Burgerlijk Proces- en Insolventierecht 2014-2015 Januari 2015
2A. Kort geding, algemene en bijzondere verzoekschriftprocedure en
arbitrage
We behandelen vandaag enkele bijzondere procedures. In het eerste college hebben we gezien dat er
twee belangrijke wijze van rechtsingangen zijn; de dagvaarding enerzijds en het verzoekschrift
anderzijds. We hebben inmiddels ook een andere wijze van rechtsingang ‘ontmoet’; de eis in
reconventie. Maar het verzoekschrift blijft een belangrijke wijze van rechtsingang.
Ik heb u ook verteld dat u dat niet meer mee zult maken vanwege het wetsvoorstel dat er nu ligt (zie hc
1). Wel blijft het onderscheid bestaan tussen een vorderingsprocedure en een verzoekprocedure. Dus
geen verzoekschriftprocedure maar een verzoekprocedure. In zoverre blijft de bijzondere procedure
gehandhaafd ook al zou de wijze van rechtsingang worden geünificeerd (opmerking uitwerker: Professor
Nispen heeft in het eerste hoorcollege aangegeven dat u uit moet gaan van het geldend recht en niet van
toekomstig recht).
De verzoekschriftprocedure is anders dan een dagvaardingsprocedure. Een verzoekschriftprocedure is
informeler, sneller en komt niet op de rol. Een verzoekschriftprocedure kenmerkt zich door een actieve
rol van de rechter in vergelijking met een dagvaardingsprocedure. Bij een dagvaardingsprocedure kan
een rechter nooit zeggen: ik wil die en die als getuigen horen. Je bent afhankelijk van partijen die er al
dan niet voor kiezen getuigen op te roepen. In de verzoekschriftprocedure (zie art. 284 lid 2 Rv) kun de
rechter wel zeggen ‘ik wil die en die betrokkene als getuige horen’’. Dus een actieve rol van de rechter.
De rol is de agenda van een rechtbank waar alle dagvaardingsprocedures op staan. Waar is de
verzoekschriftprocedure geregeld? Algemeen in titel 3 van boek, artt. 261-291. De algemene bepalingen
van titel 1 zijn ook op deze procedure van toepassing. Met name de voorschriften van afdeling 3 van
titel 1 zijn ook in de verzoekschriftprocedure van belang.
Als u kijkt in de wet, ziet u dat de wetgever gepoogd heeft de regelingen van de dagvaardingsprocedure
en de regeling van de verzoekschriftprocedure te stroomlijnen. De afdeling 1 tm 4 van de
verzoekschriftprocedure corresponderen met afdelingen 1 t/m 5 dagvaardingsprocedure dan houdt het
op. Met alle dagvaardingsprocedure die de dagvaarding verder kent kent de verzoekschriftprocedure
niet of nauwelijks.
Afdeling 6, de reconventie, hebben we niet in de verzoekschriftprocedure. Het enige wat we hebben is
het zelfstandige verzoek van art. 82 lid 4. Afdeling 7 en 8 vindt u niet terug in de
verzoekschriftprocedure omdat je in een verzoekschriftprocedure geen verstek kunt vragen. De
verzoeker vraagt de rechter een mondelinge behandeling, noemt belanghebbende en als die niet
komen, so what, dan gaat de rechter gewoon door. Maar het is niet zo dat er een regeling voor verstek
is.
1
,Burgerlijk Proces- en Insolventierecht 2014-2015 Januari 2015
Bewijs, afdeling 9 van titel 2, komt volgende week uitvoerig aan de orde. Bewijs is heel simpel; er is en
analogische toepassing verklaard in art. 284 lid 1 op de verzoekschriftprocedure. Er zijn afgezien van 284
geen bepalingen over bewijs.
Incidentele vorderingen; die zijn uitvoerig geregeld in dagvaardingsprocedures maar niet in
verzoekschriftprocedures. Het enige wat je kunt noemen als incident is geregeld in art. 285, de
verwijzing en voeging van zaken. Alle andere dingen zoals vrijwaring en tussenkomst bestaan niet in de
verzoekschriftprocedure. Evenmin is daar plaats voor schorsing en hervatting. De bepaling over het
vonnis vind je in 287-289 terug. Dus de verzoekschriftprocedure is een stuk simpeler, korter dan de
dagvaardingsprocedure.
Een verzoekschriftprocedure kan alleen als de wet dat mogelijk maakt. Hoe kun je dat in de wet zien?
Dat maakt u op door het woordje ‘verzoeken’ (of een afgeleide) in een wetsbepaling. Zie bijvoorbeeld
art. 7:685 BW. Als de wet zegt dat een zaak naar de kantonrechter moet dan moet de zaak daar dus
heen. Wordt het woordje ‘verzocht’ gebruikt maar staat er niks over een kantonrechter, dan moet de
zaak dus niet door de kantonrechter worden behandeld. In het tweede deel van de sheet ziet u staan
hoe de eisen zijn geregeld met betrekking tot een verzoekschriftprocedure.
Behalve de algemene verzoekschriftprocedures bestaan ook regelingen voor bijzondere
verzoekschriftprocedures. De belangrijkst zijn die van titel 6 van boek 3, de boek 1 zaken (personen en
familierecht) maar er zijn ook veel andere verzoekschriftprocedures waarin in bijzondere wetten
aanvullende bepalingen te vinden zijn of derogerende bepalingen.
De relatieve bevoegdheid hebben we in sheet 6b al kort behandeld, maar even recapituleren. Bij een
dagvaarding kun je uitgaan van wat we het forum rei noemen, het gerecht in de woonplaats van de
gedaagde. Dat kan niet in een verzoekschriftprocedure want er is geen gedaagde. Er is misschien wel
een verweerder, dus moet je aanknopen bij de verzoeker of een belanghebbende, wat betreft de
relatieve bevoegdheid. Zie in dat kader art. 262 sub a. De wet spreekt in beginsel alleen over
verweerder en belanghebbende. Het kan zijn dat de belanghebbende zich opwerpt als verweerder maar
dat hoeft niet het geval te zijn. Er zijn zat verzoekschriftprocedures die doorgaans zonder geschil
verlopen.
Dia 21: vereisten verzoekschrift – indiening.
De vereisten staan in art. 278 lid 1; dat is een stuk simpeler als bij een dagvaarding. Wanneer het niet
om kantonzaken gaat moet het verzoekschrift veelal worden ondertekent door de indiener en dat is
vaak een advocaat. Een verzoekschriftprocedure bij de kantonrechter kun je zelf ondertekenen. Voor
niet-kantonzaken heb je een advocaat nodig. Let op: die advocaat heb je verder niet nodig in
verzoekschriftprocedures, want de mondelinge behandeling kun je zelf doen. Mag wel, maar hoeft niet.
Mondelinge behandeling kun je in persoon doen. Je hebt in zoverre dan alleen iemand nodig die het
verzoekschrift voor je tekent. Door de indiening ervan is de zaak aanhangig geworden.
2
, Burgerlijk Proces- en Insolventierecht 2014-2015 Januari 2015
Als je een zaak aanhangig hebt gemaakt die niet bij de kanton-zaken thuishoort, terwijl je het zelf hebt
ondertekend, dan krijg je gelegenheid om het verzuim te herstellen.
Bij kantonzaken kun je zelf optreden maar ook een gemachtigde nemen; dat hoeft geen advocaat te zijn.
Het mag ook een deurwaarder zijn of een vakbondsjurist of iedere andere meerderjarige.
De griffier noteert de datum van indiening, zodat je weet wanneer de zaak aanhangig is geworden. De
griffier geeft het aan de rechter door. Na indiening kan de rechter drie dingen doen (zie sheet).
Dia 22: oproeping
Het kan zijn dat er meerdere belanghebbenden zijn dan kan de rechter ambtshalve bepalen dat ook zij
opgeroepen worden. Dat er meerdere belanghebbende zijn kan de rechter bijvoorbeeld opmaken uit de
processtukken.
De oproeping gaat per gewone brief voor de verzoeker. De niet-verschenen belanghebbende wordt per
aangetekende brief opgeroepen. De verzending geschiedt minimaal een week voor de zitting. De
belanghebbende krijgt een afschrift van het verzoekschrift.
Dia 23: verweer
Ik zei al: de belanghebbende kunnen zich opwerpen als verweerder. Belanghebbenden krijgen per
aangetekende brief een afschrift van het beroepschrift en een oproeping. Als ze geen interesse hebben,
kunnen ze thuis blijven. Ze hoeven niet te komen. Wat wel kan, is dat de rechter ze oproept als getuige.
Ik zei ook al, dat de rechter in een verzoekschriftprocedure, minder passief is dan in een
dagvaardingsprocedure. Als je als belanghebbende niet verschijnt, niemand zal zich erom bekreunen.
Verschijnt de belanghebbende wel en hij wenst verweer te voeren tegen het verzoek, dan kan hij 2
dingen doen: of per verweerschrift of hij kan mondeling bezwaar maken. Het beste is de verweerschrift,
want dan is de rechter van tevoren gewaarschuwd van hé, er komt een verweerschrift aan. Er zijn twee
bezwaren aan het indienen van een verweerschrift:
1. Dat u in niet-kantonzaken weer een advocaat nodig heeft om het verweerschrift in te dienen,
dus kosten erbij
2. Bij het indienen van een verweerschrift bent u griffiekosten verschuldigd.
Het kost in twee opzichten geld. U kunt het verweerschrift indienen tot aanvang van de behandeling,
maar als de rechter het toestaat kan het ook tijdens de behandeling. Advocaat moet dus tekenen, tenzij
het gaat om kantonzaken.
Wat ook kan plaatsvinden: een re-conventioneel verzoek. Een verschil met de eis in reconventie is dat
er connexiteit moet bestaan. Het re-conventionele verzoek moet op dezelfde zaak betrekking hebben.
Als het gaat om alimentatie van een jong kind, dan kun je re-conventioneel iets over de gezagsregeling
doen. Dan kun je zeggen, ik wil de omgangsregeling gewijzigd hebben, dat is connex. Het gaat om
3
2A. Kort geding, algemene en bijzondere verzoekschriftprocedure en
arbitrage
We behandelen vandaag enkele bijzondere procedures. In het eerste college hebben we gezien dat er
twee belangrijke wijze van rechtsingangen zijn; de dagvaarding enerzijds en het verzoekschrift
anderzijds. We hebben inmiddels ook een andere wijze van rechtsingang ‘ontmoet’; de eis in
reconventie. Maar het verzoekschrift blijft een belangrijke wijze van rechtsingang.
Ik heb u ook verteld dat u dat niet meer mee zult maken vanwege het wetsvoorstel dat er nu ligt (zie hc
1). Wel blijft het onderscheid bestaan tussen een vorderingsprocedure en een verzoekprocedure. Dus
geen verzoekschriftprocedure maar een verzoekprocedure. In zoverre blijft de bijzondere procedure
gehandhaafd ook al zou de wijze van rechtsingang worden geünificeerd (opmerking uitwerker: Professor
Nispen heeft in het eerste hoorcollege aangegeven dat u uit moet gaan van het geldend recht en niet van
toekomstig recht).
De verzoekschriftprocedure is anders dan een dagvaardingsprocedure. Een verzoekschriftprocedure is
informeler, sneller en komt niet op de rol. Een verzoekschriftprocedure kenmerkt zich door een actieve
rol van de rechter in vergelijking met een dagvaardingsprocedure. Bij een dagvaardingsprocedure kan
een rechter nooit zeggen: ik wil die en die als getuigen horen. Je bent afhankelijk van partijen die er al
dan niet voor kiezen getuigen op te roepen. In de verzoekschriftprocedure (zie art. 284 lid 2 Rv) kun de
rechter wel zeggen ‘ik wil die en die betrokkene als getuige horen’’. Dus een actieve rol van de rechter.
De rol is de agenda van een rechtbank waar alle dagvaardingsprocedures op staan. Waar is de
verzoekschriftprocedure geregeld? Algemeen in titel 3 van boek, artt. 261-291. De algemene bepalingen
van titel 1 zijn ook op deze procedure van toepassing. Met name de voorschriften van afdeling 3 van
titel 1 zijn ook in de verzoekschriftprocedure van belang.
Als u kijkt in de wet, ziet u dat de wetgever gepoogd heeft de regelingen van de dagvaardingsprocedure
en de regeling van de verzoekschriftprocedure te stroomlijnen. De afdeling 1 tm 4 van de
verzoekschriftprocedure corresponderen met afdelingen 1 t/m 5 dagvaardingsprocedure dan houdt het
op. Met alle dagvaardingsprocedure die de dagvaarding verder kent kent de verzoekschriftprocedure
niet of nauwelijks.
Afdeling 6, de reconventie, hebben we niet in de verzoekschriftprocedure. Het enige wat we hebben is
het zelfstandige verzoek van art. 82 lid 4. Afdeling 7 en 8 vindt u niet terug in de
verzoekschriftprocedure omdat je in een verzoekschriftprocedure geen verstek kunt vragen. De
verzoeker vraagt de rechter een mondelinge behandeling, noemt belanghebbende en als die niet
komen, so what, dan gaat de rechter gewoon door. Maar het is niet zo dat er een regeling voor verstek
is.
1
,Burgerlijk Proces- en Insolventierecht 2014-2015 Januari 2015
Bewijs, afdeling 9 van titel 2, komt volgende week uitvoerig aan de orde. Bewijs is heel simpel; er is en
analogische toepassing verklaard in art. 284 lid 1 op de verzoekschriftprocedure. Er zijn afgezien van 284
geen bepalingen over bewijs.
Incidentele vorderingen; die zijn uitvoerig geregeld in dagvaardingsprocedures maar niet in
verzoekschriftprocedures. Het enige wat je kunt noemen als incident is geregeld in art. 285, de
verwijzing en voeging van zaken. Alle andere dingen zoals vrijwaring en tussenkomst bestaan niet in de
verzoekschriftprocedure. Evenmin is daar plaats voor schorsing en hervatting. De bepaling over het
vonnis vind je in 287-289 terug. Dus de verzoekschriftprocedure is een stuk simpeler, korter dan de
dagvaardingsprocedure.
Een verzoekschriftprocedure kan alleen als de wet dat mogelijk maakt. Hoe kun je dat in de wet zien?
Dat maakt u op door het woordje ‘verzoeken’ (of een afgeleide) in een wetsbepaling. Zie bijvoorbeeld
art. 7:685 BW. Als de wet zegt dat een zaak naar de kantonrechter moet dan moet de zaak daar dus
heen. Wordt het woordje ‘verzocht’ gebruikt maar staat er niks over een kantonrechter, dan moet de
zaak dus niet door de kantonrechter worden behandeld. In het tweede deel van de sheet ziet u staan
hoe de eisen zijn geregeld met betrekking tot een verzoekschriftprocedure.
Behalve de algemene verzoekschriftprocedures bestaan ook regelingen voor bijzondere
verzoekschriftprocedures. De belangrijkst zijn die van titel 6 van boek 3, de boek 1 zaken (personen en
familierecht) maar er zijn ook veel andere verzoekschriftprocedures waarin in bijzondere wetten
aanvullende bepalingen te vinden zijn of derogerende bepalingen.
De relatieve bevoegdheid hebben we in sheet 6b al kort behandeld, maar even recapituleren. Bij een
dagvaarding kun je uitgaan van wat we het forum rei noemen, het gerecht in de woonplaats van de
gedaagde. Dat kan niet in een verzoekschriftprocedure want er is geen gedaagde. Er is misschien wel
een verweerder, dus moet je aanknopen bij de verzoeker of een belanghebbende, wat betreft de
relatieve bevoegdheid. Zie in dat kader art. 262 sub a. De wet spreekt in beginsel alleen over
verweerder en belanghebbende. Het kan zijn dat de belanghebbende zich opwerpt als verweerder maar
dat hoeft niet het geval te zijn. Er zijn zat verzoekschriftprocedures die doorgaans zonder geschil
verlopen.
Dia 21: vereisten verzoekschrift – indiening.
De vereisten staan in art. 278 lid 1; dat is een stuk simpeler als bij een dagvaarding. Wanneer het niet
om kantonzaken gaat moet het verzoekschrift veelal worden ondertekent door de indiener en dat is
vaak een advocaat. Een verzoekschriftprocedure bij de kantonrechter kun je zelf ondertekenen. Voor
niet-kantonzaken heb je een advocaat nodig. Let op: die advocaat heb je verder niet nodig in
verzoekschriftprocedures, want de mondelinge behandeling kun je zelf doen. Mag wel, maar hoeft niet.
Mondelinge behandeling kun je in persoon doen. Je hebt in zoverre dan alleen iemand nodig die het
verzoekschrift voor je tekent. Door de indiening ervan is de zaak aanhangig geworden.
2
, Burgerlijk Proces- en Insolventierecht 2014-2015 Januari 2015
Als je een zaak aanhangig hebt gemaakt die niet bij de kanton-zaken thuishoort, terwijl je het zelf hebt
ondertekend, dan krijg je gelegenheid om het verzuim te herstellen.
Bij kantonzaken kun je zelf optreden maar ook een gemachtigde nemen; dat hoeft geen advocaat te zijn.
Het mag ook een deurwaarder zijn of een vakbondsjurist of iedere andere meerderjarige.
De griffier noteert de datum van indiening, zodat je weet wanneer de zaak aanhangig is geworden. De
griffier geeft het aan de rechter door. Na indiening kan de rechter drie dingen doen (zie sheet).
Dia 22: oproeping
Het kan zijn dat er meerdere belanghebbenden zijn dan kan de rechter ambtshalve bepalen dat ook zij
opgeroepen worden. Dat er meerdere belanghebbende zijn kan de rechter bijvoorbeeld opmaken uit de
processtukken.
De oproeping gaat per gewone brief voor de verzoeker. De niet-verschenen belanghebbende wordt per
aangetekende brief opgeroepen. De verzending geschiedt minimaal een week voor de zitting. De
belanghebbende krijgt een afschrift van het verzoekschrift.
Dia 23: verweer
Ik zei al: de belanghebbende kunnen zich opwerpen als verweerder. Belanghebbenden krijgen per
aangetekende brief een afschrift van het beroepschrift en een oproeping. Als ze geen interesse hebben,
kunnen ze thuis blijven. Ze hoeven niet te komen. Wat wel kan, is dat de rechter ze oproept als getuige.
Ik zei ook al, dat de rechter in een verzoekschriftprocedure, minder passief is dan in een
dagvaardingsprocedure. Als je als belanghebbende niet verschijnt, niemand zal zich erom bekreunen.
Verschijnt de belanghebbende wel en hij wenst verweer te voeren tegen het verzoek, dan kan hij 2
dingen doen: of per verweerschrift of hij kan mondeling bezwaar maken. Het beste is de verweerschrift,
want dan is de rechter van tevoren gewaarschuwd van hé, er komt een verweerschrift aan. Er zijn twee
bezwaren aan het indienen van een verweerschrift:
1. Dat u in niet-kantonzaken weer een advocaat nodig heeft om het verweerschrift in te dienen,
dus kosten erbij
2. Bij het indienen van een verweerschrift bent u griffiekosten verschuldigd.
Het kost in twee opzichten geld. U kunt het verweerschrift indienen tot aanvang van de behandeling,
maar als de rechter het toestaat kan het ook tijdens de behandeling. Advocaat moet dus tekenen, tenzij
het gaat om kantonzaken.
Wat ook kan plaatsvinden: een re-conventioneel verzoek. Een verschil met de eis in reconventie is dat
er connexiteit moet bestaan. Het re-conventionele verzoek moet op dezelfde zaak betrekking hebben.
Als het gaat om alimentatie van een jong kind, dan kun je re-conventioneel iets over de gezagsregeling
doen. Dan kun je zeggen, ik wil de omgangsregeling gewijzigd hebben, dat is connex. Het gaat om
3
