SCHEIKUNDE
6 VWO | GYMNASIUM
UITWERKINGENBOEK
AUTEURS
Ilse Landa
Joris Sc houten
Bas Zoon
EINDREDACTIE
Aonne Kerkstra
MET DANK AAN
A. Breedveld
M . Windm eijer
T weede editie
M alm berg ’s-Hertogenbosch
www.m alm berg.nl/nova-scheikunde
,2
, Nova © Uitgeverij Malmberg
Inhoudsopgave
12 Materialen
OLED 4
1 Van structuur naar eigenschappen 4
2 Additiepolymeren 6
3 Condensatiepolymeren 9
4 Nieuwe materialen 12
13 Analysetechnieken
Degradatie van schilderijen 15
1 Analyse en onderzoek 15
2 Chromatografie 17
3 Gaschromatografie 18
4 Massaspectrometrie 20
5 Titrimetrie 22
14 Chemie van het leven
Bacteriofagen 27
1 De cel 28
2 Koolhydraten 29
3 Vetten 30
4 Eiw itten 33
5 Enzymen 36
6 DNA en RNA 37
15 Industriële chemie
De algenfabriek 39
1 Van grondstof tot product 39
2 Productieprocessen 42
3 Energie en industrie 44
4 Milieueffectrapportage 46
5 Recycling 48
3
, Nova © Uitgeverij Malmberg
H12 Materialen
12 Materialen
OLED
Praktijk
1 Samsung heeft vanaf de eerste Galaxymodellen ingezet op OLED-technologie. Apple heeft vanaf de
iPhone X OLED-displays gebruikt. Sony brengt pas sinds 2018 een telefoon met OLED-display op de
markt.
2 a wit
b zwart
c Een display mengt de verschillende kleuren licht door elkaar. Bij elk lampje dat extra aangaat, komt
er een extra kleur bij. Alle kleuren samen maken wit licht. In een printer absorberen pigmenten
bepaalde kleuren licht. Hoe meer pigmenten je door elkaar mengt, hoe meer licht er wordt
geabsorbeerd. Als alle licht is geabsorbeerd, krijg je de kleur zwart.
3 Het polymeer moet elektrische stroom kunnen geleiden om de light emitters (emittermoleculen) te
kunnen activeren. Lange organische moleculen kunnen stroom geleiden als er een geconjugeerd
systeem aanwezig is. In een geconjugeerd systeem kunnen de elektronen van de dubbele bindingen
zich verplaatsen, waardoor deze elektronen zich door het molecuul bewegen.
4 a Bij de additiereactie verdwijnt de dubbele binding. In de polymeerketens komen daarom normaal
gesproken geen dubbele bindingen voor, of maar één per monomeereenheid, bij 1,4-additie van het
butadieen-type.
b
5 a Een QLED-televisie is niets anders dan een lcd-televisie met quantum dots in plaats van
kleurenfilters. Een QLED-televisie heeft dus meer weg van een lcd-televisie.
b De matrix is in dit geval het kleurenfilter. Bij een OLED-display is deze matrix actief, want zij
straalt zelf licht uit. Het kleurenfilter van een lcd-scherm is passief, want het geeft pas licht als er
licht op valt.
1 Van structuur naar eigenschappen
Opdrachten
1 a Bijvoorbeeld: een hoge druk- en treksterkte, corrosiebestendig en niet oplosbaar in water.
b Bijvoorbeeld: gemakkelijk bewerkbaar, relatief hoge druk- en treksterkte, lage dichtheid.
c Dat zijn vooral de chemische eigenschappen: hout is brandbaar. Dat komt de veiligheid niet ten
goede. Hout is poreus en hydrofiel. Het kan gaan rotten.
4
6 VWO | GYMNASIUM
UITWERKINGENBOEK
AUTEURS
Ilse Landa
Joris Sc houten
Bas Zoon
EINDREDACTIE
Aonne Kerkstra
MET DANK AAN
A. Breedveld
M . Windm eijer
T weede editie
M alm berg ’s-Hertogenbosch
www.m alm berg.nl/nova-scheikunde
,2
, Nova © Uitgeverij Malmberg
Inhoudsopgave
12 Materialen
OLED 4
1 Van structuur naar eigenschappen 4
2 Additiepolymeren 6
3 Condensatiepolymeren 9
4 Nieuwe materialen 12
13 Analysetechnieken
Degradatie van schilderijen 15
1 Analyse en onderzoek 15
2 Chromatografie 17
3 Gaschromatografie 18
4 Massaspectrometrie 20
5 Titrimetrie 22
14 Chemie van het leven
Bacteriofagen 27
1 De cel 28
2 Koolhydraten 29
3 Vetten 30
4 Eiw itten 33
5 Enzymen 36
6 DNA en RNA 37
15 Industriële chemie
De algenfabriek 39
1 Van grondstof tot product 39
2 Productieprocessen 42
3 Energie en industrie 44
4 Milieueffectrapportage 46
5 Recycling 48
3
, Nova © Uitgeverij Malmberg
H12 Materialen
12 Materialen
OLED
Praktijk
1 Samsung heeft vanaf de eerste Galaxymodellen ingezet op OLED-technologie. Apple heeft vanaf de
iPhone X OLED-displays gebruikt. Sony brengt pas sinds 2018 een telefoon met OLED-display op de
markt.
2 a wit
b zwart
c Een display mengt de verschillende kleuren licht door elkaar. Bij elk lampje dat extra aangaat, komt
er een extra kleur bij. Alle kleuren samen maken wit licht. In een printer absorberen pigmenten
bepaalde kleuren licht. Hoe meer pigmenten je door elkaar mengt, hoe meer licht er wordt
geabsorbeerd. Als alle licht is geabsorbeerd, krijg je de kleur zwart.
3 Het polymeer moet elektrische stroom kunnen geleiden om de light emitters (emittermoleculen) te
kunnen activeren. Lange organische moleculen kunnen stroom geleiden als er een geconjugeerd
systeem aanwezig is. In een geconjugeerd systeem kunnen de elektronen van de dubbele bindingen
zich verplaatsen, waardoor deze elektronen zich door het molecuul bewegen.
4 a Bij de additiereactie verdwijnt de dubbele binding. In de polymeerketens komen daarom normaal
gesproken geen dubbele bindingen voor, of maar één per monomeereenheid, bij 1,4-additie van het
butadieen-type.
b
5 a Een QLED-televisie is niets anders dan een lcd-televisie met quantum dots in plaats van
kleurenfilters. Een QLED-televisie heeft dus meer weg van een lcd-televisie.
b De matrix is in dit geval het kleurenfilter. Bij een OLED-display is deze matrix actief, want zij
straalt zelf licht uit. Het kleurenfilter van een lcd-scherm is passief, want het geeft pas licht als er
licht op valt.
1 Van structuur naar eigenschappen
Opdrachten
1 a Bijvoorbeeld: een hoge druk- en treksterkte, corrosiebestendig en niet oplosbaar in water.
b Bijvoorbeeld: gemakkelijk bewerkbaar, relatief hoge druk- en treksterkte, lage dichtheid.
c Dat zijn vooral de chemische eigenschappen: hout is brandbaar. Dat komt de veiligheid niet ten
goede. Hout is poreus en hydrofiel. Het kan gaan rotten.
4
