samenvatting Istanbul (boek) MOS

Aantekeningen
Turkije: een moderne geschiedenis – Erik Jan Zürcher (H13/17)
Jaartallen/Namen/Begrippen/Verdragen of wetten


Overzicht politieke partijen/afkortingen:
TBMM: Parlement van Turkije/Nationale Vergadering
DP: Democraten Partij; verboden na de coup van 1960
 Vrijheidspartij: opgericht in 1955, liberale vleugel van de DP, fuseerde in 1957 met CHP
 Nieuwe Turkije Partij: voortzetting van de Vrijheidspartij, deed mee vanaf de
verkiezingen van 1961
CHP: Republikeinse Volkspartij; oudste politieke partij van Turkije
MBK: Comité van Nationale Eenheid; nam de macht in Turkije over na de militaire coup van 1960
Tot de oprichting van de TIP waren politieke partijen niet uitdrukkelijk ideologisch gemotiveerd,
voornamelijk voor de coup van 1961 hingen partijen kemalistische (seculier en kapitalistisch)
waarden aan waardoor het lastig is om ze links-rechts in te delen. -> CHP pas vanaf 1965
centrumlinks (nog even goed doornemen in H13)
Rechts:
 AP: Gerechtigheidspartij; opgericht na 1961 met als voornaamste doel eerherstel van oud
DP-leden die waren gearresteerd tijdens de coup van 1960
 DP: Democratische Partij; opgericht in 1970 als conservatieve afsplitsing van de AP
 Natiepartij/Republikeinse Natiepartij: politiek gebruik van religie; fuseerde met de
Boerenpartij tot CKMP
 CKMP: Republikeinse Boeren Natiepartij; nationalistisch-conservatief
 MHP: CKMP onder leiding van Turkes in 1969 omgedoopt tot de
Nationalistische Actiepartij (MHP); militaristisch en ultranationalistisch; de
Negen Lichten; voegde zich later bij de nieuwe DP
 Haardvuren van het Ideaal (Idealisten): jeugdbeweging van MHP
met als afbeelding de Grijze Wolven.
 MNP: Nationale Ordepartij; opgericht in 1970 met behulp van een religieuze groep; voegde
zich later bij de nieuwe DP; in mei 1971 verboden in de antiterreurcampagne tijdens de staat
van beleg
 MSP: Nationale Heilspartij; oktober 1972 ging de MNP onder een nieuwe naam door
 Vertrouwenspartij: opgericht in 1969 door leden die ontevreden waren over de linksere
koers van de CHP
Linkse (splinter)partijen:
 (vanaf 1955); CHP: Republikeinse Volkspartij; oudste politieke partij van Turkije;
centrumlinks; kemalistische en anticommunistische traditie
 Vertrouwenspartij: rechtser dan de CHP; opgericht in 1969 door leden die
ontevreden waren over de linksere koers van de partij
 TKP: Turkse Communistische Partij
 TIP: socialistische Arbeiderspartij; de eerste uitdrukkelijk ideologisch gemotiveerde partij; juli
1971 verboden
 FKF: Federatie van Discussieclubs; discussieclubs op universiteiten
 MDD: Nationale Democratische Revolutie;

1

,  Greep in 1968 de macht binnen de FKF -> Revolutionaire Jeugdorganisatie
 Splitsing over de feodale en Aziatische productiewijze – thesen
 TKP-ML: maoïstische splintergroep (TKP- Marxistisch-Leninistisch)
 TIKKO: Arbeiders- en Boerenbevrijdingsleger van Turkije
 THKO: Volksbevrijdingsleger van Turkije
 THKP/C: Volksbevrijdingspartij/Front van Turkije
Anders:
 PKK: neomarxistische Koerdische Arbeiderspartij; opgericht in 1978; als doel het vestigen van
een onafhankelijke en socialistische Koerdische staat in het zuidoosten van Turkije
Na 1980:
 MGK: Nationale Veiligheidsraad
 Opgericht in oktober 1960
 Na staatsgreep 1980 aan de macht
 Na 1980 belangrijke namen: Kenan Evren
 Na Wet op Politieke Partijen (maart 1983):
 MDP: Partij van de Nationalistische Democratie
 Geleid door generaal buiten dienst Turgut Sunalp
 Meest verwant en gesteund door junta
 Na verkiezingsverlies in 1986 ontbonden
 Meeste leden stapten over naar ANAP, maar ook naar DYP.
 HP: Populistische Partij
 Geleid door Necdet Calp
 Kwam het dichtst in de buurt van de traditionele kemalistische
(rechter)vleugel van de Republikeinse Volkspartij (CHP)
 ANAP: Moederlandpartij
 Geleid door Turgut Ozal (man van het economische hervormingsprogramma
van 1980; superminister onder junta; zie bladzijde 342)
 Vreemde coalitie van ideologische stromingen en belangengroepen,
bijeengehouden door Turgut Ozal: zie bladzijde 342.
 Winnaar parlementsverkiezingen 1983
 Heilige Alliantie:
 1988 splitsing binnen ANAP waarbij de ultraconservatieven en de
islamisten samen de Heilige Alliantie vormden om de macht binnen
de partij over te nemen.
 Na gemeenteraadsverkiezingen maart 1984:
 ANAP (zie hierboven)
 SDP: Sociaaldemocratische Partij
 Opgericht door professor Inonu
 SHP: Sociaaldemocratische Populistische Partij
 Na fusering SDP en HP in november 1985
 Links van het centrum
 Centrumlinks
 CHP: 19 februari 1995 gefuseerd, zie CHP.
 DYP: Partij van de Juiste Weg
 Demirels partij, maar werd door anderen geleid omdat Demirel uit de
politiek verbannen was
 Uiteindelijk geleid door Ciller
 Democratisch Turkije Partij



2

,  Afsplitsing van DYP (DYP bleef bestaan), bestond uit Demirel
aanhangers.
 RP: Welvaartspartij
 Reïncarnatie van Erbakans MSP, geleid door Erbakan.
 FP: Partij van de Deugd
 Opgericht in februari 1998 nadat de RP in januari 1998 werd
verboden.
 Verboden in juni 2001: opgesplitst in AKP en SP
 DSP: Partij van Democratisch Links
 Achter de schermen geleid door ex-premier Ecevit
 ‘echte arbeiderspartij’
 Schilderden SDP af als ouderwets en elitair
 Wezen heroprichting oude CHP af, kozen voor oprichting nieuwe partij
 Centrumlinks
 MHP: Nationalistische Actiepartij
 Turkes’ partij.
 Hervormingen vanaf 1997 onder Bahceli.
 Na 1987:
 TBKP: Verenigde Communistische Partij van Turkije
 6 oktober 1987 fusering van Communistische Partij en de (heropgerichte)
TIP.
 HEP: Koerdische Arbeiderspartij van het Volk 1990
 Ging een lijstverbinding aan met de SHP tijdens de verkiezingen van 1991
 DEP
 Opgericht door leden van HEP voor als HEP verboden zou worden,
dit gebeurde ook in juli 1993
 HADEP: Volkspartij voor de Democratie 1994
 Opgericht nadat DEP werd verboden in juni 1994.
 Na 1991
 BBP: Grote Eenheidspartij
 Afsplitsing van de MHP
 Aanhangers van de Turks-Islamitische Synthese
 CHP: Republikeinse Volkspartij
 Heropgericht als afsplitsing van de SHP door Deniz Baykal
 CHP: 18 februari 1995
 Gefuseerd met de SHP ‘van beneden naar boven’ (grote ego’s in de
top wilden niet samenwerken en vanuit de lagere gelederen werd
aangedrongen op fusering)
 DP: Democratische Partij
 Heropgericht door veteranen van Menderes
 Partij van de Grote Verandering
 Opgericht door een zoon van Menderes. Aydin
 Na 1994
 YDH: Beweging voor de Nieuwe Democratie
 Partijpolitiek fenomeen, maar het ontbreken van een ‘grassroots’ organisatie
was het einde van de jonge beweging
 Zakenman Boyner opgericht
 Radicaal vrijemarktliberalisme, vrijheid van godsdienst en een politieke
oplossing voor het Koerdische probleem
 AKP: Partij voor de Gerechtigheid en Ontwikkeling
 Opgericht in augustus 2001 als moderne centrumrechtse beweging van de
FP.

3