Samenvatting Cognitie en Gedrag
Hoofdstuk 1 Introductie
Cognitieve psychologie is een tak van psychologie over de wetenschappelijke studie van de mind.
Wat is de mind?
De mind creëert en controleert mentale functies zoals perceptie, aandacht, geheugen, emotie, taal,
beslissen, denken, bewustzijn, kennis, leren, probleem oplossen en redeneren. Een andere definitie
van de mind is een systeem dat ons laat zien hoe de wereld in elkaar zit zodat we beter in deze
wereld kunnen functioneren om onze doelen te bereiken.
Cognitie De mentale processen, zoals perceptie, aandacht en
geheugen.
De mind opereert door representaties te creëren en de functie van de mind dat we onze doelen
kunnen bereiken en kunnen handelen.
Geschiedenis
1868: Franciscus Donders doet onderzoek naar reactietijd
De reactietijd is hoe lang het duurt voordat we reageren op een prikkel. Hij mat de simpele
reactietijd (knop indrukken wanneer je licht ziet) en de keuze reactietijd (linkerknop indrukken bij
licht aan de linkerkant en rechterknop indrukken bij licht aan de rechterkant). Bij de keuze is de
reactietijd langer. Aan dit onderzoek zien we dat we mentale reacties alleen kunnen meten aan de
hand van gedrag.
1879: Wundt en structuralisme
Wilhem Wundt zorgde voor het structuralisme, onze gehele ervaring wordt bepaald door basis
elementen (sensaties). Hij gebruikte analytische introspectie in zijn onderzoek. Dit is een techniek
waarin getrainde participanten hun sensaties, gevoelens en gedachtegangen beschrijven wanneer ze
reageren op een prikkel. Het structuralisme is verworpen, maar Wundt wordt wel gezien als een
grondzetter voor een empirische aanpak.
1885: Ebbinghaus’ geheugen experiment
Ebbinghaus deed onderzoek naar herinneren en vergeten. Hij gebruikte een meetmethode
savings = leertijd eerste keer – leertijd tweede keer. (1 uur – 30 min = 30 min saving). Hij ontdekte de
savings curve, dat laat zien dat het geheugen snel vermindert.
1890: William James en de Principes van Psychologie
William James publiceerde zijn beroemde boek de Principes van Psychologie. Dit boek is niet
gebaseerd op experimenten maar op zijn eigen observaties van zijn eigen mind. Hij stelde dat
aandacht het focussen op één sensatie is en het weglaten van andere sensaties.
1913: Watson ontdekt behaviorisme
John Watson is de oprichter van het behaviorisme. De analytische introspectie is verworpen en ze
keken alleen naar observeerbaar gedrag. Watson’s ideeën lijken erg op de klassieke conditionering
van Pavlov. Volgens Watson gaat het alleen om het effect van gekoppelde stimuli op gedrag, en niet
zozeer wat er in iemands hoofd omgaat.
1
,1983: Skinner en operant conditionering
Skinner kwam met operante conditionering. Dit richt zich op hoe positieve feedback gedrag
versterkt. Een probleem bij behaviorisme is dat mensen verschillend op een prikkel reageren omdat
ze verschillende associaties met de prikkel hebben.
Verschillende psychologen waren het niet eens met de strenge regels van behaviorisme. Zij kwamen
erachter dat we moeten kijken naar wat gedrag ons verteld over wat er omgaat in de ‘mind’.
Hierdoor bestond in de 1950s de cognitieve revolutie. Het belangrijkst doel was hierbij om het
mechanisme van de ‘mind’ te begrijpen.
Door de opkomst van computers ontstond de informatie-verwerking benadering om de mind te
bestuderen: een benadering die de mentale reeksen betrokken bij cognitie onderzoekt. De werking
van de mind kan worden opgedeeld in fases.
De dichotic listening experiment bewees dat we onze aandacht kunnen verdelen. De input is de
informatie die je binnenkrijgt. Het filter bepaalt aan welke informatie je aandacht besteedt. De
detector neemt alleen de informatie op die het filter doorlaat.
Bij artificial intellegence proberen ze een machine het gedrag en intelligentie van een mens aan te
laten nemen. Door de logic theorist kunnen ze wiskundige stellingen maken dat de principes van
logica bevatten.
Modellen in de cognitieve psychologie
Structurele modellen representeren de structuren in het brein dat
specifieke functies hebben.
Proces modellen illustreren een proces en de werking van hersenen.
Interleaving Het behandelen van verschillende onderwerpen
tegelijkertijd. Dit verbetert het onthouden van
leerstof. Je leert dus het beste wanneer je voor een
langere tijd verschillende onderwerpen door elkaar
leert en in verschillende contexten, en als je dit
meerdere keren herhaalt.
Retrieval-based learning Het meerdere keren herhalen van leerstof.
Hoofdstuk 5.1 Visuele codering
Algemene principes van perceptie
Een object kan alleen gezien worden als het object licht weerkaatst. Dit licht bereikt je ogen, en je
ogen sturen de informatie naar je brein. Je ontvangt licht dus met je ogen, en je vormt het plaatje in
je hersenen. Dit idee heeft Ibn al-Haytham bedacht.
Het brein codeert informatie door middel van de law of specific nerve energies door Johannes
Müller. Er wordt codeert aan de hand van welke neuronen actief zijn en de mate van activiteit in dat
moment. Het brein interpreteert actiepotentialen vanaf een auditieve zenuw als geluiden, vanaf een
visuele zenuw als licht, etc. Als we op onze ogen drukken zien we licht, omdat we op de licht-
receptoren duwen. Deze worden dan actief, en dus zien we licht ook al is dat licht er eigenlijk niet.
Het oog en de connectie naar het brein
Licht komt het oog binnen door een opening in het midden van de iris, genaamd de pupil. De pupil
wordt gefocust door de lens (aanpasbaar) en door het hoornvlies (niet aanpasbaar), wordt
2
,beschermd door het netvlies. Het netvlies is omringd door visuele receptoren. Licht van de
rechterkant van de wereld komt binnen via de linkerkant van het netvlies en andersom.
Impulsen gaan vanaf de receptoren naar de achterkant van het oog naar bipolaire cellen. Deze
sturen de informatie door naar de ganglioncellen. De axonen van de ganglioncellen komen samen en
reizen naar het brein.
Amacrine cellen krijgen informatie van de bipolaire cellen en sturen het naar andere bipolaire,
amacrine en ganglion cellen. Door amacrine cellen wordt de input naar de ganglioncellen specifieker,
waardoor bepaalde ganglioncellen vooral reageren op bepaalde vormen, kleuren of lichten.
Licht gaat dus ten eerste door al deze cellen heen. Deze cellen zijn transparant, dus het licht wordt
hierdoor niet beïnvloed.
De axonen van de ganglioncellen vormen de optische zenuw. Het punt waar de optische zenuw het
oog verlaat noemen we de blinde plek. Deze plek heeft geen receptoren en is ook het punt waar
bloedvaten binnenkomen. De blinde plek wordt gecompenseerd in je brein en je twee ogen
compenseren elkaar ook.
Fovea
De fovea is centraal in het netvlies en is gespecialiseerd in acute, gedetailleerde visie. Omdat
bloedvaten en de axonen van ganglioncellen absent zijn bij de fovea, heeft het een bijna
ongehinderde visie. Om zo gedetailleerd te kunnen zien is elke receptor in de fovea verbonden met 1
enkele bipolaire cel, die weer verbonden is met 1 enkele ganglioncel, en die weer met 1 eigen axon
naar de hersenen gaat. Op deze manier heeft een kegel in de fovea een directe route naar de
hersenen. De ganglioncellen in de fovea noemen we midget ganglioncellen. Omdat de midget
ganglioncellen 70% van de input naar de hersenen sturen, zie je het meeste met je fovea.
Perifere visie
Aan de zijkant van het netvlies veranderen receptoren meer in bipolaire en ganglioncellen. Als gevolg
daarvan kunnen de hersenen de exacte locatie of vorm van een perifere lichtbron niet detecteren.
De sommatie maakt echter de perceptie van zwakker licht in de periferie mogelijk. Dus: licht in de
fovea (centraal) is belangrijk voor detail en scherpte. Licht in de periferie (aan de zijkanten van het
netvlies) is belangrijk voor gevoeligheid voor schemerig licht.
Visuele receptoren: Staafjes en Kegeltjes
Het netvlies heeft twee typen van receptoren: de staafjes en de kegeltjes.
Staafjes
De staafjes (rods) zijn er veel meer dan kegeltjes (20:1). Staafjes zitten vooral aan de zijkant van het
netvlies en reageren op dim licht, en zijn vaak niet bruikbaar in het daglicht omdat ze verblind
worden door fel licht.
Kegeltjes
De kegeltjes (cones) zitten dicht bij de fovea. Ze zijn minder actief bij dimlicht en goed bruikbaar bij
fel licht. Ze zijn essentieel voor kleur. Kegeltjes zorgen voor 90% van de input naar het brein. Aan de
zijkant van het netvlies hebben vele kegeltjes (en soms ook staafjes) samen 1 axon die naar het brein
gaat.
Zowel kegeltjes als staafjes hebben fotopigment. Dit zijn chemicaliën die energie vrijlaten als ze door
licht worden geraakt. Door eiwitten, genaamd opsins, worden ze gevoelig voor een bepaalde
golflengte.
3
, Kleurvisie
Zichtbaar licht bestaat uit elektromagnetische radiatie binnen de spreiding van 400 nanometer tot
700 nanometer. De kortste golflengte zien we als violet. Bij 700 nm zien we dus rood.
De trichromatische theorie door Young-Helmholtz
Volgens de trichomatische theorie zien we licht door de relatieve relatie van de reactie door drie
soorten kegels, elk maximaal gevoelig voor een andere set golflengten. Hij ontdekte kleuren gemaakt
kunnen worden door 3 verschillende golflengten te mixen:
Short wavelength kegeltype
Medium wavelength kegeltype
Long wavelength kegeltype
Onthoud: elk kegeltje reageert op alle soorten golflengten, maar op sommige golflengten meer dan
andere.
Volgens de trichromatische theorie is de manier waarop we licht zien afhankelijk van de
radioactiviteit in de verschillende soorten kegels. Feller licht verhoogt de activiteit van de 3 kegels
zonder de ratio reacties te veranderen. Als gevolg ziet de kleur er hetzelfde uit maar dan feller. Als
we in alle soorten kegeltjes dezelfde activiteit hebben dan zien we wit of grijs. Er zijn in het oog meer
long-wavelength en mediumwavelength kegeltjes aanwezig dan dat er short-wavelength kegeltjes
aanwezig zijn. Hierdoor is het makkelijker om kleine rode, gele en groene puntjes te zien dan om
blauwe puntjes te zien.
Visueel veld Het deel van de wereld dat je kan zien
De opponent-process theorie
Volgens de opponent-process theorie zien we kleur door middel van het vergelijken van twee
tegenovergestelde kleuren. Het brein heeft een mechanisme dat kleur ontvangt in rood tot groen,
geel tot blauw en zwart tot wit. Als je lang naar iets kijkt wordt deze respons moe en dan vindt de
negative color afterimage plaats, en dan zie je tegenovergestelde kleuren.
De retinex theory
Bovenstaande theorieën kunnen color constancy niet uitleggen.
Color constancy Het vermogen om kleuren te herkennen ondanks
verandering van licht. Dit komt omdat je hersenen
een context geven aan wat je ziet en daarop de
kleuren die je ziet aanpast. Als de context wegvalt
zien we vaak een andere kleur dan we eerst zagen
omdat onze hersenen er dan niks bij ‘verzinnen’.
Door het color constancy fenomeen ontstond de theorie dat de cortex informatie van verschillende
delen in het netvlies vergelijkt om zo de helderheid en kleur van iets te bepalen. Dit is de retinex
theory.
Kleurenblindheid
Color vision deficiency Kleurenblindheid.
Mensen die kleurenblind zijn missen door genetische aanleg een bepaald type kegeltje of ze hebben
een abnormaal type kegeltje. De meeste mensen die kleurenblind zijn die zijn rood-groen
kleurenblind, ze kunnen het verschil tussen rood en groen niet zien omdat hun medium-wavelength
kegeltjes en hun long-wavelength kegeltjes hetzelfde fotopigment hebben. Het gen dat dit
veroorzaakt zit op het X chromosoom en daardoor komt het veel vaker voor in mannen. Vrouwen
4
Hoofdstuk 1 Introductie
Cognitieve psychologie is een tak van psychologie over de wetenschappelijke studie van de mind.
Wat is de mind?
De mind creëert en controleert mentale functies zoals perceptie, aandacht, geheugen, emotie, taal,
beslissen, denken, bewustzijn, kennis, leren, probleem oplossen en redeneren. Een andere definitie
van de mind is een systeem dat ons laat zien hoe de wereld in elkaar zit zodat we beter in deze
wereld kunnen functioneren om onze doelen te bereiken.
Cognitie De mentale processen, zoals perceptie, aandacht en
geheugen.
De mind opereert door representaties te creëren en de functie van de mind dat we onze doelen
kunnen bereiken en kunnen handelen.
Geschiedenis
1868: Franciscus Donders doet onderzoek naar reactietijd
De reactietijd is hoe lang het duurt voordat we reageren op een prikkel. Hij mat de simpele
reactietijd (knop indrukken wanneer je licht ziet) en de keuze reactietijd (linkerknop indrukken bij
licht aan de linkerkant en rechterknop indrukken bij licht aan de rechterkant). Bij de keuze is de
reactietijd langer. Aan dit onderzoek zien we dat we mentale reacties alleen kunnen meten aan de
hand van gedrag.
1879: Wundt en structuralisme
Wilhem Wundt zorgde voor het structuralisme, onze gehele ervaring wordt bepaald door basis
elementen (sensaties). Hij gebruikte analytische introspectie in zijn onderzoek. Dit is een techniek
waarin getrainde participanten hun sensaties, gevoelens en gedachtegangen beschrijven wanneer ze
reageren op een prikkel. Het structuralisme is verworpen, maar Wundt wordt wel gezien als een
grondzetter voor een empirische aanpak.
1885: Ebbinghaus’ geheugen experiment
Ebbinghaus deed onderzoek naar herinneren en vergeten. Hij gebruikte een meetmethode
savings = leertijd eerste keer – leertijd tweede keer. (1 uur – 30 min = 30 min saving). Hij ontdekte de
savings curve, dat laat zien dat het geheugen snel vermindert.
1890: William James en de Principes van Psychologie
William James publiceerde zijn beroemde boek de Principes van Psychologie. Dit boek is niet
gebaseerd op experimenten maar op zijn eigen observaties van zijn eigen mind. Hij stelde dat
aandacht het focussen op één sensatie is en het weglaten van andere sensaties.
1913: Watson ontdekt behaviorisme
John Watson is de oprichter van het behaviorisme. De analytische introspectie is verworpen en ze
keken alleen naar observeerbaar gedrag. Watson’s ideeën lijken erg op de klassieke conditionering
van Pavlov. Volgens Watson gaat het alleen om het effect van gekoppelde stimuli op gedrag, en niet
zozeer wat er in iemands hoofd omgaat.
1
,1983: Skinner en operant conditionering
Skinner kwam met operante conditionering. Dit richt zich op hoe positieve feedback gedrag
versterkt. Een probleem bij behaviorisme is dat mensen verschillend op een prikkel reageren omdat
ze verschillende associaties met de prikkel hebben.
Verschillende psychologen waren het niet eens met de strenge regels van behaviorisme. Zij kwamen
erachter dat we moeten kijken naar wat gedrag ons verteld over wat er omgaat in de ‘mind’.
Hierdoor bestond in de 1950s de cognitieve revolutie. Het belangrijkst doel was hierbij om het
mechanisme van de ‘mind’ te begrijpen.
Door de opkomst van computers ontstond de informatie-verwerking benadering om de mind te
bestuderen: een benadering die de mentale reeksen betrokken bij cognitie onderzoekt. De werking
van de mind kan worden opgedeeld in fases.
De dichotic listening experiment bewees dat we onze aandacht kunnen verdelen. De input is de
informatie die je binnenkrijgt. Het filter bepaalt aan welke informatie je aandacht besteedt. De
detector neemt alleen de informatie op die het filter doorlaat.
Bij artificial intellegence proberen ze een machine het gedrag en intelligentie van een mens aan te
laten nemen. Door de logic theorist kunnen ze wiskundige stellingen maken dat de principes van
logica bevatten.
Modellen in de cognitieve psychologie
Structurele modellen representeren de structuren in het brein dat
specifieke functies hebben.
Proces modellen illustreren een proces en de werking van hersenen.
Interleaving Het behandelen van verschillende onderwerpen
tegelijkertijd. Dit verbetert het onthouden van
leerstof. Je leert dus het beste wanneer je voor een
langere tijd verschillende onderwerpen door elkaar
leert en in verschillende contexten, en als je dit
meerdere keren herhaalt.
Retrieval-based learning Het meerdere keren herhalen van leerstof.
Hoofdstuk 5.1 Visuele codering
Algemene principes van perceptie
Een object kan alleen gezien worden als het object licht weerkaatst. Dit licht bereikt je ogen, en je
ogen sturen de informatie naar je brein. Je ontvangt licht dus met je ogen, en je vormt het plaatje in
je hersenen. Dit idee heeft Ibn al-Haytham bedacht.
Het brein codeert informatie door middel van de law of specific nerve energies door Johannes
Müller. Er wordt codeert aan de hand van welke neuronen actief zijn en de mate van activiteit in dat
moment. Het brein interpreteert actiepotentialen vanaf een auditieve zenuw als geluiden, vanaf een
visuele zenuw als licht, etc. Als we op onze ogen drukken zien we licht, omdat we op de licht-
receptoren duwen. Deze worden dan actief, en dus zien we licht ook al is dat licht er eigenlijk niet.
Het oog en de connectie naar het brein
Licht komt het oog binnen door een opening in het midden van de iris, genaamd de pupil. De pupil
wordt gefocust door de lens (aanpasbaar) en door het hoornvlies (niet aanpasbaar), wordt
2
,beschermd door het netvlies. Het netvlies is omringd door visuele receptoren. Licht van de
rechterkant van de wereld komt binnen via de linkerkant van het netvlies en andersom.
Impulsen gaan vanaf de receptoren naar de achterkant van het oog naar bipolaire cellen. Deze
sturen de informatie door naar de ganglioncellen. De axonen van de ganglioncellen komen samen en
reizen naar het brein.
Amacrine cellen krijgen informatie van de bipolaire cellen en sturen het naar andere bipolaire,
amacrine en ganglion cellen. Door amacrine cellen wordt de input naar de ganglioncellen specifieker,
waardoor bepaalde ganglioncellen vooral reageren op bepaalde vormen, kleuren of lichten.
Licht gaat dus ten eerste door al deze cellen heen. Deze cellen zijn transparant, dus het licht wordt
hierdoor niet beïnvloed.
De axonen van de ganglioncellen vormen de optische zenuw. Het punt waar de optische zenuw het
oog verlaat noemen we de blinde plek. Deze plek heeft geen receptoren en is ook het punt waar
bloedvaten binnenkomen. De blinde plek wordt gecompenseerd in je brein en je twee ogen
compenseren elkaar ook.
Fovea
De fovea is centraal in het netvlies en is gespecialiseerd in acute, gedetailleerde visie. Omdat
bloedvaten en de axonen van ganglioncellen absent zijn bij de fovea, heeft het een bijna
ongehinderde visie. Om zo gedetailleerd te kunnen zien is elke receptor in de fovea verbonden met 1
enkele bipolaire cel, die weer verbonden is met 1 enkele ganglioncel, en die weer met 1 eigen axon
naar de hersenen gaat. Op deze manier heeft een kegel in de fovea een directe route naar de
hersenen. De ganglioncellen in de fovea noemen we midget ganglioncellen. Omdat de midget
ganglioncellen 70% van de input naar de hersenen sturen, zie je het meeste met je fovea.
Perifere visie
Aan de zijkant van het netvlies veranderen receptoren meer in bipolaire en ganglioncellen. Als gevolg
daarvan kunnen de hersenen de exacte locatie of vorm van een perifere lichtbron niet detecteren.
De sommatie maakt echter de perceptie van zwakker licht in de periferie mogelijk. Dus: licht in de
fovea (centraal) is belangrijk voor detail en scherpte. Licht in de periferie (aan de zijkanten van het
netvlies) is belangrijk voor gevoeligheid voor schemerig licht.
Visuele receptoren: Staafjes en Kegeltjes
Het netvlies heeft twee typen van receptoren: de staafjes en de kegeltjes.
Staafjes
De staafjes (rods) zijn er veel meer dan kegeltjes (20:1). Staafjes zitten vooral aan de zijkant van het
netvlies en reageren op dim licht, en zijn vaak niet bruikbaar in het daglicht omdat ze verblind
worden door fel licht.
Kegeltjes
De kegeltjes (cones) zitten dicht bij de fovea. Ze zijn minder actief bij dimlicht en goed bruikbaar bij
fel licht. Ze zijn essentieel voor kleur. Kegeltjes zorgen voor 90% van de input naar het brein. Aan de
zijkant van het netvlies hebben vele kegeltjes (en soms ook staafjes) samen 1 axon die naar het brein
gaat.
Zowel kegeltjes als staafjes hebben fotopigment. Dit zijn chemicaliën die energie vrijlaten als ze door
licht worden geraakt. Door eiwitten, genaamd opsins, worden ze gevoelig voor een bepaalde
golflengte.
3
, Kleurvisie
Zichtbaar licht bestaat uit elektromagnetische radiatie binnen de spreiding van 400 nanometer tot
700 nanometer. De kortste golflengte zien we als violet. Bij 700 nm zien we dus rood.
De trichromatische theorie door Young-Helmholtz
Volgens de trichomatische theorie zien we licht door de relatieve relatie van de reactie door drie
soorten kegels, elk maximaal gevoelig voor een andere set golflengten. Hij ontdekte kleuren gemaakt
kunnen worden door 3 verschillende golflengten te mixen:
Short wavelength kegeltype
Medium wavelength kegeltype
Long wavelength kegeltype
Onthoud: elk kegeltje reageert op alle soorten golflengten, maar op sommige golflengten meer dan
andere.
Volgens de trichromatische theorie is de manier waarop we licht zien afhankelijk van de
radioactiviteit in de verschillende soorten kegels. Feller licht verhoogt de activiteit van de 3 kegels
zonder de ratio reacties te veranderen. Als gevolg ziet de kleur er hetzelfde uit maar dan feller. Als
we in alle soorten kegeltjes dezelfde activiteit hebben dan zien we wit of grijs. Er zijn in het oog meer
long-wavelength en mediumwavelength kegeltjes aanwezig dan dat er short-wavelength kegeltjes
aanwezig zijn. Hierdoor is het makkelijker om kleine rode, gele en groene puntjes te zien dan om
blauwe puntjes te zien.
Visueel veld Het deel van de wereld dat je kan zien
De opponent-process theorie
Volgens de opponent-process theorie zien we kleur door middel van het vergelijken van twee
tegenovergestelde kleuren. Het brein heeft een mechanisme dat kleur ontvangt in rood tot groen,
geel tot blauw en zwart tot wit. Als je lang naar iets kijkt wordt deze respons moe en dan vindt de
negative color afterimage plaats, en dan zie je tegenovergestelde kleuren.
De retinex theory
Bovenstaande theorieën kunnen color constancy niet uitleggen.
Color constancy Het vermogen om kleuren te herkennen ondanks
verandering van licht. Dit komt omdat je hersenen
een context geven aan wat je ziet en daarop de
kleuren die je ziet aanpast. Als de context wegvalt
zien we vaak een andere kleur dan we eerst zagen
omdat onze hersenen er dan niks bij ‘verzinnen’.
Door het color constancy fenomeen ontstond de theorie dat de cortex informatie van verschillende
delen in het netvlies vergelijkt om zo de helderheid en kleur van iets te bepalen. Dit is de retinex
theory.
Kleurenblindheid
Color vision deficiency Kleurenblindheid.
Mensen die kleurenblind zijn missen door genetische aanleg een bepaald type kegeltje of ze hebben
een abnormaal type kegeltje. De meeste mensen die kleurenblind zijn die zijn rood-groen
kleurenblind, ze kunnen het verschil tussen rood en groen niet zien omdat hun medium-wavelength
kegeltjes en hun long-wavelength kegeltjes hetzelfde fotopigment hebben. Het gen dat dit
veroorzaakt zit op het X chromosoom en daardoor komt het veel vaker voor in mannen. Vrouwen
4
