Ethiek
Samenvatting
H1 t/m H7
, Hoofdstuk 1 Moraal, een kwestie van oordelen
Moraal en ethiek
• Moraal is het geheel van gedeelde morele oordelen van een groep dat
ontstaat in een gesprek. Het is het geheeld van morele regels waaraan wij
onszelf en anderen in redelijkheid gehouden achten.
• Ethiek is de wetenschap die moraal bestudeert en die tracht de moraal
verder te helpen door nieuwe argumenten te ontwikkelen en te gebruiken
in afwegingen.
‘’ Elke organisatie en elk vakgebied heeft zijn eigen verzameling morele oordelen,
zijn eigen moraal. ‘’
• Filosofie of wijsbegeerte is het streven naar kennis en wijsheid. Het is
het geheel van de (wetenschappelijke) zoektocht naar de aard van de
dingen.
Moreel oordeel
Moreel oordeel= is een oordeel over het gedrag van mensen en hoe ze met
elkaar omgaan.
In een moreel oordeel spreek je uit wat je behoorlijk vindt van jezelf en van
anderen.
Je geeft aan hoe je verwacht dat die ander met jou of anderen om zou moeten
gaan.
Boek voorbeelden:
De docent statistiek laat je nou nooit eens een keer uitpraten!
Ik vind het lullig dat Chris de verkering uitmaakte via een sms’je.
Ellen, kon je nu niet even op me wachten voordat je naar de trein loopt?
Sheet voorbeelden:
Je eet je eigen doodgereden hond op
Je maakt het toilet schoon met de nationale vlag
Je gaat in je bikini naar een begrafenis
Een moreel oordeel kun je uitwisselen als kennis en voelen als een emotie.
Morele oordelen
Intuïtief moreel oordeel =
Sheet uitleg: je bent je niet bewust van de psychologische processen die tot
je oordeel hebben geleid (en het feit dat je een moreel oordeel
geeft)
Benadering van de Wat doe je? Resultaat van de Centrale vraag
wereld omgang (resultaat)
Kennen Objectiveren: je plaatst Feiten (kennis) Wat is waar?
het buiten jezelf
Beoordelen Normeren: je verbindt Morele oordelen Wat is juist?
jezelf met anderen
Voelen Subjectiveren: je plaatst Gevoelens Hoe voel ik me?
het binnen jezelf
Boek uitleg: een moreel oordeel dat vanzelf komt, je oordeelt automatisch, je
denkt er niet over na voordat je het doet. Achteraf weet je wel wat je
gedaan hebt, maar je hebt er niet over nagedacht voordat het
2
, gebeurde. Vaak besef je niet dat je een moreel oordeel uitspreekt.
Het wordt pas duidelijk als de ander het niet met je eens is.
Om te kunnen begrijpen wat er gebeurt als je intuïtieve morele oordeel
plotseling bewust wordt, maken we een onderscheid tussen 3
verschillende processen die zich in je bewustzijn afspelen. (=kennen,
beoordelen, voelen)
• Je oordeelt dat iets goed of slecht is. Je vindt iets.
‘’Ik vind dat’’
Normeren: Als je de wereld beoordeelt, richt je je op gedrag van
mensen en wat jij daarvan vindt. Je verbindt gedrag van anderen
met je eigen oordeel: je vindt dat gedrag goed of slecht. Normatieve
uitspraken zijn beter uitwisselbaar dan gevoelens omdat ze niet
persoonlijk zijn, maar wel persoonsgebonden.
• Je kent je oordeel. Je weet dat het je mening is en je kent het standpunt
van de ander.
‘’Het is mijn mening dat’’
Objectiveren: Als je de wereld kent, plaats je dat wat er gebeurt
buiten jezelf en beschrijft het vervolgens. Het resultaat van dit
proces is kennis van de buitenwereld. Een kenmerk van kennis is dat
het gemakkelijk uitwisselbaar is tussen mensen. Als ik je vertel hoe
laat d trein gaat, dan weet jij dat ook en hebben we beide dezelfde
kennis. Ik heb mijn kennis aan jou overgedragen.
• Je voelt dat je het oneens bent met de ander . Het oordeel brengt een
bepaald gevoel met zich mee.
Subjectiveren: Als je de wereld beleeft, richt je je op wat er innerlijk
met je gebeurt. Je voelt wat je meemaakt alsof de wereld zich in jou
zelf afspeelt. De trein is het station al uit, maar hij zit nog heel erg in
je hoofd en in je lijf. Het resultaat van subjectiveren is een gevoel in
je binnenwereld.
5 kenmerken van een moreel oordeel (=leerdoel)
• Gaat over menselijk gedrag
• Overstijgt het individuele (is veralgemeniseerbaar)
‘’oordelen in één situatie betekent automatisch ook oordelen over anderen
in zo’n zelfde situatie, we noemen dit universaliteitsprincipe. Het
universaliteitsprincipe houdt in dat morele oordelen inherent
veralgemeniseerbaar zijn. Een morele uitspraak over iemand in een
situatie is meteen een uitspraak over alle mensen in dezelfde situatie.
• Is normatief (schrijft voor hoe het moet)
‘’Het gaat er om hoe je behoort te handelen. Het schrijft voor wat je moet
doen. Het gaat niet over hoe de wereld is (dat is kennis), maar over hoe de
wereld zou moeten zijn.
• Is gericht op het goede
‘’Moreel oordeel volgen is goed op zichzelf, zelfs wanneer het niet tot
resultaten leidt. Denk bijv. aan een student die heel hard werkt. Deze
wordt hierom geprezen, ook al zijn de cijfers slecht. Inzet is op zichzelf
goed, nastrevenswaardig. Zulke op zichzelf nastrevenswaardige zaken
noemen we morele uitgangspunten. Eerlijkheid en rechtvaardigheid zijn
twee voorbeelden van morele uitgangspunten.
• Kan morele verontwaardiging veroorzaken
3
Samenvatting
H1 t/m H7
, Hoofdstuk 1 Moraal, een kwestie van oordelen
Moraal en ethiek
• Moraal is het geheel van gedeelde morele oordelen van een groep dat
ontstaat in een gesprek. Het is het geheeld van morele regels waaraan wij
onszelf en anderen in redelijkheid gehouden achten.
• Ethiek is de wetenschap die moraal bestudeert en die tracht de moraal
verder te helpen door nieuwe argumenten te ontwikkelen en te gebruiken
in afwegingen.
‘’ Elke organisatie en elk vakgebied heeft zijn eigen verzameling morele oordelen,
zijn eigen moraal. ‘’
• Filosofie of wijsbegeerte is het streven naar kennis en wijsheid. Het is
het geheel van de (wetenschappelijke) zoektocht naar de aard van de
dingen.
Moreel oordeel
Moreel oordeel= is een oordeel over het gedrag van mensen en hoe ze met
elkaar omgaan.
In een moreel oordeel spreek je uit wat je behoorlijk vindt van jezelf en van
anderen.
Je geeft aan hoe je verwacht dat die ander met jou of anderen om zou moeten
gaan.
Boek voorbeelden:
De docent statistiek laat je nou nooit eens een keer uitpraten!
Ik vind het lullig dat Chris de verkering uitmaakte via een sms’je.
Ellen, kon je nu niet even op me wachten voordat je naar de trein loopt?
Sheet voorbeelden:
Je eet je eigen doodgereden hond op
Je maakt het toilet schoon met de nationale vlag
Je gaat in je bikini naar een begrafenis
Een moreel oordeel kun je uitwisselen als kennis en voelen als een emotie.
Morele oordelen
Intuïtief moreel oordeel =
Sheet uitleg: je bent je niet bewust van de psychologische processen die tot
je oordeel hebben geleid (en het feit dat je een moreel oordeel
geeft)
Benadering van de Wat doe je? Resultaat van de Centrale vraag
wereld omgang (resultaat)
Kennen Objectiveren: je plaatst Feiten (kennis) Wat is waar?
het buiten jezelf
Beoordelen Normeren: je verbindt Morele oordelen Wat is juist?
jezelf met anderen
Voelen Subjectiveren: je plaatst Gevoelens Hoe voel ik me?
het binnen jezelf
Boek uitleg: een moreel oordeel dat vanzelf komt, je oordeelt automatisch, je
denkt er niet over na voordat je het doet. Achteraf weet je wel wat je
gedaan hebt, maar je hebt er niet over nagedacht voordat het
2
, gebeurde. Vaak besef je niet dat je een moreel oordeel uitspreekt.
Het wordt pas duidelijk als de ander het niet met je eens is.
Om te kunnen begrijpen wat er gebeurt als je intuïtieve morele oordeel
plotseling bewust wordt, maken we een onderscheid tussen 3
verschillende processen die zich in je bewustzijn afspelen. (=kennen,
beoordelen, voelen)
• Je oordeelt dat iets goed of slecht is. Je vindt iets.
‘’Ik vind dat’’
Normeren: Als je de wereld beoordeelt, richt je je op gedrag van
mensen en wat jij daarvan vindt. Je verbindt gedrag van anderen
met je eigen oordeel: je vindt dat gedrag goed of slecht. Normatieve
uitspraken zijn beter uitwisselbaar dan gevoelens omdat ze niet
persoonlijk zijn, maar wel persoonsgebonden.
• Je kent je oordeel. Je weet dat het je mening is en je kent het standpunt
van de ander.
‘’Het is mijn mening dat’’
Objectiveren: Als je de wereld kent, plaats je dat wat er gebeurt
buiten jezelf en beschrijft het vervolgens. Het resultaat van dit
proces is kennis van de buitenwereld. Een kenmerk van kennis is dat
het gemakkelijk uitwisselbaar is tussen mensen. Als ik je vertel hoe
laat d trein gaat, dan weet jij dat ook en hebben we beide dezelfde
kennis. Ik heb mijn kennis aan jou overgedragen.
• Je voelt dat je het oneens bent met de ander . Het oordeel brengt een
bepaald gevoel met zich mee.
Subjectiveren: Als je de wereld beleeft, richt je je op wat er innerlijk
met je gebeurt. Je voelt wat je meemaakt alsof de wereld zich in jou
zelf afspeelt. De trein is het station al uit, maar hij zit nog heel erg in
je hoofd en in je lijf. Het resultaat van subjectiveren is een gevoel in
je binnenwereld.
5 kenmerken van een moreel oordeel (=leerdoel)
• Gaat over menselijk gedrag
• Overstijgt het individuele (is veralgemeniseerbaar)
‘’oordelen in één situatie betekent automatisch ook oordelen over anderen
in zo’n zelfde situatie, we noemen dit universaliteitsprincipe. Het
universaliteitsprincipe houdt in dat morele oordelen inherent
veralgemeniseerbaar zijn. Een morele uitspraak over iemand in een
situatie is meteen een uitspraak over alle mensen in dezelfde situatie.
• Is normatief (schrijft voor hoe het moet)
‘’Het gaat er om hoe je behoort te handelen. Het schrijft voor wat je moet
doen. Het gaat niet over hoe de wereld is (dat is kennis), maar over hoe de
wereld zou moeten zijn.
• Is gericht op het goede
‘’Moreel oordeel volgen is goed op zichzelf, zelfs wanneer het niet tot
resultaten leidt. Denk bijv. aan een student die heel hard werkt. Deze
wordt hierom geprezen, ook al zijn de cijfers slecht. Inzet is op zichzelf
goed, nastrevenswaardig. Zulke op zichzelf nastrevenswaardige zaken
noemen we morele uitgangspunten. Eerlijkheid en rechtvaardigheid zijn
twee voorbeelden van morele uitgangspunten.
• Kan morele verontwaardiging veroorzaken
3
