen moeten zichzelf
verzekeren en de overheid bemoeit zich nauwelijks met de economie

ver doorgevoerde verzorgingsstaat:
hoge belastingen. Hier staan hoge uitkeringen en riante verlofregelingen tegenover

Rijnlandse model
wordt de vrije markt beperkt door afspraken tussen overheid, werkgeversorganisaties en
vakbonden

hoofdstuk 2 ontstaan verzorgingsstaat
󠀬󠁌󠀳
一一一一一一一一一一一一一一一一一一
nederland als nachtwakersstaat
in de 19e eeuw was Nederland volledig gebaseerd op het vrijemarktprincipe. Zwakkeren
werden niet door de overheid geholpen, maar door de kerk, liefdadigheidsinstellingen of
rijken. Zo staat noem je een nachtwakersstaat

nachtwakersstaat = een staat waarin de overheid zich vooral beperkt to handhaven van
rechtsorde