Psychologie van arbeid en gezondheid: verkenning en kaders
De psychologie van arbeid en gezondheid
1. Uit welke psychologische disciplines is de A&G psychologie ontstaan?
Klinische psychologie, gezondheidspsychologie en de A&O psychologie.
2. Waar houdt de A&G psychologie zich mee bezig?
Het bestuderen en bevorderen van welzijn en gezondheid op het werk vanuit de gedachte van een
optimale afstemming tussen persoon en organisatie. Het gaat zowel om het verbeteren van het
individuele welbevinden als om het verbeteren van de kwaliteit van de arbeid.
3. Waarom is in Nederland de term veiligheid niet opgenomen in de definitie van A&G
psychologie?
Veiligheid is in Nederland het exclusieve domein van de veiligheidskunde, een technische discipline
die door ingenieurs wordt beoefend.
4. Wanneer is er sprake van geestelijke gezondheid volgens het multidimensionale begrip waarbij
vier aspecten worden onderscheiden?
• Affectief welbevinden
Met moet zich prettig voelen op het werk.
• Competentie
Men moet in staat zijn het werk goed uit te voeren.
• Autonomie
Met moet eigen keuzen in het werk kunnen maken.
• Aspiratie
Met moet iets in het werk willen bereiken.
Hoe wordt binnen de definitie van de A&G psychologie het begrip "werk" opgevat?
Het gaat hierbij om arbeid in psychologische zin, het gaat om een gestructureerde, doelgerichte
activiteit met een zeker verplichtend karakter waarbij al dan niet met anderen waarde wordt
gecreëerd.
5. Wat wordt er binnen de definitie niet gezien als werk?
A. Vrijwilligerswerk
B. Mantelzorg
C. Betaald werk
D. Alle bovenstaande antwoorden vallen onder het begrip "werk"
Het juiste antwoord is D. Sport en spel en vrije tijd vallen buiten het begrip "werk".
,6. Wat is de unieke kern van de A&G psychologie?
Binnen de A&G psychologie hanteert men verschillende inzichten, perspectieven en methoden. De
A&G psycholoog is van vele markten thuis en deze diversiteit maakt voor vele het beroep zo
aantrekkelijk.
7. Welke functies / doelen heeft de A&G psychologie?
• Signaleren
Door gericht screeningsonderzoek probeert men bepaalde risicogroepen en risicofactoren op
te sporen.
• Primaire preventie
Door middel van een aanpak bij de bron wordt getracht om te voorkomen dat er
gezondheids- of welzijnsproblemen ontstaan.
• Secundaire preventie
Beperking van de schade door tijdig en adequaat op te treden bij diegenen die de eerste
symptomen van verminderde gezondheid of verminderd welzijn vertonen.
• Tertiaire preventie
Vermijden dat de problemen nog groter worden of, beter nog, zorgen dat ze afnamen.
• Re-integratie
Herplaatsen van werknemers die zijn uitgevallen wegens ziekte of beperkingen.
• Bevorderen van welzijn en gezondheid.
8. Onder welke functie van de A&G psychologie valt psychotherapie voor burnout?
Tertiaire preventie.
9. Wat is het gevolg van het feit dat steeds minder mensen met hun handen werken en steeds
meer mensen met hun hoofd of met hun hart?
Fysieke belasting, die kenmerkend is voor bijvoorbeeld de agrarische of industriële sector, heeft
plaatsgemaakt voor mentale en emotionele belasting die kenmerkend zijn voor het werken met
informatie of met mensen. Daarmee zijn de arbeidsgebonden gezondheidsrisico's verschoven van
lichamelijke naar psychische klachten.
10. Wat is een veelvoorkomend kenmerk van moderne bedrijfsvoering?
Verantwoordelijkheden worden laag in de organisatie gelegd. Autonome groepen hebben een grote
mate van zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid. Werknemers worden in toenemende mate
op hun individuele verantwoordelijkheden aangesproken. Dit kan een zware mentale druk leggen op
de werknemers en leidinggevenden.
11. Wat wordt er verstaan onder het psychologische contract?
De verwachtingen die men koestert over de billijke verhouding tussen de inspanningen ten behoeve
van de organisatie en de materiële en immateriële beloning die daartegenover staat.
, 12. Welke sociaal-culturele veranderingen hebben de afgelopen decennia plaatsgevonden
waardoor A&G psychologie aan populariteit heeft gewonnen?
• De arbeidsparticipatie van vrouwen, ouderen en niet-westerse allochtonen is gegroeid.
• De dienstensector is sterk gegroeid.
• Het ziektebegrip is in de loop van de tijd steeds ruimer geworden en de bandbreedte van wat
als "normaal" wordt beschouwd is steeds smaller geworden.
• De verwachtingen die de moderne mens aan het werk stelt zijn geleidelijk steeds hoger
geworden.
• Er is sprake van individualisering waardoor men zelf zijn eigen rollen moet invullen en eigen
sociale netwerken moet kiezen, opbouwen en onderhouden.
• Er is een verschuiving van een autoritaire bevelshuishouding naar een democratische
onderhandelingshuishouding. Respect moet tegenwoordig verdiend worden door bekwame
en tactische inzet van sociale vaardigheden en door emotionele arbeid.
13. Welke wet werd in 1983 in Nederland ingevoerd en gaf impuls aan de ontwikkeling van de
A&G psychologie?
De Arbowet.
14. Welke twee wetten werden ingevoerd na de Wet op arbeidsongeschiktheidsverzekering en
zorgden voor een sterke daling van het aantal arbeidsongeschikten?
• Wet verbetering poortwachter in 2002.
• Wet werk en inkomen naar vermogen (WIA) in 2006.
15. Wat is de voornaamste reden voor arbeidsongeschiktheid en hoe groot was die groep in 2009?
De meeste medewerkers worden vanwege psychische klachten afgekeurd. In 2009 betrof het 40%
van de gevallen, 400.000 werknemers in absolute aantallen.
16. Welke van onderstaande uitspraken zijn juist?
a. Tegenwoordig speelt de overheid een actieve rol bij de totstandkoming van zogenoemde
arboconvenanten.
b. Arbeidscatalogi zijn een initiatief van de overheid en geven aan hoe er veilig en gezond
gewerkt dient te worden.
A. Alleen a is juist.
B. Alleen b is juist.
C. Beide uitspraken zijn juist.
D. Beide uitspraken zijn onjuist.
Het juiste antwoord is D, beide uitspraken zijn onjuist. Sinds de wijziging van de Arbowet in 2007 laat
de overheid het aan de werkgevers en werknemers over om afspraken te maken. In arbeidscatalogi
geven werkgevers en werknemers op eigen initiatief aan hoe ze zullen voldoen aan de eisen die de
overheid aan veilig en gezond werken stelt.
De psychologie van arbeid en gezondheid
1. Uit welke psychologische disciplines is de A&G psychologie ontstaan?
Klinische psychologie, gezondheidspsychologie en de A&O psychologie.
2. Waar houdt de A&G psychologie zich mee bezig?
Het bestuderen en bevorderen van welzijn en gezondheid op het werk vanuit de gedachte van een
optimale afstemming tussen persoon en organisatie. Het gaat zowel om het verbeteren van het
individuele welbevinden als om het verbeteren van de kwaliteit van de arbeid.
3. Waarom is in Nederland de term veiligheid niet opgenomen in de definitie van A&G
psychologie?
Veiligheid is in Nederland het exclusieve domein van de veiligheidskunde, een technische discipline
die door ingenieurs wordt beoefend.
4. Wanneer is er sprake van geestelijke gezondheid volgens het multidimensionale begrip waarbij
vier aspecten worden onderscheiden?
• Affectief welbevinden
Met moet zich prettig voelen op het werk.
• Competentie
Men moet in staat zijn het werk goed uit te voeren.
• Autonomie
Met moet eigen keuzen in het werk kunnen maken.
• Aspiratie
Met moet iets in het werk willen bereiken.
Hoe wordt binnen de definitie van de A&G psychologie het begrip "werk" opgevat?
Het gaat hierbij om arbeid in psychologische zin, het gaat om een gestructureerde, doelgerichte
activiteit met een zeker verplichtend karakter waarbij al dan niet met anderen waarde wordt
gecreëerd.
5. Wat wordt er binnen de definitie niet gezien als werk?
A. Vrijwilligerswerk
B. Mantelzorg
C. Betaald werk
D. Alle bovenstaande antwoorden vallen onder het begrip "werk"
Het juiste antwoord is D. Sport en spel en vrije tijd vallen buiten het begrip "werk".
,6. Wat is de unieke kern van de A&G psychologie?
Binnen de A&G psychologie hanteert men verschillende inzichten, perspectieven en methoden. De
A&G psycholoog is van vele markten thuis en deze diversiteit maakt voor vele het beroep zo
aantrekkelijk.
7. Welke functies / doelen heeft de A&G psychologie?
• Signaleren
Door gericht screeningsonderzoek probeert men bepaalde risicogroepen en risicofactoren op
te sporen.
• Primaire preventie
Door middel van een aanpak bij de bron wordt getracht om te voorkomen dat er
gezondheids- of welzijnsproblemen ontstaan.
• Secundaire preventie
Beperking van de schade door tijdig en adequaat op te treden bij diegenen die de eerste
symptomen van verminderde gezondheid of verminderd welzijn vertonen.
• Tertiaire preventie
Vermijden dat de problemen nog groter worden of, beter nog, zorgen dat ze afnamen.
• Re-integratie
Herplaatsen van werknemers die zijn uitgevallen wegens ziekte of beperkingen.
• Bevorderen van welzijn en gezondheid.
8. Onder welke functie van de A&G psychologie valt psychotherapie voor burnout?
Tertiaire preventie.
9. Wat is het gevolg van het feit dat steeds minder mensen met hun handen werken en steeds
meer mensen met hun hoofd of met hun hart?
Fysieke belasting, die kenmerkend is voor bijvoorbeeld de agrarische of industriële sector, heeft
plaatsgemaakt voor mentale en emotionele belasting die kenmerkend zijn voor het werken met
informatie of met mensen. Daarmee zijn de arbeidsgebonden gezondheidsrisico's verschoven van
lichamelijke naar psychische klachten.
10. Wat is een veelvoorkomend kenmerk van moderne bedrijfsvoering?
Verantwoordelijkheden worden laag in de organisatie gelegd. Autonome groepen hebben een grote
mate van zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid. Werknemers worden in toenemende mate
op hun individuele verantwoordelijkheden aangesproken. Dit kan een zware mentale druk leggen op
de werknemers en leidinggevenden.
11. Wat wordt er verstaan onder het psychologische contract?
De verwachtingen die men koestert over de billijke verhouding tussen de inspanningen ten behoeve
van de organisatie en de materiële en immateriële beloning die daartegenover staat.
, 12. Welke sociaal-culturele veranderingen hebben de afgelopen decennia plaatsgevonden
waardoor A&G psychologie aan populariteit heeft gewonnen?
• De arbeidsparticipatie van vrouwen, ouderen en niet-westerse allochtonen is gegroeid.
• De dienstensector is sterk gegroeid.
• Het ziektebegrip is in de loop van de tijd steeds ruimer geworden en de bandbreedte van wat
als "normaal" wordt beschouwd is steeds smaller geworden.
• De verwachtingen die de moderne mens aan het werk stelt zijn geleidelijk steeds hoger
geworden.
• Er is sprake van individualisering waardoor men zelf zijn eigen rollen moet invullen en eigen
sociale netwerken moet kiezen, opbouwen en onderhouden.
• Er is een verschuiving van een autoritaire bevelshuishouding naar een democratische
onderhandelingshuishouding. Respect moet tegenwoordig verdiend worden door bekwame
en tactische inzet van sociale vaardigheden en door emotionele arbeid.
13. Welke wet werd in 1983 in Nederland ingevoerd en gaf impuls aan de ontwikkeling van de
A&G psychologie?
De Arbowet.
14. Welke twee wetten werden ingevoerd na de Wet op arbeidsongeschiktheidsverzekering en
zorgden voor een sterke daling van het aantal arbeidsongeschikten?
• Wet verbetering poortwachter in 2002.
• Wet werk en inkomen naar vermogen (WIA) in 2006.
15. Wat is de voornaamste reden voor arbeidsongeschiktheid en hoe groot was die groep in 2009?
De meeste medewerkers worden vanwege psychische klachten afgekeurd. In 2009 betrof het 40%
van de gevallen, 400.000 werknemers in absolute aantallen.
16. Welke van onderstaande uitspraken zijn juist?
a. Tegenwoordig speelt de overheid een actieve rol bij de totstandkoming van zogenoemde
arboconvenanten.
b. Arbeidscatalogi zijn een initiatief van de overheid en geven aan hoe er veilig en gezond
gewerkt dient te worden.
A. Alleen a is juist.
B. Alleen b is juist.
C. Beide uitspraken zijn juist.
D. Beide uitspraken zijn onjuist.
Het juiste antwoord is D, beide uitspraken zijn onjuist. Sinds de wijziging van de Arbowet in 2007 laat
de overheid het aan de werkgevers en werknemers over om afspraken te maken. In arbeidscatalogi
geven werkgevers en werknemers op eigen initiatief aan hoe ze zullen voldoen aan de eisen die de
overheid aan veilig en gezond werken stelt.
